Το δικαστικό άγχος και η ανείπωτη βλαπτική δράση του

Στα επαγγέλματα που σχετίζονται με το δικαστήριο (π.χ. δικαστές, δικηγόροι, εισαγγελείς, κλπ.) υπάρχουν πολλοί στρεσογόνοι παράγοντες. Το δικαστήριο, από μόνο του, είναι τόπος όπου καταλήγουν οι ανθρώπινες διαφορές και το αίσθημα αδικίας που κουβαλά ο καθένας ή η ανθρώπινη αντικοινωνική συμπεριφορά. Είναι σημαντικό να γίνονται προσπάθειες διασφάλισης και διατήρησης ενός υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος (Chan, Poynton, & Bruce, 2014· Kelk, Luscombe, Medlow & Hickie, 2009).

Οι μεθοδολογικά καλές εμπειρικές έρευνες δεν είναι αρκετές. Αυτές οι οποίες ν’ ασχολούνται άμεσα με τους στρεσογόνους παράγοντες. Ειδικότερα με αυτούς που είναι συνυφασμένοι με το δικαστικό έργο (Miller & Bornstein, 2012· Zimmerman, 2006· Miller & Richardson, 2006· O’Brien, 2004) και οι οποίοι θα μπορούσαν να σχετίζονται με τον όγκο και το είδος των υποθέσεων, τις προθεσμίες και τη διαδικασία διαχείρισης των υποθέσεων (εξ ου και ένας από τους λόγους σημαντικότητας της δικονομίας και το ενδιαφέρον της θεραπευτικής δικαιοσύνης γι’ αυτήν), τον βαθμό κοινωνικών δράσεων των δικαστών (Zimmerman, 2000· Dahlberg & McKee, 2014) ή και με την έκθεσή τους στον ανθρώπινο πόνο (Shanti & Bell, 2013· Chamberlain & Miller, 2009). Είναι ελάχιστες, ενώ ορισμένα στοιχεία προκύπτουν εμμέσως από έρευνες ικανοποίησης. Κι αυτό ενώ υπάρχουν διάφορες ενδείξεις  ή παρατηρήσεις ότι το πρόβλημα υπάρχει και μάλιστα με ένα τρόπο που φαίνεται κοινός και διαχρονικός (π.χ. εκνευρισμένοι δικαστές που φωνάζουν ή δικαστές που δεν έχουν υπομονή με τους δικηγόρους και τους διαδίκους ή δείχνουν να αισθάνονται έντονα τον φόρτο εργασίας ή που είναι συγχυσμένοι) (Zimmerman, 1981).

Ενδεικτικά, οι Eells και Showalter (1994), εξετάζοντας τις περιπτώσεις 88 δικαστών στην Αμερική, είχαν διαπιστώσει ότι οι πιο στρεσογόνοι παράγοντες στο εργασιακό περιβάλλον τους ήταν οι μη καλά προετοιμασμένοι ή αγενείς συνήγοροι, η δικαστική διαχείριση και η ενάσκηση της διακριτικής ευχέρειας και οι συναισθηματικά φορτισμένες υποθέσεις οι οποίες παρακολουθούνται από ευρύ κοινό. Στην ίδια έρευνα προέκυψε ότι το δικαστικό εργασιακό άγχος συνδέεται με γνωστικά, συναισθηματικά ή συμπεριφορικά συμπτώματα, περιλαμβανομένης της αρνητικής επίδρασης στη δυνατότητα λήψης απόφασης. Οι Jaffe, Crooks, Dunford-Jackson και Town (2003) είχαν ασχοληθεί με τις περιπτώσεις του εκ προστήσεως τραύματος (vicarious trauma) σε δείγμα 105 δικαστών, μ’ ένα ποσοστό 63% να είχε αναφέρει κάποιο σχετικό σύμπτωμα, η πλειοψηφία του οποίου γυναίκες. Το γυναικείο φύλο έδειξε και μεγαλύτερη τάση εσωτερίκευσης, ενώ η τάση εξωτερίκευσης και πιο επιθετικής συμπεριφοράς συσχετίστηκε με τον βαθμό της εργασιακής εμπειρίας. Είχαν συζητηθεί, περαιτέρω, διάφορα μέτρα αντιμετώπισης, πολυεπίπεδα. Σχετική και χρήσιμη ήταν και η έρευνα των Flores, Miller, Chamberlain, Richardson και Bornstein (2008), για τις στάσεις των Αμερικανών δικαστών σε σχέση με το άγχος και την ασφάλεια στον δικαστηριακό χώρο. Κάλυπτε μια ευρύτερη θεματική, είχαν, ωστόσο, αναφερθεί, επίσης, διάφοροι στρεσογόνοι παράγοντες που σχετίζονται με το είδος των υποθέσεων, τον βαθμό δημοσιότητάς τους, τις ιδιαιτερότητες των διαδίκων, τη διάρκεια της δίκης, τις διακοπές της, τον φόρτο εργασίας και άλλα, ενώ συμπτώματα ή ασθένειες που είχαν αναφερθεί ως σχετικές ήταν, μεταξύ άλλων, ο εκνευρισμός, οι διαταραχές ύπνου, τα μυϊκά προβλήματα, οι διατροφικές διαταραχές, η αύξηση της αρτηριακής πίεσης, ο διαβήτης και άλλα. Βέβαια, υπήρχε μια άρνηση, από μέρους των δικαστών, να αποδεχθούν ή μια αδυναμία, από μέρους τους, ν’ αποδεχθούν την επίδραση του άγχους τους και στον τρόπο εκτέλεσης των δικαστικών τους καθηκόντων, η οποία, κατά τα λοιπά, δεν θα ξένιζε καθόλου (Svenson & Maule, 1993). Ενδιαφέρουσα έρευνα σε Καναδικό έδαφος είναι αυτή των Rogers, Freeman και LeSage (1991), η οποία διερεύνησε τους δικαστές, αλλά και τις / τους συζύγους των δικαστών, χωρίς να διαφοροποιούνται τα βασικά ευρήματα, σε σχέση με την πηγή του δικαστικού άγχους.

