Το δικαίωμα στη ζωή και τη σωματική ακεραιότητα του ασθενούς και οι θανατικές ανακρίσεις

why1

Πρόσφατα, την 15.12.2015, το ΕΔΑΔ εξέδωσε ακόμα μία απόφαση που ενδιαφέρει τον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο χώρο της υγείας (δικαιωμάτων των ασθενών), στην υπόθεση Lopes de Sousa Fernandes v. Portugal (αίτηση αρ. 56080/13), με παρουσία μειοψηφούσας άποψης.

Πρόκειται για την περίπτωση ενός ασθενούς που απεβίωσε περίπου δυόμισι μήνες μετά από χειρουργική επέμβαση για λόγους που η προσφεύγουσα απέδιδε σε ιατρική αμέλεια. Η προσφεύγουσα, χήρα του ασθενούς, ισχυριζόταν αποτυχία των Αρχών να της εξηγήσουν με επαρκή σαφήνεια, τους λόγους που οδήγησαν σε αυτό το αποτέλεσμα, παράλειψή τους να το πράξουν εντός ευλόγου χρόνου και επίτρεψη (ή και οικειοθελή επιδίωξη) χρονοτριβής που εκ των πραγμάτων έφθινε μεθοδευμένα τις δυνατότητες απόδειξης των υποθέσεων που εγέρθηκαν από μέρους της για απόδοση ευθυνών σε τυχόν υπαίτιους και για αποζημιώσεις. Η όλη πορεία του αγώνα δικαίωσης της προσφεύγουσας ήταν μακρά, από τον Μάρτιο του 1998 μέχρι και την 15.12.2015, που το ΕΔΑΔ (Chamber) τοποθετήθηκε και έκρινε ότι υπήρξε, όντως, παράβαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ (δικαίωμα στη ζωή και τη σωματική ακεραιότητα), και με τον ουσιαστικό (υποχρέωση λήψης μέτρων) και με τον διαδικαστικό τρόπο (χαρακτηριστικά διαδικασίας διάγνωσης της αιτίας).

Ως γνωστόν, διακήρυξε το ΕΔΑΔ, ήδη από το 2002, στην Calvelli and Ciglio v. Italy (Grand Chamber), ότι το άρθρο 2 επιβάλλει, μεταξύ άλλων, τη θετική υποχρέωση στα κράτη να υιοθετήσουν κατάλληλα μέτρα για την προστασία της ζωής των ασθενών (ουσιαστική πτυχή) και ένα αποτελεσματικό ανεξάρτητο σύστημα δικαιοσύνης (διαδικαστική πτυχή), ώστε η αιτία θανάτου των ασθενών στα χέρια των ιατρών, είτε του δημοσίου είτε του ιδιωτικού τομέα, να καθορίζεται και οι ευθύνες να αποδίδονται εκεί όπου αρμόζει. Έκτοτε, υπήρξε μια σειρά αποφάσεων στις οποίες κρίθηκε ότι υπήρξε παράβαση του άρθρου 2 από ιατρούς[1].

