Τα «όρια» αναζήτησης θεραπείας με βάση το ιατρικό δίκαιο: Ένα παράδειγμα προς αποφυγή

download

Κάποιες φορές, μπορεί να λέει ένας ιατρός, ρουτινωδώς, σε κάποιον ασθενή του να σταματήσει να καπνίζει, αλλά επειδή ο δέκτης της συμβουλής δεν υποφέρει άμεσα και συγκεκριμένα από τις συνέπειες του καπνίσματος, δεν το πράττει, στο πλαίσιο της πρόληψης. Εάν όμως υποστεί κάποια νόσο σε 10 χρόνια, ως συνέπεια του καπνίσματος, θα προβεί στο συνειρμό πως, εάν δεν κάπνιζε, δεν θα την είχε υποστεί. Κάποιοι – κάποτε προχωρούν και σε έναν περαιτέρω συνειρμό, πως εάν ο συγκεκριμένος ιατρός πριν 10 χρόνια συμβούλευε τον ασθενή του να αποταθεί σε ειδικό για τη διακοπή του καπνίσματος, θα το είχε πράξει, επομένως, θα απέφευγε τη συνέπεια της νόσου.

Δεν είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα, παρόλο που είναι κι αυτή μια γραμμή πάνω στην οποία μπορεί να κινηθεί τυπικά το ιατρικό δίκαιο (κατά βάση προς απόρριψη σχετικής απαίτησης). Μπορεί στην πραγματική νομική επιστήμη να μην δικαιολογείται ένας τέτοιος περαιτέρω συνειρμός (και να είναι και ορθό να αποτρέπεται από δικηγόρους που έρχονται αντιμέτωποι μαζί του, παρά να τον ενθαρρύνουν), αλλά στη νομική ψυχολογία απαντάται ίσως εκεί όπου υπάρχει ανάγκη απόδοσης ευθύνης κάπου, σε ένα υπαρκτό πρόσωπο, για μιαν απώλεια που δεν έχει γίνει γενικότερα αποδεκτή, και αντιμετωπίζεται η ανάγκη αυτή με συγκεκριμένο τρόπο (μη νομικό).

Η Sims (As Widow and Administratrix of the Estate of Paul Sims, Deceased) v Maclennan [2015] EWHC 2739 (QB), που εξέδωσε πριν λίγες ημέρες το Queen Bench Division, είναι ίσως ένα παράδειγμα μιας τέτοιας τάσης, εύκολης απόδοσης ευθυνών, σε παράλληλη ευθεία με το παράλογο, η έκφραση της οποίας δεν είναι ασυνήθης στο Ηνωμένο Βασίλειο, και για λόγους που αφορούν το ιατρικό δίκαιο καθεαυτό, σαν άμεσα διαθέσιμο, διαφημισμένο και εμπεδωμένο κλάδο δικαίου, αλλά και για λόγους που αφορούν τον τρόπο λειτουργίας του δικηγορικού επαγγέλματος μερικές φορές (μηχανικά, με το δικηγορόμετρο, και χωρίς περιττές ανθρώπινες κουβέντες).

Κατά τα λοιπά, η Sims δεν είναι μια υπόθεση που έχει οποιαδήποτε σημασία ή ουσία για σκοπούς νομολογίας ιατρικού δικαίου, είναι εντελώς αδιάφορη, τόσο που μπορεί απλά να την προσπεράσει κάποιος, πέρα από την ανάδειξη αυτής της εκτροπής, και πέρα από τη δυνητική της λειτουργία ως καθαρό παράδειγμα προς αποφυγή. Και προς αυτό, κυρίως, η αναφορά της, αλλά και για το ακαδημαϊκό της σκέλος, γιατί, πέρα από το ότι η πρώτη σκέψη είναι πως για την εκδίκαση μιας τέτοιας υπόθεσης απασχολήθηκε κόσμος, ξοδεύτηκε πολύτιμος δικαστικός χρόνος, και προέκυψαν έξοδα, έγινε τουλάχιστον ωραίος διάλογος επί της αιτιώδους συνάφειας (ασχέτως της κατάληξης στην προκειμένη περίπτωση).

Στην Sims, λοιπόν, ενάγουσα, ενεργώντας προς όφελος της περιουσίας του συζύγου της, ο οποίος είχε αποβιώσει το 2011 από εγκεφαλικό που υπέστη λόγω υπέρτασης, ενήγαγε τον τυχαίο ιατρό που επισκέφθηκε ο σύζυγός της το 2002 για τις υποχρεωτικές ιατρικές εξετάσεις στις οποίες έπρεπε να προβεί προκειμένου να ανανεώσει την άδεια οδήγησής του, γιατί, όπως ισχυριζόταν η ενάγουσα, δεν τον είχε ενημερώσει για την υψηλή του αρτηριακή πίεση και τους κινδύνους που διατρέχει από αυτήν και δεν τον συμβούλευσε να αποταθεί στον συνήθη ιατρό του για τη ρύθμισή της.

