Το έλλειμμα διαλόγου και το τελευταίο μας κάστρο

Είναι, θα έλεγα, κοινωνικά… λυπηρό, να έρχεται, κανείς, αντιμέτωπος με δικηγόρους, που δεν έχουν την ικανότητα ούτε τη διάθεση να συνδιαλέγονται, να συμμετέχουν σε διάλογο, για να υποστηρίξουν την (νομική, κατά τα λοιπά) άποψή τους, για ένα οποιοδήποτε ζήτημα, με συγκεκριμένα επιχειρήματα, και να πείσουν για την ορθότητά τους· που αυτό είναι, άλλωστε, το ζητούμενο του νομικού διαλόγου, η ύπαρξη διαφωνίας και η αντιπαράθεση απόψεων με χρήση νομικών επιχειρημάτων· αυτή είναι η πηγή της επιστημονικής γνώσης και η άμυνα στο δογματισμό.

Δικηγόροι, που, ενώ η περιέργεια, η υπομονή, η δυνατότητα ακρόασης, η διαλεκτική, η επιχειρηματολογία, η άσκηση πειθούς θα έπρεπε να ήταν στο αίμα τους ή έστω στα βασικά επίκτητα προσόντα τους, εν τέλει, στον τρόπο συμπεριφοράς τους, αυτοί, προκειμένου να αντικρούσουν την αντίθετη άποψη, δεν έχουν άλλο τρόπο, παρά υπεισέρχονται σε ευτελείς προσωπικούς χαρακτηρισμούς του ατόμου που υποστηρίζει την άλλη (τη διαφορετική από τη δική τους) άποψη. Δεν έχει οποιαδήποτε σημασία εάν δεν γνωρίζουν τον συνομιλητή τους επί προσωπικού· μπορούν και πάλι να πλάσουν σενάρια συνωμοσίας, με βάση το ελάχιστο που γνωρίζουν (π.χ. «έχεις συμφέροντα για να υποστηρίζεις αυτό»), σχετικά με τα κίνητρα του ατόμου που υποστηρίζει την άλλη άποψη, και σε οτιδήποτε άλλο δεν συνιστά, πάντως, επιχείρημα επί της ουσίας, της μίας ή της άλλης άποψης.

Μπορούν να αντιπαθήσουν έναν άνθρωπο μόνο και μόνο επειδή υποστηρίζει την αντίθετη άποψη, που, για κάποιο λόγο, εκλαμβάνουν ως ανεπιθύμητη, εχθρική (ανεξαρτήτως εάν ένας δικηγόρος καλείται, πολλές φορές, να υποστηρίξει εντελώς διαφορετικές νομικές απόψεις, χωρίς να σημαίνει ότι πρέπει να τις υιοθετεί κιόλας, ως προσωπικές του απόψεις· ανεξαρτήτως εάν ο δικηγόρος αναγκάζεται να είναι, όπως λέω -μάλλον «ακαταλαβίστικα»- «παμφάγο»…). Μα, σκέφτομαι … είτε ο συνομιλητής είναι πληρωμένος για να υποστηρίζει συγκεκριμένη άποψη, είτε την πιστεύει με τα ενδόμυχα της ψυχής του και ορκίστηκε να μάχεται για του λόγου της, είτε είναι ο Α, είτε είναι ο Β, λόγιος ή βλάκας, ηλίθιος ή γνωστικός, τι σημασία έχει, όταν η άποψή του βασίζεται σε επιχειρήματα και δεν διατίθεται επιχείρημα ενάντια στα δικά του, και όταν δεν υπάρχει ροή ανταλλαγής επιχειρημάτων, για να παραχθεί η (άλλη) αλήθεια, η γνώση; Οι απόψεις δεν χαρακτηρίζονται εκ των υπερασπιστών τους, συμβαίνει, όμως, κάποτε το αντίθετο, οι υπερασπιστές των απόψεων να κρίνονται εξ’ αυτών. Εξάλλου, έχω την ταπεινή πεποίθηση ότι, ο συνομιλητής (νομικός) που επιχειρεί να διεξάγει ένα διάλογο, όχι για τη διερεύνηση της αλήθειας, αλλά για την προώθηση σκοπιμοτήτων, που αποκλίνουν από αυτήν, ή για επίδειξη υπερικανοτήτων του, σύντομα, κατά τη διάρκεια του διαλόγου, θα είναι αδύναμος να υποστηρίξει, περαιτέρω, τη θέση του, ερχόμενος αντιμέτωπος με σοβαρά επιχειρήματα, θα οδηγήσει τον εαυτό του σε κάποιου είδους έκθεση.

