Η δυναμική της οπτικοποίησης (visualisation) του δικαίου

Προκαλεί ενδιαφέρον και μειδίαμα το θέαμα της παράθεσης μίας έγχρωμης φωτογραφίας, από το Βρετανικό Court of Appeal (Civil Division), στο σώμα της πρόσφατης δικαστικής απόφασής του, στην Zurich Insurance PLC ν Maccaferri Limited [2016] EWCA Civ 1302, και η απεικόνιση, αντί η απλή λεκτική περιγραφή, του αντικειμένου.

Συνήθως, οι δικαστικές αποφάσεις δεν περιέχουν εικόνες. Το ίδιο (δυστυχώς) και τα περισσότερα νομικά βιβλία. Αντιθέτως, είναι σε αυστηρή κειμενική μορφή, γιατί η παραδοσιακή πεποίθηση είναι ότι το μοναδικό μέσο έκφρασης του νομικού είναι οι λέξεις. Και ότι πρέπει να δυναμώνει, ο νομικός, στις λέξεις. Πρέπει, οπωσδήποτε. Αλλά όχι μόνον εκεί. Εάν η Zurich Insurance PLC είναι ένα ακόμα δείγμα της ολοένα και αυξανόμενης τάσης (και ανάγκης) οπτικοποίησης (visualisation) του δικαίου (όχι μόνον για εκπαιδευτικούς σκοπούς, και από την παιδική ηλικία), ερχόμενο, μάλιστα, από το Βρετανικό έδαφος, μόνο απαρατήρητο δεν περνά. Δίνει μια μικρή αφορμή για έκθεση κάποιων πολύ πρόχειρων σκέψεων.

Αυτούσια παράθεση περιεχομένου μαρτυρίας σε μορφή κειμένου (π.χ. επιστολών) συναντάται συχνά στις δικαστικές αποφάσεις, αλλά φωτογραφιών όχι τόσο συχνά, παρόλο που η χρήση φωτογραφιών στην αποδεικτική διαδικασία είναι συχνή, όπως και η χρήση άλλων οπτικών ή ακουστικών μέσων απόδειξης. Με την ηλεκτρονική έκδοση των δικαστικών αποφάσεων (digital judgments) είναι εφικτή η παράθεση μη έντυπης μαρτυρίας, όπως για παράδειγμα βίντεο, τo οποίo έχει προβληθεί σε μια δίκη.

Παράθεση συνδέσμου που παραπέμπει σε βίντεο είχε γίνει το 2007 από το Supreme Court των ΗΠΑ στην υπόθεση Scott v Harris, γιατί το Δικαστήριο ήθελε το βίντεο «να μιλήσει από μόνο του». Το βίντεο ήταν φυλαγμένο στον διακομιστή (web server) του Δικαστηρίου. Στην Uniloc VS v. Microsoft (Rhode Island District Court, ΗΠΑ), το 2009, σχετικά μ’ ένα προϊόν της Microsoft, ο έντιμος Δικαστής William E Smith είχε παραθέσει, εκτός από εικόνες, και «animation», για να αναφέρει μαρτυρία στην οποία βασίστηκε για το πώς λειτουργούσε ένας αλγόριθμος. Το 2009 και στην Robinson c. Films Cinar inc., το Cour Supérieure του Καναδά, δημοσίευσε επίδικες έγχρωμες εικόνες τύπου «cartoon» στο σώμα της απόφασης όπου ανέλυε τις παρατηρούμενες μεταξύ τους ομοιότητες. Ο Νεοζηλανδός έντιμος Δικαστής David Harvey, ο οποίος χαρακτηρίστηκε και ως λάτρης της τεχνολογίας, το 2010, στην DIA v. TV Works Ltd (District Court at Auckland), παρέθεσε, εκτός από εικόνες, και αυτούσιο το βίντεο όπου μπορούσε κάποιος να πατήσει πάνω του και να αρχίσει να παίζει με το Windows Media Player. Η απόφασή του, που θεωρήθηκε η πρώτη «digital judgment» στη Νέα Ζηλανδία, συζητήθηκε με ενθουσιασμό γι’ αυτό τον λόγο.