Στην υπό αναφορά Lopes de Sousa Fernandes v. Portugal, την 26.11.1997, ο σύζυγος της προσφεύγουσας εισήλθε σε δημόσιο Πορτογαλικό νομοσοκείο με σκοπό να αφαιρεθούν ρινικοί πολύποδες (πολυπεκτομή). Η επέμβαση θεωρήθηκε επιτυχής και ο ασθενής επέστρεψε στο σπίτι του την επόμενη ημέρα, κατά την διάρκεια της οποίας αναγκάστηκε να μεταβεί στο τμήμα επειγόντων περιστατικών του ίδιου νοσοκομείου, υποφέροντας από φρικτούς πονοκεφάλους. Ο επί καθήκοντι ιατρός διέγνωσε ότι το σύμπτωμα του ήταν ψυχολογικής αιτίας και συνταγογράφησε στον ασθενή ηρεμιστικά χάπια, με σύσταση να επιστρέψει στο σπίτι του. Η προσφεύγουσα αντέδρασε σε αυτή την σύσταση και την επόμενη ημέρα ο ασθενής εξετάστηκε από ιατρική ομάδα, που διέγνωσε βακτηριακή μηνιγγίτιδα (λοίμωξη από ψευδομονάδα), οπότε και ο ασθενής μεταφέρθηκε στην μονάδα εντατικής θεραπείας μέχρι και την 05.12.1997. Ακολούθως, μεταφέρθηκε σε θάλαμο γενικής παρακολούθησης, από όπου έλαβε εξιτήριο την 13.12.1997, όταν η κατάστασή του θεωρείτο σταθερή. Στο μετέπειτα χρονικό διάστημα, ο ασθενής εξακολουθούσε να υποφέρει από συμπτώματα, που σταδιακά επιδεινώνονταν, αναγκάζοντάς τον να μεταβεί τρείς φορές στο τμήμα επειγόντων περιστατικών του ιδίου νοσοκομείου, όπου νοσηλεύτηκε άλλες δύο φορές, χωρίς όμως βελτίωση της υγείας του. Την 03.02.1998 ο ιατρός παρακολούθησης του ασθενούς του έξωδε ξανά εξιτήριο, ενώ η επιδείνωση της υγείας του ασθενούς μέχρι την 17.02.1998 τον οδήγησε πλέον σε άλλο νοσοκομείο. Ο ασθενής απεβίωσε την 08.03.1998 από σηψαιμία προκληθείσα από περιτονίτιδα και διάτρηση κοίλου σπλάχνου.

Η προσφεύγουσα, με αίτημά της στον Γενικό Επιθεωρητή Υγείας, ζήτησε τη διεξαγωγή έρευνας σχετικά με το περιστατικό, που, όντως, διετάχθη και δεν ήταν παρά την 2002 και έπειτα την 2005 που εκδόθηκαν σχετικά πορίσματα ότι η μεταχείριση του ασθενούς ήταν η δέουσα και ότι η υπόθεση θα έπρεπε πλέον να κλείσει. Κατόπιν ένστασης της προσφεύγουσας επανάρχισαν οι διαδικασίες έρευνας που κατέληξαν σε εύρημα ιατρικής αμέλειας του ιατρού που παρακολουθούσε τον ασθενή για συγκεκριμένες πράξεις, και σε διαταγή για διεξαγωγή πειθαρχικής έρευνας, που με τη σειρά της οδήγησε σε αποτυχία του παραπόνου της προσφεύγουσας. Ποινική διαδικασία που επακολούθησε κατόπιν καταγγελίας στις αρχές απορρίφθηκε την 15.01.2009 για το λόγο ότι δεν υπήρχε επαρκής μαρτυρία που να καταδεικνύει ότι ο κατηγορούμενος ιατρός εμπλέκονταν στο αδίκημα της πρόκλησης θανάτου από αμέλεια. Απαίτησή της για αποζημιώσεις, επίσης, απορρίφθηκε γιατί δεν αποδείχθηκε ότι η θεραπεία που έλαβε ο σύζυγός της δεν ήταν επιμελής, ομοίως και η έφεσή της την 26.02.2013.

Η προσφεύγουσα προσέφυγε στο ΕΔΑΔ την 23.08.2013 με παράπονο ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 2 (δικαίωμα στη ζωή) με αναφορά στο εν λόγω δικαίωμα του συζύγου της, έπειτα, υπό τα άρθρα 6 § 1 και 13, για τη χρονική διάρκεια των εγχώριων διαδικασιών και για το γεγονός ότι μέχρι και τότε, δεν είχε εξηγηθεί σε αυτήν η ακριβής αιτία θανάτου του συζύγου της.

