«Paltering» ή «Δόλια Υπεκφυγή» ή απλά τα Καλλιτεχνικά Ψεύδη, απομονωμένα στο πεδίο των Rogers κ.α. (2016).

half

Σύμφωνα με τα παλαιότερα ευρήματα των DePaulo, Kashy, Kirkendol και Wyer (1996), το να λέει, κανείς, ψέματα, είναι μια συνηθισμένη ενέργεια της καθημερινής αλληλεπίδρασης των ανθρώπων. Οι περισσότεροι λένε τουλάχιστον 1 ή 2 ψέματα κάθε μέρα. Άλλα επικεντρωμένα στους εαυτούς τους (person-centered), κι άλλα αναφορικά με άλλα πρόσωπα (others-oriented), αρκετά από αυτά άκακα ή «λευκά» ψεύδη (π.χ. «τα μαλλιά σου είναι ωραία»), χωρίς προσχεδιασμό ή κακή πρόθεση.

Ο όρος «paltering» είχε χρησιμοποιηθεί αρχικά από τους Schauer και Zeckhauser (2009). Στην Ελληνική γλώσσα θα μπορούσε ν’ αποδίδεται, ίσως, με τον όρο «δόλια υπεκφυγή». Οι Rogers, Zeckhauser, Gino, Norton, και Schweitzer (2016), του Harvard Business School, πρόσφατα ανέλυσαν την δόλια υπεκφυγή ως το «τρίτο είδος» απατηλής συμπεριφοράς (deception) που συνηθίζεται στις διαπραγματεύσεις και διακρίνεται από την ψευδολογία δια θετικής πράξης (lying by commission) και από την παράλειψη αναφοράς της αλήθειας ή την ψευδολογία δια παράλειψης (lying by omission). Στην δόλια υπεκφυγή ο πράκτορας προβαίνει μεν σε θετική πράξη (αντί σε παράλειψη – σιωπή), αλλά χρησιμοποιεί αληθείς δηλώσεις (αντί ψεύδη), αλλά με τρόπο ώστε και με σκοπό να δημιουργήσει ψευδείς εντυπώσεις, βασιζόμενες σ’ αυτές τις αληθείς δηλώσεις.

Η δόλια υπεκφυγή (paltering) βασίζεται ακριβώς σ’ αυτή την ανάμειξη της αλήθειας με την παράλειψη αναφοράς ολόκληρης της αλήθειας, και εξετάζει την βλαπτικότητας της συμπεριφοράς, πλέον, στο πεδίο. Η πολιτική είναι μάλλον ένα πεδίο το οποίο δίνει πλούσια κλασσικά παραδείγματα της συμπεριφοράς αυτής. Αλλά και η συνήθης διαπραγμάτευση (π.χ. για τη διαφήμιση ή πώληση ενός αντικειμένου) παρέχει πολλά παραδείγματα. Παρόλο που στην εν λόγω έρευνα των Rogers και άλλοι (2016) η συμπεριφορά εξετάζεται ως ένα νέο και διακριτό (και συχνά εμφανιζόμενο) είδος απατηλής συμπεριφοράς και έτσι προβάλλεται στην ειδησεογραφία, ειδικά μετά από τη δημοσίευση της έρευνας από τον American Psychological Association, είναι η εντύπωση πως, πέρα από την ονοματοδοσία και την προσπάθεια συγκεκριμενοποίησης του πεδίου (μέθοδος απατηλής συμπεριφοράς και μέθοδος τέτοιας εστιασμένη στη διαπραγμάτευση), υπάρχει κάποια καθυστέρηση.

Από την άλλη, παρόλο που είναι γνωστή παλαιόθεν και αφηρημένα η ρήση ότι είναι προτιμότερο να λέει κάποιος ψέματα παρά να μην λέει όλη την αλήθεια ή παρά να λέει την μισή αλήθεια, και παρόλο που το είδος δεν έχει διαφύγει ούτε της ηθικής φιλοσοφίας ούτε και της ψυχολογίας (με γενικές αναφορές σε partial truths / half-truths), δεν υπήρξε επιστημονική συγκέντρωση και προσπάθεια διακεκριμένης μελέτης του είδους. Βέβαια, σ’ ένα μεγάλο μέρος η δικηγορική πρακτική είναι, ενδεχομένως, βασισμένη στη μέθοδο και οι δικηγόροι εντρυφούν στο τι λένε και τι δεν λένε, ενώ ταυτόχρονα υποχρεούνται να λένε την αλήθεια («και όλη την αλήθεια»), προκειμένου να επιτύχουν συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Αναπόφευκτα, ο συνειρμός είναι ότι ίσως γι’ αυτό οι δικηγόροι (όπως και οι πολιτικοί) να μην συγκεντρώνουν ιδιαίτερα την κοινωνική συμπάθεια ή γι’ αυτό οι δικηγόροι να γίνονται εύκολα πολιτικοί.

Εν πάση περιπτώσει, η δόλια υπεκφυγή ή κατά προσωπική προτίμηση τα «καλλιτεχνικά ψεύδη», σύμφωνα με τα προαναφερόμενα πρόσφατα ευρήματα, είναι περισσότερο προτιμώμενα από τους πράκτορες (οι οποίοι καλούνται «palterers») απ’ ότι το ευθύ και καθαρό ψέμα. Είναι, μάλλον, πιο ηθικά αποδεκτά, εάν οι πράκτορες καθησυχάζουν την συνείδησή τους βασιζόμενοι στο κατά βάση αληθές περιεχόμενο των δηλώσεών τους, κι αν ικανοποιούνται με κάποιο αίσθημα εντιμότητας και ειλικρίνειας, εκ της εντύπωσης που παρέχουν. Η παραπλάνηση των στόχων είναι ευκολότερη με την δόλια υπεκφυγή, συνεπώς, οι στόχοι θεωρούν τη συμπεριφορά αυτή επίσης βλαπτική και ανήθικη. Η ζημιά που μπορεί να υποστεί η φήμη του πράκτορα μετά την διαπίστωση της δόλιας υπεκφυγής είναι ίδια ή μεγαλύτερη απ’ αυτήν που μπορεί να υποστεί η φήμη του απλού ψεύτη.

————–

DePaulo, B. M., Kashy, D. A., Kirkendol, S. E., Wyer, M. M., & Epstein, J. A. (1996). Lying in everyday life. Journal of Personality and Social Psychology, 70, 979 –995.

Rogers, T., Zeckhauser, R., Gino, F., Norton, M. I., & Schweitzer, M. E. (2016, December 12). Artful Paltering: The Risks and Rewards of Using Truthful Statements to Mislead Others. Journal of Personality and Social Psychology. Advance online publication.

Schauer, F., & Zeckhauser, R. (2009). Paltering. In B. Harrington (Ed.), Deception: From ancient empires to internet dating (pp. 38 –54). Stanford, CA: Stanford University Press.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.