Η συνέχιση της δίκης σε περίπτωση θανάτου όταν προηγήθηκε ειδική διαδοχή

quote-ambrose-bierce-death-is-not-the-end-there-remains-43715_1

.

Τέθηκε σε πρωτόδικο Κυπριακό Δικαστήριο ένα ενδιαφέρον νομικό ζήτημα. Αυτό της συνέχισης της δίκης σε περίπτωση θανάτου του διαδίκου, όταν έχει προηγηθεί ειδική διαδοχή (μεταβίβαση επίδικου πράγματος) πριν από τον θάνατό του. Πρόκειται για ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει ήδη και την θεωρία του δικαίου, και δη του Ελλαδικού δικαίου.

.

Υπήρξαν παράλληλες αιτήσεις για παρέμβαση τόσο από τον ειδικό διάδοχο όσο και από τον διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντος για σκοπούς καθολικής διαδοχής. Ο τίτλος του ειδικού διαδόχου αμφισβητούνταν σε διεκδικητική αγωγή του διαχειριστή, στο πλαίσιο της οποίας είχε εκδοθεί ασφαλιστικό μέτρο.

.

Ειδικότερα, το θέμα που εγέρθηκε ήταν εάν η δίκη που διακόπηκε με τον θάνατο του διαδίκου συνεχίζεται από τον διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντος διαδίκου ή απο τον ειδικό διάδοχό του, ο οποίος είχε αποκτήσει το επίδικο δικαίωμα (καλώς ή κακώς) πριν από τον θάνατο του δικαιοπαρόχου του.

.

Σύμφωνα με την παλαιά Ελλαδική νομολογία, όπως διαμορφώθηκε με την πλειοψηφία του Αρείου Πάγου στις 371 και 372/1989, η οποία είχε απαντήσει σε συναφές ζήτημα, σε περίπτωση ειδικής διαδοχής του αρχικού διαδίκου, αναφορικά με το επίδικο πράγμα ή δικαίωμα, εξακολουθεί να νομιμοποιείται ως διάδικος ο δικαιοπάροχος, ενώ ο ειδικός διάδοχος έχει δικαίωμα να παρέμβει στην εκκρεμή δίκη. Γι’ αυτό εάν ο δικαιοπάροχος πεθάνει κατά τη διάρκεια της εκκρεμοδικίας η δίκη διακόπτεται (ΠολΔ 286) και στη θέση του, ως διαδίκου δεν υπεισέρχεται ο παρεμβάς ειδικός διάδοχος, αλλά οι «κληρονόμοι» του αρχικού διαδίκου.

.

Στην προκειμένη περίπτωση η περιουσία του αποβιώσαντος εκπροσωπείται από τον διαχειριστή. Ενώ ο διαχειριστής της περιουσίας του αποβιώσαντος διαδίκου υποστήριζε τον πραγματοπαγή χαρακτήρα της επίδικης διαφοράς (απόφαση Διευθυντή του Κτηματολογίου επί διασυνοριακής διαφοράς) προς υποστήριξη της αρχής ότι η έννομη σχέση της δίκης που καθιδρύθηκε με την άσκηση της αγωγής ή του ένδικου μέσου δεν καταργείται ουσιαστικά με τον θάνατο του εφεσείοντος (ή με άλλη προσωπική μεταβολή), παρά μόνον διακόπτεται δικονομικά, το Δικαστήριο “γαντζώθηκε” από την εισήγηση περί του πραγματοπαγούς χαρακτήρα, για να βασίσει κάποιο άλλο νομικό συμπέρασμα. Ότι ο πραγματοπαγής χαρακτήρας της διαφοράς έχει και την έννοια της σύνδεσης της ίδιας της δίκης με το πράγμα, ώστε κι αυτή να το ακολουθεί και να ανήκει στον εκάστοτε ιδιοκτήτη του πράγματος (ειδικό διάδοχο). Αφήνοντας να νοηθεί, όμως, και το εξής, ίσως επικίνδυνο: Ότι η δικονομική θέση (μιας πραγματοπαγούς ουσιαστικής διαφοράς) μπορεί να είναι συνεχώς μεταβαλλόμενη, αναλόγως των αλλαγών στο ιδιοκτησιακό καθεστώς και τις απεριόριστες δυνατότητες ειδικής διαδοχής κατά την εκκρεμοδικία.

 .

Το Κυπριακό Δικαστήριο, σε αντίθεση με την Ελλαδική τάση που δέχεται την συνέχιση της δίκης από τον καθολικό διάδοχο και όχι από τον ειδικό διάδοχο, στην πρωτόδικη αυτή προσέγγιση, δεν έκανε δεκτή την εισήγηση του διαχειριστή ότι η ιδιότητα του διαδίκου (η δικονομική θέση του) συνιστά διακριτό δικαίωμα, με αυτοτελή περιουσιακή αξία, η οποία δεν υπόκειται (αυτή καθαυτή) σε ειδική διαδοχή, αλλά παραμένει στην περιουσία του αποβιώσαντος (με παθητικό ή αρνητικό) και ανήκει πάντα στον διαχειριστή, εφόσον αυτός υπάρχει, χωρίς δυνατότητα παράκαμψής του (όταν υπάρχει). Επομένως, ότι θα έπρεπε πρώτα να αποκατασταθεί η δικονομική τάξη, να επανενεργοποιηθεί δικονομικά η διαδικασία, να δοθεί λόγος διαδίκου στον διαχειριστή (ως εάν θα δίνονταν – τέτοιος λόγος – εάν ο δικαιοπάροχος της ειδικής διαδοχής ζούσε και ο ειδικός διάδοχος αιτούνταν παρέμβασης ενόσω ο δικαιοπάροχός του ήταν εν ζωή), για να εξεταστεί το όποιο αίτημα του ειδικού διαδόχου (που δεν ασκήθηκε ενόσω υπήρχε ζώντας διάδικος) για κύρια ή πρόσθετη παρέμβαση στη βάση του δικού του συμφέροντος.