Κάποτε, μέσα σε αυτό το έλλειμμα διαλόγου και Δημοκρατίας, εκτός από την ανώριμη αδιαλλαξία, τη λοιδορία, την προκατάληψη και την εμπάθεια,  συναντά, κανείς, και τη λεκτική βία (π.χ. «να βγάλετε το σκασμό!»), για να κατεδαφιστεί αναιτιολόγητα η διαφορετική άποψη, και αυτό είναι, εκτός από λυπηρό, και κάπως τρομακτικό. Είναι, σε κάθε περίπτωση, δυσάρεστο, που υπάρχουν δικηγόροι, δικηγόροι της δικής μας γενιάς, αυτής που υποτίθεται πρέπει να έχει πιο γερά νύχια και δόντια για το δίκαιο, δικηγόροι που, επειδή δεν είναι, ίσως, σε θέση να αντιληφθούν ένα νομικό επιχείρημα που διαβάζουν (είτε γιατί δεν έχουν ικανότητα διαλόγου ή καλής επικοινωνίας, είτε γιατί το ίδιο το επιχείρημα είναι σύνθετο ή δεν είναι διατυπωμένο με τελειότητα ή σε απλά ελληνικά, είτε γιατί δεν έχουν τη γνώση επί του συγκεκριμένου ζητήματος ή της γλώσσας, είτε για άλλο λόγο), αντί να ερευνήσουν ή να ρωτήσουν για ό,τι δεν καταλαβαίνουν (π.χ. διευκρινίσεις), όπως επιβάλλει, μάλλον, η καλή συμπεριφορά προς ένα συνομιλητή, αντί, αν μη τι άλλο, να καλλιεργήσουν το δικό τους έδαφος (να ενισχύσουν λογικά τη δική τους άποψη), σπεύδουν να χαρακτηρίσουν ό,τι διαβάζουν «ακαταλαβίστικο», νομίζοντας ότι έτσι προσβάλλουν (με τη χρήση χαρακτηρισμού) τον συνομιλητή τους. Περισσότερο λυπηρό, όμως, είναι το γεγονός ότι, ενώ μπορεί να έχουν και δίκαιο, ως προς την άποψη που θέλουν να υποστηρίξουν, δεν της επιτρέπουν να ξεδιπλωθεί, να αναπτυχθεί, να αναμετρηθεί με την άλλη άποψη, και, αν μη τι άλλο, να υπερισχύει, επικρατώντας στα σημεία. Δεν την υποστηρίζουν και την καταστρέφουν, αφήνοντας τριγύρω της σκοτάδια και αυθαιρεσίες. Με την χρήση άναρθρων κραυγών «α» «ου» «ε» (γιατί έτσι μου μοιάζουν οι άκριτες κουβέντες), αντί για νομικά επιχειρήματα, διαλύουν οποιοδήποτε δίκαιο μπορεί να κρύβεται πίσω από μια πιθανή ωραία (επιστημονική) προσέγγιση. Προκαλούν το άδικο.

Είναι λυπηρό που υπάρχουν δικηγόροι, οι οποίοι, εάν διαπιστώσουν, κάποια στιγμή, ότι η αντίθετη άποψη κάπου κερδίζει έδαφος και υπερτερεί, δεν έχουν το θάρρος και την τιμή να συμβιβαστούν (όπως γίνεται σε κάθε επιστημονικό διάλογο), μέχρι, τουλάχιστον, να βρουν ένα καινούργιο επιχείρημα, ικανό να μπει στο διάλογο και να ανατρέψει τα πράγματα, με υγιή τρόπο, προς την κατεύθυνση που επιθυμούν. Μα, αναλογίζομαι … ό,τι ξέρω είναι ότι, όταν μας πείθει κάποιος για το λάθος μας, εμείς πρώτοι (πρέπει να) βγαίνουμε στο επιστημονικό πεδίο να πούμε «είπα αυτό, αλλά….» και, εάν αισθανόμαστε πως υπάρχει έδαφος, να δουλέψουμε, με επιστημονικό, πάντα, τρόπο, πάνω στο «αλλά», ειδάλλως, να αναθεωρήσουμε. Έχω, κι εγώ, αλλάξει αρκετές φορές απόψεις, γιατί πείστηκα ότι είχα λάθος, και τίποτα πιο υγιές από το να εξελισσόμαστε, μαθαίνοντας από τα λάθη μας.