Το ΕΔΑΔ σημείωσε ότι υπήρχε κάποια μαρτυρία ότι η μηνιγγίτιδα ήταν μη συχνή επιπλοκή μετά από πολυπεκτομή και εξεφρασμένες κάποιες αμφιβολίες σχετικά με την ορθότητα της αντιμετώπισης της βακτηριακής μηνιγγίτιδας. Κατά το ΕΔΑΔ, το γεγονός και μόνον ότι ο ασθενής είχε υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση με την ύπαρξη αυτών των επιμαρτυρούμενων κινδύνων (ασχέτως της στατιστικής πιθανότητας να επέλθουν) θα έπρεπε να δικαιολογεί ιατρική παρέμβαση σύμφωνα με το ιατρικό πρωτόκολλο για μετεγχειρητική παρακολούθηση. Χωρίς, το ΕΔΑΔ, να περιέρχεται στις πιθανότητες επιβίωσης του ασθενούς σε διαφορετική περίπτωση (στην αιτιώδη συνάφεια), θεώρησε ότι η μηνιγγίτιδα θα έπρεπε να διαγνωστεί ενωρίτερα και ότι η έλλειψη καλής συνεργασίας και επικοινωνίας μεταξύ της εξειδικευμένης ιατρικής ομάδας παρακολούθησης και του τμήματος επειγόντων περιστατικών ενός νοσοκομείου δεν είναι άσχετος παράγοντας και αποτελεί και πλήγμα μέσα στον χώρο παροχής των υπηρεσιών δημόσιας υγείας. Κατά το ΕΔΑΔ, αυτό θα επαρκούσε για να προβεί σε εύρημα ότι το Κράτος απέτυχε να εκτελέσει την υποχρέωσή του, να προστατεύσει την φυσική ακεραιότητα του ασθενούς, κατά συνέπεια, σε παράβαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ.

Όσον αφορά τη διαδικασία, ενώ το Πορτογαλικό δίκαιο παρέχει μέσα που θεωρητικά ή τυπικά πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 2, δεν ήταν αποτελεσματικός ο μηχανισμός, σε σχέση με τη διάρκεια των διαδικασιών, που δεν ήταν η δέουσα. Ως προς τη διαδικασία που διέταξε ο Γενικός Επιθεωρητής Υγείας, χρειάστηκαν δύο χρόνια για να αρχίσει, άλλος ένας χρόνος για να διοριστεί ερευνητής, και άλλα τέσσερα χρόνια για να εκδοθεί το πρώτο τελικό πόρισμα. Εκκρεμούσης αυτής της διαδικασίας, η προσφεύγουσα, δεν μπορούσε να προβεί σε καταγγελία ή να εγείρει πολιτική υπόθεση για διεκδίκηση αποζημιώσεων μέχρι 4 και 5, αντίστοιχα, χρόνια μετά το θάνατο του συζύγου της. Έπειτα, δεν είχε ληφθεί μαρτυρία από το ιατρικό προσωπικό παρά αρκετά χρόνια μετά τα γεγονότα, με πιθανό επηρεασμό της αξιοπιστίας της μαρτυρίας τους. Η ποινική διαδικασία που τελικά άρχισε και διεκόπη διήρκησε για διάστημα πέραν των 6 ετών, χωρίς λόγο που να συναρτάται είτε με την συμπεριφορά της προσφεύγουσας είτε με την πολυπλοκότητα της υπόθεσης, ενώ η πολιτική διαδικασία διήρκησε ελάχιστα λιγότερο από 10 χρόνια. Κατά το ΕΔΑΔ οι διαδικασίες που εγείρονται για να ρίξουν φως σε υποθέσεις ιατρικής αμέλειας είναι ανεπίτρεπτο να διαρκούν για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, επαναλαμβάνοντας ότι η άμεση αντίδραση είναι αυτή συνιστά ουσιαστικό παράγοντα διατήρησης της εμπιστοσύνης του κοινού και της νομιμότητας. Έπειτα, επιτρέπει την διάδοση της πληροφορίας για την αποφυγή επανάληψης των ιδίων λαθών στο μέλλον, συμβάλλοντας στην ασφάλεια των χρηστών των υπηρεσιών υγείας.