 .

Το Κυπριακό δικαστήριο ερμήνευσε την Δ. 12 των Κυπριακών ΚΠολΔ ως νομική βάση που δημιουργεί τη δυνατότητα να υπεισέρχεται αυτοδικαίως στη θέση του θανόντος διαδίκου ο ειδικός διάδοχός του. Αυτό είναι το ενδιαφέρον. Παρόλο που αυτή η διαταγή δεν συνιστά διάταξη θετικού δικαίου που να ρυθμίζει ακριβώς το ζήτημα ή και να λέει ότι, σε περίπτωση θανάτου του διαδίκου, όταν υπάρχει διαχειριστής της περιουσίας του, αυτός μπορεί να παρακαμφθεί προς όφελος του ειδικού διαδόχου που δεν παρενέβη στη διαδικασία ενόσω ζούσε ο δικαιοπάροχός του. Έπειτα, όταν η μεταβολή που υπεισέρχεται είναι λόγω ειδικής διαδοχής, η Δ. 12, δεν αποστερεί τον λόγο από τον διάδικο – δικαιοπάροχο, όταν τεθεί ζήτημα παρέμβασης ή άλλο ζήτημα από τον ειδικό διάδοχο. Δημιούργησε, όμως, όπως φαίνεται, ιδιαίτερο κώλυμα για το Δικαστήριο το γεγονός ότι το επίδικο δικαίωμα είχε διατεθεί από το διάδικο ήδη πριν από τον θάνατό του (υπήρξε ειδική διαδοχή), θεωρώντας ότι, αφού είχε διατεθεί το επίδικο πράγμα εν ζωή, δεν ήταν πια στοιχείο της περιουσίας του διαδίκου – δικαιοπαρόχου που συνέχιζε την δίκη (άρα και ότι ο ίδιος κακώς την συνέχιζε), συνακόλουθα δεν ήταν μέρος της κληρονομιάς. Κι αυτή η θεώρηση, που κατά το Δικαστήριο επηρέαζε αυτομάτως και το δικονομικό δικαίωμα, την ενεργητική νομιμοποίηση, κατέληξε στο να αποστερηθεί ο διαχειριστής της περιουσίας του δικαιοπαρόχου της δυνατότητας να έχει, ως θα είχε ο αποβιώσας διάδικος εάν δεν επισυνέβαινε ο θάνατός του, λόγο διαδίκου στο ερώτημα, εάν η ειδική διαδοχή από τον αποβιώσαντα επέφερε και παύση του δικαιώματος διαδίκου στο πρόσωπο του αποβιώσαντος ή στην περιουσία του και ανάγκη «μεταβίβασης της δίκης» αποκλειστικά στον ειδικό διάδοχο.

.

Μια από τις σκέψεις είναι ότι, με την αποδοχή τέτοιας νομικής προσέγγισης, που επέλεξε το Κυπριακό Δικαστήριο στη σχολιαζόμενη απόφαση, θα μπορούσε, κάλλιστα,  ένας διάδικος, συναισθανόμενος την επερχόμενη δικαστική ήττα του, να διαθέτει κακόπιστα το επίδικο πράγμα ή δικαίωμα και ακολούθως να προτείνει έλλειψη νομιμοποίησης στο πρόσωπό του (ειδικά εάν είναι σε θέση εναγόμενου), κι έτσι να εξωθήσει σε νέο δικαστικό αγώνα εναντίον του ειδικού διαδόχου (χωρίς μάλιστα να είναι υπόχρεος και στα έξοδα που δημιούργησε μέχρι τη δεδομένη χρονική στιγμή). Η Δ. 12 ασφαλώς και δεν αποτελεί βάση για κάτι τέτοιο.

.

Ανεξαρτήτως εάν το ζήτημα θα εξεταστεί σε δευτεροβάθμια ή άλλη διαδικασία, η απόφαση του Κυπριακού Δικαστηρίου, η οποία είναι φυσικά απόλυτα σεβαστή (και εν τοις πράγμασι μπορεί και να επωφελεί την περιουσία του αποβιώσαντος), παρόλη τη διαφωνία σε καθαρά νομικό – ακαδημαϊκό επίπεδο (ίσως και λόγω έλλειψης επαρκούς νομικής ανάλυσης στην απόφαση και δικονομικής καθαρότητας που να πείθουν για την ορθότητα της νομικής κατάστασης: ότι η ειδική διαδοχή σε εκκρεμοδικία μπορεί να επιφέρει έλλειψη νομιμοποίησης στο πρόσωπο του δικαιοπάροχου διαδίκου αυτοδίκαια – χωρίς δυνατότητα του δικαιοπάροχου διαδίκου ή του καθολικού διαδόχου του να έχουν λόγο διαδίκου περί του αντιθέτου, που ν’ αποφασίζεται και να ελέγχεται δικαστικά), δεν παύει να δίνει στίγμα για μια πιθανή δικαστηριακή τάση σ’ ένα ερώτημα, η οποία είναι πάντως ωφέλιμο να σχολιάζεται και να συζητείται σε θεωρητικό επίπεδο.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.