Στην Monica del Carmen GonzalezServin v. Ford Motor Company et al., το 2011, το Court of Appeal των ΗΠΑ, φαίνεται πως «διέλυσε» τα όρια· περιγράφοντας την δικηγορική τακτική της παράκαμψης και μη αναφοράς δεσμευτικού δικαστικού προηγούμενου (ίσως με ενδόμυχη ελπίδα των συνηγόρων για απόφαση του ζητήματος διαφορετικά βάσει σύνθεσης), ως τακτική του «στρουθοκαμηλισμού», αναφέρθηκαν τα εξής: 

«When there is an apparently dispositive precedent, an appellant may urge its overruling or distinguishing or reserve a challenge to it for a petition for certiorari but may not simply ignore it. We don’t know the thinking that led the appellants’ counsel in these two cases to do that. But we do know that the two sets of cases out of which the appeals arise, involving the blood-products and Bridgestone/Firestone tire litigations, generated many transfers under the doctrine of forum non conveniens, three of which we affirmed in the two ignored precedents. There are likely to be additional such appeals; maybe appellants think that if they ignore our precedents their appeals will not be assigned to the same panel as decided the cases that established the precedents. Whatever the reason, such advocacy is unacceptable.

The ostrich is a noble animal, but not a proper model for an appellate advocate. (Not that ostriches really bury their heads in the sand when threatened; don’t be fooled by the picture below.) The “ostrich-like tactic of pretending that potentially dispositive authority against a litigant’s contention does not exist is as unprofessional as it is pointless.”

Και για να υπερβεί, το Δικαστήριο, τυχόν αδυναμία κατανόησης του νοήματος των λέξεων από τους δικηγόρους, με κυνισμό προς τι-μωρία (η παύλα σκόπιμη), πρόσφερε και το εξής ζεύγος εικόνων:

strouth

Στην Moreira et al v. Ontario Lottery and Gaming Corp. et al., το 2012, το Superior Court of Justice του Οντάριο, θεώρησε χρήσιμο να παραθέσει, ως παράρτημα, την έγχρωμη εικόνα μιας ρουλέτας με σημειωμένες επεξηγήσεις επί αυτής, για να ρίξει φως στο ζήτημα στο οποίο αναφερόταν.

Ενδεχομένως να υπάρχουν κι άλλες παλαιές εκτυπωμένες αποφάσεις, σε Αμερικανικό έδαφος, που είχαν ως παραρτήματά τους απεικονίσεις (π.χ. διαγράμματα, χάρτες, ή σκίτσα), οι οποίες, όμως, δεν μεταφέρθηκαν σε μεταγενέστερες ψηφιοποιήσεις των αποφάσεων, όπως πιστεύεται για τις Reed v Town of Lincoln (1974) 6 OR (2d) 291 και Vander Zalm v. Times Publishers (1980) 109 DLR (3d) 531 and [1980] 4 WWR 259.

Το ζήτημα της επίδρασης της σύγχρονης τεχνολογίας στο δίκαιο και στις δικαστικές αποφάσεις απασχόλησε και τον Katsh (1995, σ. 145, 152), ενώ και ο Ryesky (2002) ανέδειξε περίπου 50 υποθέσεις στις οποίες είχαν παρατεθεί χάρτες, ετικέτες προϊόντων, σκηνές δυστυχημάτων κλπ. Ο Martin (2007), επίσης, εξετάζει το ζήτημα των ευκαιριών των νέων τεχνολογιών στο θέμα αυτό, ενώ το ζήτημα δεν άφησε αδιάφορους τους Poulin και Régnier (2010). Οι Haapio και Passera (2013), επίσης, σχολίασαν χρήσιμα επί ορισμένων πτυχών του ζητήματος, όπως και ο Rosman (2013) και άλλοι. Υπάρχουν αξιόλογες μελέτες και θεωρητικά έργα, όπως αυτό του Sherwin (2011), ο οποίος μελετά ευρύτερα το θέμα της κοινωνικοποίησης του δικαίου (Sherwin, 2000). Ωστόσο, δεν μπορεί να λεχθεί ότι πρόκειται για θέμα που έχει τύχει επαρκούς ερευνητικής κάλυψης.