Ταυτίζουν, όμως, οι αντιδημοκρατικοί δικηγόροι, την επικράτηση της μιας ή της άλλης άποψης με προσωπικές τους ανάγκες, εμποτίζουν τη διαδικασία του διαλόγου με τοξικό εγωϊσμό και προσωπικά πάθη (στο όνομα των οποίων, τουλάχιστον, να μην παρασέρνουν κόσμο, που θέλει απλά να επιλύσει το συγεκριμένο πρόβλημά του). Έπειτα, πέρα από τον νομικό «σκασμό», που θέλουν να επιβάλουν σε όλους όσους διαφωνούν μαζί τους, διατάζουν το τέλος σε κάθε άλλου είδους κουβέντα, εμμένοντας στην άλογη προσέγγιση: αυτό είναι, επειδή το είπα εγώ ή επειδή είναι προφανές, και δεν χωρεί συζήτηση. Μα, σκέφτομαι … στη νομική επιστήμη (που οι δικηγόροι ασκούν και πρέπει να ασκούν) δεν υπάρχει προφανές ή αυτονόητο και χωρεί παντού συζήτηση. Πόσο μάλλον όταν υπάρχει, σε κάποια περίπτωση (σε αυτή που μου συνέβη η επιβολή «σκασμού»), και δικαστικό προηγούμενο προς την κατεύθυνση της διαφορετικής ή αντίθετης άποψης, και διαδραματίζεται, από τον αντιδημοκρατικό δικηγόρο, μια ταυτόχρονη δημόσια προσπάθεια άσκησης κριτικής (που μόνο κριτική δεν είναι) επί αυτού. Γίνεται προσπάθεια άκριτης κριτικής σε μια εποχή, ίσως, αυξημένου λαϊκού αισθήματος δυσπιστίας προς τη δικαιοσύνη (όπως εκδηλώνεται με κατά καιρούς αρνητικές τοποθετήσεις)… Αναρωτιέμαι, ποιό να είναι, αλήθεια, το χρέος του δικηγόρου όταν η δικαιοσύνη «απειλείται»; Να την «κράζει» και να ξεσηκώνει λαϊκό κύμα ή να ασκεί ορθά την επιστήμη του, προσπαθώντας, μέσω αυτής, να την προστατεύσει; Πότε και πώς πρέπει να κρίνει και γιατί; Για να την αφυπνίσει (ακόμα και με έντονη κριτική, αλλά κριτική επιπέδου) ή για να την διαλύσει στο λαϊκό αίσθημα; Στα ενδότερά μας όλοι μπορεί να χοροπηδάμε, να χτυπάμε παλαμάκια, και να καταριόμαστε τους κακούς του τόπου ή τους δικούς μας κακούς. Εκεί έξω, όμως, είμαστε δικηγόροι, ανάμεσα στα υπόλοιπα, και με ένα συγκεκριμένο χρέος: Αυτό το υπέρμετρο, φιλάρεσκο, εγώ μας να το καταχωνιάζουμε, για να ασχολούμαστε με τα προβλήματα του κόσμου (του άσπρου ή του μαύρου), χωρίς δικά μας απωθημένα, με κριτήρια νομικά.

Ο διάλογος είναι ο θεμέλιος λίθος, η πεμπτουσία, της Δημοκρατίας, και όταν αυτός απουσιάζει από τη δικηγορία, που είναι σημαντικό, ίσως το σημαντικότερο, γρανάζι στην απονομή της δικαιοσύνης, τότε τα πράγματα είναι ακόμα πιο άσχημα, σα να πέφτει, όπως λέμε, το τελευταίο, το πιο δυνατό μας κάστρο (αυτό των υπερασπιστών του δικαίου, από τους οποίους αναμένεται να διεκδικήσουν επούλωση του ελλείμματος διαλόγου και δημοκρατίας από τους όλους τους άλλους τόπους). Εάν οι εχθροί του ελεύθερου δημοκρατικού διαλόγου είναι ο φόβος, η υπεροψία, το προσωπικό μίσος, ή η βλακεία, αυτά τα στοιχεία δεν έχουν θέση να ευδοκιμούν … εδώ…

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.