Το ΕΔΑΔ παρατήρησε ότι καμία από τις αποφάσεις που βασίστηκαν στις εκτιμήσεις των εμπειρογνωμόνων προσέγγισε ικανοποιητικά το ζήτημα της πιθανής αιτιώδους διασύνδεσης των διαφόρων δεινών του ασθενούς που σημειώθηκαν σε ελάχιστο χρόνο μετά την πολυπεκτομή, ενώ επρόκειτο για ζήτημα που έχρηζε εις βάθους εξέτασης. Ακόμα κι αν ο ασθενής δεν απεβίωσε άμεσα από την βακτηριακή μηνιγγίτιδα που τον προσέβαλε μετά την επέμβασή του, οι περαιτέρω επιπλοκές του συνδέονταν αλυσιδωτά με εκείνη την αιτία και το ίδιο το αποτέλεσμα βρισκόταν σε χρονική εγγύτητα, και σε αυτή τη βάση θεώρησε ότι είχε νομικό έρεισμα και δικαιολογούνταν το αίσθημα της προσφεύγουσας ότι δεν δόθηκε σε αυτήν επαρκής εξήγηση για την αιτία θανάτου του συζύγου της.

Έπειτα, όπως σημείωσε το ΕΔΑΔ, εάν η μηνιγγίτιδα ήταν πιθανός κίνδυνος τέτοιας επέμβασης, τα εγχώρια Δικαστήρια, θα έπρεπε να εξετάσουν με σαφήνεια, κατά πόσο ο ασθενής ενημερώθηκε για τον κίνδυνο αυτό. Υπήρχε δήλωση του ιατρού στη διαδικασία ότι εξήγησε στον ασθενή τον κίνδυνο, αλλά δεν συνδέονταν με μαρτυρία ότι το προεγχειριτικό και μεταεγχειριτικό πρωτόκολλο για την πολυπεκτομή εξηγήθηκε πλήρως στον ασθενή πριν αυτός υποβληθεί στη χειρουργική επέμβαση. Το ΕΔΑΔ επανέλαβε ότι τα κράτη-μέλη πρέπει να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίζουν ότι οι ιατροί λαμβάνουν υπόψη τους όλες τις προβλέψιμες συνέπειες μιας ιατρικής παρέμβασης προς σεβασμό της σωματικής ακεραιότητας του ασθενούς, ο οποίος θα πρέπει να ενημερώνεται πλήρως και προηγουμένως για να δύναται να παρέχει την ενημερωμένη συγκατάθεσή του. Οι εγχώριες αρχές δεν διερεύνησαν με επαρκή σαφήνεια τις συνθήκες θανάτου του συγκεκριμένου ασθενούς και τις πιθανές ευθύνες των ιατρών που τον παρακολουθούσαν, και δεν χειρίστηκαν τα παράπονα της προσφεύγουσας σύμφωνα και με αυτή τη διαδικαστική πτυχή του άρθρου 2.

—————————-

[1] βλ. Šilih v. Slovenia· μερικώς στη G.N. and Others v. Italy· Eugenia Lazăr v. Romania· Oyal v. Turkey· Mehmet Şentürk and Bekir Şentürk v. Turkey· Asiye Genç v. Turkey· Zafer Öztürk v. Turkey· Altuğ and Others v. Turkey. Τέτοια παράβαση δεν αναγνωρίστηκε στην Gray v. Germany. Παραβιάσεις του άρθρου 2 εντοπίστηκαν, μεταξύ άλλων, και στις Panaitescu v. Romania· Hristozov and Others v. Bulgaria· Center of Legal Resources on behalf of Valentin Câmpeanu v. Romania· και Brincat and Others v. Malta.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.