Η παράθεση φωτογραφίας ή εικόνας μπορεί να προκύπτει ως μια αναγκαία κατάσταση λόγω της πλέον εξειδικευμένης και πολύ τεχνικής θεματολογίας ορισμένων υποθέσεων που φτάνουν σήμερα στα δικαστήρια, κατά συνέπεια και των δικαστικών τους αποφάσεων. Έγινε, όμως, και για την εξυπηρέτηση άλλων σκοπών (επικοινωνιακών), όπως σε κάποιες από τις προαναφερόμενες περιπτώσεις.

Η φωτογραφία ή η στατική εικόνα κατατάσσεται – ευρύτερα – στην «έντυπη» μαρτυρία και η παράθεσή της στον έντυπο φορέα στον οποίο μεταφέρεται ή εκτυπώνεται συνήθως μια εκδομένη δικαστική απόφαση είναι κάτι το εύκολο, παρόλο που και η χρήση χρώματος στις έντυπες δικαστικές αποφάσεις μοιάζει ακόμα πιο ανοίκεια (και ακριβή).

Ήδη κάποιες δικαστικές αποφάσεις σε ηλεκτρονική μορφή και στην Κύπρο, στην εγχώρια ηλεκτρονική νομική βάση δεδομένων Cylaw, φέρουν υπερσυνδέσμους (hyperlinks), οι οποίοι παραπέμπουν σε διαδικαστικούς κανονισμούς ή δικαστικές αποφάσεις που αναφέρονται (στην ίδια ιστοσελίδα). Μπορεί να χρησιμοποιούνται, επίσης, σύνδεσμοι περιεχομένων, προς ευκολία ανάγνωσης. Η αξία της ηλεκτρονικής μορφής των αποφάσεων αυτών με αυτές τις πρόσθετες διευκολύνσεις δεν είναι αμελητέα, ειδικά από όσους προτιμούν να μελετούν και γενικότερα να εργάζονται ηλεκτρονικά. Απεναντίας, πρέπει και ειδική μνεία σ’ αυτήν.

Νοείται ότι τα μη κείμενα μέσα δεν μπορούν να αναγνωστούν από το Δικαστήριο, κατά την απαγγελία, που είναι και η πρώτη επικοινωνία της δικαστικής απόφασης με τους ενδιαφερόμενους. Την φωτογραφία, βέβαια, μπορεί να την προβάλει ο Δικαστής την ώρα που απαγγέλλει ή τα οπτικά ή ακουστικά μέσα να τα αφήσει να προβληθούν και μάλιστα στις κατάλληλες συνθήκες (φως, ένταση ήχου, κλπ.). Να σημειωθεί ότι στον έντυπο φορέα μπορούν να ενσωματωθούν και τα μη κείμενα ή μη εικονικά μέσα, τα άλλα οπτικά ή τα ακουστικά, δια της διατύπωσης των κείμενων κωδικών συνδέσμων που οδηγούν σ’ αυτά, δια του διαδικτύου.

Μπορεί να φαντάζει υπερβολικά ρηξικέλευθη η σκέψη (ειδικά εδώ, όπου δεν υπάρχει ακόμα κάτι ορατό ή γνωστό για το έργο της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης και ακόμα και το «κλείσιμο των δικογράφων» είναι μόνο μια θεωρητική δικονομική συνέπεια, παρά και μια δεδομένη ηλεκτρονική κατάσταση – π.χ. απενεργοποίηση δυνατότητας ανεβάσματος αρχείου δικογράφου), μα σε μια πιο πλήρη ηλεκτρονική εποχή, και η ίδια «απαγγελία» μιας δικαστικής απόφασης θα αρχίσει να λαμβάνει, μάλλον, άλλον χαρακτήρα, να μετατρέπεται, κατά κάποιον τρόπο, σε «παρουσίαση» δικαστικής απόφασης.