Ο εναγόμενος, ευλόγως, δεν θυμόταν με οποιοδήποτε τρόπο τη συγκεκριμένη εξέταση που έγινε ρουτινωδώς, αφού μέχρι το χρόνο εκδίκασης της υπόθεσης είχαν περάσει και 12 χρόνια, αλλά ήταν η θέση του πως, γνωρίζοντας την πρακτική που ακολουθούσε κατά τον ουσιώδη χρόνο θα είχε μάλλον συμβουλεύσει το πρόσωπο που είχε εξετάσει να αποταθεί στον συνήθη ιατρό του για την υψηλή του πίεση.

Η ενάγουσα, κατά την ημέρα της εξέτασης του συζύγου της από τον εν λόγω ιατρό, δεν ήταν παρούσα, δεν είχε δει οποτεδήποτε τον συγκεκριμένο ιατρό. Εκείνη την ημέρα είχε μεν συνοδεύσει τον σύζυγό της στο ιατρικό ραντεβού με τον εν λόγω ιατρό, αλλά παρέμεινε στο αυτοκίνητο. Όταν είχε επιστρέψει ο σύζυγός της στο αυτοκίνητο της είχε αναφέρει ότι είχε υπέρταση, συζήτησαν γι’αυτό, αλλά όχι πως έπρεπε να προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια, που εάν είχε λάβει συμβουλή για τέτοια ενέργεια, θα το είχε επίσης αναφέρει στην ίδια. Όταν πήρε το πιστοποιητικό θανάτου που ανέγραφε την αιτία θανάτου (εγκεφαλικό λόγω υπέρτασης) θυμήθηκε εκείνο το διάλογο στο αυτοκίνητο… Ο αποβιώσας δεν επισκέπτονταν συχνά ιατρούς (εξ ου και η αναγωγή της συγκεκριμένης επίσκεψης σε κάτι μοναδικό και ουσιώδες), αλλά υπήρξε και μια ενδιάμεση φορά το 2007 που είχε επισκεφθεί άλλο ιατρό, για άλλο λόγο, ο οποίος τον συμβούλευσε να αποταθεί στη νοσοκόμα για μέτρηση της πίεσής του, κάτι που ο αποβιώσας δεν έπραξε, αφού δεν υπήρχε μέτρηση στο φάκελό του για τότε.

Οι εμπειρογνώμονες των δύο πλευρών έθεταν το επίπεδο επιμέλειας στο ότι πρέπει να δίνεται τέτοια συμβουλή, ωστόσο ήταν θέμα διάγνωσης του γεγονότος εάν δόθηκε ή όχι στην προκειμένη περίπτωση και έπειτα ζήτημα αιτιώδους συνάφειας, εάν δινόταν τέτοια συμβουλή κατά πόσο ο ασθενής θα την ελάμβανε υπόψη και εάν την ελάμβανε υπόψη θα πήγαινε όντως στο συνήθη ιατρό του και εάν πήγαινε όντως στον συνήθη ιατρό του θα απέφευγε το εγκεφαλικό το 2011.

Το Δικαστήριο προέβη σε εύρημα ότι ο εναγόμενος είχε δώσει τέτοια συμβουλή στον αποβιώσαντα, λαμβάνοντας υπόψη περιστατική μαρτυρία, τη γνωστή από τον ιατρικό φάκελο σχέση του αποβιώσαντος με τους ιατρούς και την φαινόμενη τάση του να μην ακολουθεί τις ιατρικές συμβουλές, αλλά και το είδος της ασθένειας που εμπίπτει σε μια κατηγορία ύπουλων ασθενειών, που λόγω των μη άμεσων προβλημάτων ή αισθητών κινδύνων, αλλά και της αλλαγής στον τρόπο ζωής που επιφέρει η αντιμετώπισή της, τείνει να παρακάμπτεται.

Η απαίτηση απέτυχε λόγω μη απόδειξης της παράβασης του καθήκοντος επιμέλειας (breach of duty of care), αλλά θα αποτύγχανε ούτως ή άλλως στη βάση της αιτιώδους συνάφειας (causation).

Η αιτιώδης συνάφεια στις υποθέσεις αμέλειας (όχι κατ’ ανάγκην ιατρικής αμέλειας, δεν αποτελούν από μόνες τους οι υποθέσεις αυτές ξεχωριστό κεφάλαιο, παρά τις κατηγοριοποιήσεις που μπορούν να γίνονται) είναι τεράστιο κεφάλαιο και διαχρονικά υπό εξέλιξη.

Στη Sims έγινε προσπάθεια να αναδειχθούν δύο τρόποι απόδειξης της αιτιώδους συνάφειας, ως τέτοιοι:

(α) Το κλασικό “but for test” όπου το Δικαστήριο ελέγχει κατά πόσο η παράβαση του καθήκοντος ήταν η αιτία πρόκλησης της ζημιάς, που εάν απουσίαζε, δεν θα επέρχετο η ζημιά,

(β) Το διαμορφωμένο τεστ της ουσιώδους συμβολής (material contribution), όπου ενώ το γεγονός που χαρακτηρίζεται ως ζημιά θα επέρχετο ούτως ή άλλως, η παράβαση του καθήκοντος είχε μια ουσιώδη (μη αμελητέα) συμβολή στη δημιουργία της. Σε κατάλληλες περιπτώσεις, το τεστ αυτό, μπορεί να χρησιμοποιείται ως ενός είδους απάντηση σε ένα συνεχώς αυξανόμενο ουσιαστικό κίνδυνο, που χρήζει ελέγχου.

Αναφέρθηκαν, μεταξύ άλλων, η  Bailey v MOD [2008] EWCA Civ 883 όπου το Δικαστήριο είχε εξηγήσει τις περιστάσεις υπό τις οποίες το “but for test» θα μπορούσε να χαλαρώσει. Πρόκειται για τις γνωστές «υποθέσεις μεσοθηλιώματος». Σε αυτές οι ενάγοντες εκτέθηκαν σε προϊόντα ασβέστη, ενόσω εργάζονταν σε συγκεκριμένο εργοδότη, έκθεση που εάν δεν υπήρχε, δεν θα συνέβαινε η ζημιά. Οι υποθέσεις όπου υπάρχουν αρθροιστικά αίτια είναι παρόμοιες. Αναφέρθηκε, επίσης, η Bonnington v Wardlow ( [1956] AC 618) όπου ο ενάγων είχε αναπτύξει πνευνονοκονίαση ως αποτέλεσμα εισπνοής σκόνης πυριτίου κατά τη διάρκεια της εργασίας του. Η σκόνη θα μπορούσε να προκύψει τόσο από την εργασία στα σφυριά όσο και από την εργασία στους μύλους. Δεν ήταν εφικτό να αποδειχθεί ότι ήταν η εργασία στους μύλους που προκάλεσε τη νόσο, ωστόσο το House of Lords είχε αποφασίσει ότι θα ήταν εφικτό να λεχθεί ότι η εργασία στους μύλους ήταν ένας μη αμελητέος παράγοντας σε σχέση με την πρόκληση της ζημιάς. Αλλά και το γεγονός της παράβασης του καθήκοντος επιμέλειας συνυφαίνονταν με αυτή την εργασία στους μύλους σε σχέση με την πρόκληση της ζημιάς, δεν είχε τόσο διακρική αυτοτέλεια. Αναφέρθηκε και η McGhee v The National Coal Board [1973] 1 WLR 1 όπου το House of Lords ξέφυγε, επίσης, από το “but for test” γιατί κατά τον ουσιώδη χρόνο η ιατρική γνώμη δεν ήταν ικανή να τοποθετηθεί στο πώς άρχισε η δερματίτιδα, γιατί τότε δεν υπήρχαν έρευνες για τη νόσο, επομένως, δεν μπορούσε να λειτουργήσει αυτό το τεστ προς απόδειξη της αιτιώδους συνάφειας, που θα έπρεπε να θεωρηθεί ευρύτερα.

Παρά την προσπάθεια των συνηγόρων της περιουσίας του αποβιώσαντος να θεωρηθεί και η υπόθεση Sims μέσα από τέτοιες ιστορικές υποθέσεις και άλλες (όπως την Novartis Grimsby Ltd v Cookson [2007] EWCA Civ 1261), το Δικαστήριο στη Sims επέστησε ευγενικά την προσοχή των συνηγόρων στο ότι σε εκείνες τις υποθέσεις συνέτρεξαν σοβαροί λόγοι δημόσιας ασφάλειας, ενώ η σύχρονη τάση είναι να ερμηνεύονται αυστηρά και στενά οι προϋποθέσεις εξαίρεσης από το “but for test”. Σε αυτές δεν θα μπορούσε να ανταποκριθεί η Sims (ή υποθέσεις σαν την Sims), στην οποία το “but for test” θα ήταν το κατάλληλο τεστ για την αιτιώδη συνάφεια. Επανατοποθετώντας, ίσως, έτσι, τις βάσεις: ότι η διαχρονική βάση απόδειξης της αιτιώδους συνάφειας στην ιατρική αμέλεια είναι το “but for test” και τυχόν απόκλιση από αυτό τον τρόπο, δεν τίθεται ως εναλλακτικός ή δεδομένος εκ των προτέρων διαθέσιμος τρόπος απόδειξης της αιτιώδους συνάφειας, μα η όποια βάση της είναι βάση εξαίρεσης από το “but for test”, εάν συντρέχουν γι’αυτό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Με την εφαρμογή αυτού του τεστ, στην προκειμένη περίπτωση, δεν μπορούσε να αποδειχθεί η αιτιώδης συνάφεια, εάν αποδεικνύονταν η παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας. Πέραν όμως από το ότι η αλυσίδα της αιτιώδους συνάφειας θα θεωρούνταν ότι θα είχε σπάσει, με την παρεμβολή άλλων καθοριστικών παραγόντων, εάν συνέτρεχαν και όλες οι λοιπές προϋποθέσεις και αποδεικνύονταν και η αιτιώδης συνάφεια, το ποσοστό αμέλειας που θα αναγνώριζε το Δικαστήριο στον ιατρό δεν θα υπερέβαινε το 25%, λόγω αυξημένης συντρέχουσας αμέλειας του αποβιώσαντος.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.