Η εμπλοκή άλλων μέσων στην κείμενη λεκτική έκφραση της δικαστικής απόφασης (π.χ. εικόνων, βίντεο, ήχων, συνδέσμων, υπερσυνδέσμων κλπ.) και η χρησιμότητά τους στην αύξηση της περιεκτικότητας, της ακρίβειας, της απλότητας, της αμεσότητας, της ταχύτητας της επικοινωνίας, και της πειστικότητας (στον βαθμό που στέλνει ποιοτικά διαφορετικά – οπτικά ή ακουστικά – ερεθίσματα στους αποδέκτες, τα οποία επιδρούν και με άλλον τρόπο στην εγκεφαλική λειτουργία) του αφηγηματικού, αλλά και του δικαιοδοτικού μέρους μιας δικαστικής απόφασης, είναι ζήτημα το οποίο σχετίζεται με την διερεύνηση της ενδεχόμενης ανάγκης ενίσχυσης της διαπροσωπικής δικαιοσύνης με διάφορους τρόπους (λογοτεχνικότητα, τέχνες, χρήση ΜΜΕ, χρήση άλλων οπτικών ή και ακουστικών μέσων, κλπ.) για επικοινωνιακούς και (θεραπευτικούς κοινωνικούς) σκοπούς. Ο ψηφιακός εμπλουτισμός, πάντως, δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη ή από μόνος του εκπτώσεις στις λογοτεχνικές ικανότητες και βλαπτική υποκατάσταση του λόγου, αλλά δεν αποκλείεται να τις υποβοηθά (εφόσον οι ίδιες διατηρούνται στο αναγκαίο επίπεδο), για την καλύτερη επίτευξη κοινών σκοπών, και δη του βασικότερου κορμού αυτών, που είναι η βελτίωση της απονομής της δικαιοσύνης.

Οι ηλεκτρονικές αποφάσεις που παραπέμπουν σε οπτικό ή ακουστικό υλικό προϋποθέτουν τακτικό έλεγχο και συντήρηση για την διασφάλιση του ότι δεν αλλοιώνεται ή δεν εμποδίζεται η δυνατότητα πρόσβασης σ’ αυτό το υλικό με την πάροδο του χρόνου (π.χ. μη «σπάσιμο» των συνδέσμων, κλπ.), πέραν του ότι το Δικαστήριο, σε ορισμένες περιπτώσεις, θα πρέπει να ρυθμίζει την δυνατότητα της περαιτέρω χρήσης υλικού που βρίσκεται υπό την φύλαξή του. Για την διατήρηση της αυθεντικότητας υπάρχουν διάφοροι τρόποι (π.χ. κωδικός ασφαλείας κλπ.), κάποιοι από τους οποίους ήδη εφαρμόστηκαν σε κάποιες από τις προαναφερόμενες περιπτώσεις. Όπως και για την αποθήκευση και για την προστασία από διαδικτυακούς και άλλους κινδύνους.

———————–

Haapio, H. & Passera, S. (2013). Visual Law: What lawyers need to learn from information designers. Legal Information Institute, Cornell University Law School.

Στον: https://blog.law.cornell.edu/voxpop/2013/05/15/visual-law-what-lawyers-need-to-learn-from-information-designers/ (πρόσβαση 14.01.2017)

Katsh, M.E. (1995). Law in a Digital World. New York: Oxford University Press, Inc.

Martin, P.W. (2007). Reconfiguring Law Reports and the Concept of Precedent for a Digital Age. Cornell Legal Studies Research Paper No. 07-013, Cornell Law School.

Στον: http://ssrn.com/abstract=1010766  (πρόσβαση 14.01.2017)

Rosman, A. L. (2013). Visualising the Law: Using charts, diagrams, and other Images to improve legal briefs. Journal of Legal Education, 63, 70-79.

Ryesky, K.H. (2002), From Pens to Pixels: Text-Media Issues in Promulgating, Archiving, and Using Judicial Opinions. The Journal of Appellate Practice and Process, 4, 353-416.

Sherwin, R. K. (2000). When Law Goes Pop: The Vanishing Line between Law and Popular Culture. Chicago: The Chicago University Press.

Sherwin, R. K. (2011). Visualizing Law in the Age of the Digital Baroque: Arabesques & Entanglements. New York Routledge.

Poulin, D. & Régnier, P.Y. (2010). Illustrated Judgments.

Στον: https://lexum.com/sites/default/files/publications/2011-illustrated-judgments.pdf  (πρόσβαση 14.01.2017)

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s