O κάπως τολμηρός (στις δημόσιες χειρονομίες του) καθηγητής του δικαίου Robbins (1981, 1987) είχε αναφερθεί από παλιά στο πρόβλημα, χαρακτηρίζοντάς το (με δανεικό όρο) ως μια «ήσυχη κρίση».  Ο δισταγμός ή δυσκολία ενασχόλησης με το πρόβλημα ίσως να ήταν και ό,τι ακριβώς λειτουργούσε από πάντα ως ανασταλτικός παράγοντας στην έρευνά του. Ο Αυστραλός έντιμος δικαστής Michael Kirby (1995· 1997) είχε τολμήσει κάποτε να μιλήσει ανοιχτά και δημόσια για το θέμα αυτό και για την κουλτούρα απάρνησής του και το τόλμημά του είχε δεχθεί ποικίλες αντιδράσεις από συναδέλφους του ιεραρχικά ανώτερους (Thomas, 1997), ώστε μετά να επικρατήσει μια γενικότερη σιωπή στην Αυστραλία, για τις επόμενες δεκαετίες. Είναι φυσικά κατανοητός ο δισταγμός να συζητείται ανοιχτά το θέμα, εφόσον δεν αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη κοινωνική συμπάθεια τα παράπονα από πρόσωπα που βρίσκονται σε κοινωνικά προνομιακές θέσεις, πέραν του ότι οι προσδοκίες του κόσμου από τους δικαστές, πολλές φορές, μπορεί ν’ αγγίζουν και τα όρια των υπεράνθρωπων δυνατοτήτων, της αψεγάδιαστης λογικής και σοφίας, της τέλειας συμπεριφοράς και παρέμβασης η οποία να δημιουργεί, όντως, αυτόματα μια κατάσταση που να εκλαμβάνεται ως αποκατάσταση ή επαναφορά του «δικαίου». Σε μια προσπάθεια διατήρησης της εμπιστοσύνης του κοινού έναντι στις δικαστικές δυνατότητες, συχνά προτιμάται η αποσιώπηση του άγχους ή επιλέγονται λάθος ή καθόλου αποτελεσματικοί τρόποι διαχείρισής του. Γενικότερα, ανέκαθεν το θέμα αυτό φαίνεται να ήταν ένα «θέμα ταμπού», για την αναφορά στο οποίο χρειαζόταν μια δόση ενοχλητικής επαναστατικότητας.

Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει κάπως. Ζούμε σε μια αρκετά πιο σύνθετη εποχή, πολλαπλών κρίσεων, ευρείας δημοσιότητας και κριτικής ενασχόλησης, με διάφορα επιμέρους χαρακτηριστικά, τα οποία μπορεί και να εντείνουν το εργασιακό άγχος. Σε μια τέτοια εποχή, ο δικαστής Kirby (2014) πρόβαλε και πάλι και ξαναμίλησε, όχι μόνο για το δικαστικό άγχος αυτή τη φορά, αλλά και για το δικαστικό «bullying», με μεγαλύτερη λεπτομέρεια (με αναφορά και σε κάποια δική του προσωπική «ιδιαιτερότητα», η οποία υποτίθεται αποτέλεσε την αιτία του “bullying” που υπέστη). Στη Λουϊζιάνα, ο Richmond (2012) είχε χρησιμοποιήσει, επίσης, τον όρο “bullies” με αναφορά σε έκτροπη δικαστική συμπεριφορά. Σε μια τέτοια εποχή, άρχισαν να εμφανίζονται, πέρα από τις κάπως πιο «ιδιαίτερες» περιπτώσεις, με περισσότερη σοβαρότητα, περαιτέρω δημόσιες δηλώσεις και εξιστορήσεις εμπειριών κι άλλων δικαστών, οι οποίοι δεν δίστασαν να πουν ότι έχουν βιώσει το εργασιακό άγχος ή και την κατάθλιψη, λόγω της κακής διαχείρισης αυτού (Marshall, 2015· Schrever, 2015· Fogel, 2016). Έπειτα, να βγαίνουν στο φως παλιές και οι ανέκδοτες έρευνες ή εξομολογήσεις που προαναφέρθηκαν και να προκύπτουν νέες.

To Judicial College of Victoria, στην Αυστραλία, προχώρησε, τελικά, στη δημιουργία συγκεκριμένης θεματικής ενότητας για την ενθάρρυνση της έρευνας γύρω από την προστασία της δικαστικής υγείας (judicial wellbeing), όπου έχει συγκεντρώσει και το υφιστάμενο υλικό μελέτης για το θέμα μέχρι στιγμής. Αυτή η θεματική ενότητα είναι μέρος της δικαστικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Όπως αντίστοιχες επιτροπές (judicial wellness and assistance committees) υπάρχουν και στην Αμερική, οι οποίες δεν θα ήταν επιθυμητό να συνδέονται με άτομα ή κανονισμούς οι οποίοι να σχετίζονται με πειθαρχική δράση. Έχουν καταρτιστεί διάφοροι κατάλογοι πηγών ενημέρωσης. Βέβαια στην Αμερική είχαμε ήδη και τα πρώτα “Wellness Courts” στη βάση της θεραπευτικής δικαιοσύνης, επομένως, είναι συνδεδεμένη η εξέλιξη. Τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται, επίσης, αραιές και μεμονωμένες αναφορές και σε άλλο έδαφος (π.χ. Ρουμανία, Μάλτα κλπ.), όπως και στην Αγγλία (Bell, 2014), χωρίς να υπάρχει, ακριβώς, μια γραμμή συντονισμού της θεματικής και σε πιο ερευνητικό επίπεδο. Όντως, μια τέτοια γραμμή είναι περισσότερο αναμενόμενο ν’ αρχίζει από τα κέντρα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των δικαστών και να επεκτείνεται στον εργασιακό τους χώρο. Είναι σε μια αντίστοιχη γραμμή (του “wellness initiative”) που και στους δικηγορικούς οίκους μπορεί να γίνεται λόγος για τη φιλοσοφία και τις αρχές του “corporate wellness”, ως μέσο ελέγχου και αύξησης της αποδοτικότητας.

Η ενημέρωση είναι οπωσδήποτε χρήσιμη, αλλά και η ανάπτυξη ειδικών τρόπων αντιμετώπισης, πέρα από τον δανεισμό τρόπων από τα διαφορετικά εργασιακά περιβάλλοντα, στη βάση των ιδιαιτεροτήτων της κάθε περίπτωσης (Resnick, Myatt & Marotta, 2011). Η εσωτερική διαμόρφωση οδού επικοινωνίας και η ενίσχυση των τρόπων έκφρασης του προβλήματος δεν είναι ξένος τρόπος (Zimmerman, 2005), ούτε ο ρόλος του «μέντορα» σε σχέση με πιο νεαρούς δικαστές (Bremer, 2003), ούτε η απόδοση οργανωμένων ευκαιριών δημόσιας έκφρασης των δικαστών (διαλέξεις, αρθρογραφία, συγγραφή βιβλίων ή συμμετοχή σε βιβλία, κοινές υγιείς δράσεις κλπ.). Θα πρέπει, όμως, ο λόγος να γίνεται για ολοκληρωμένα προγράμματα αναγνώρισης και διαχείρισης του άγχους, σχεδιασμένα από ειδικούς, τα οποία να παρακολουθούνται, εάν και πώς λειτουργούν και σε σχέση με το διαχρονικά ζητούμενο, που είναι στο τέλος-τέλος η βελτίωση της απονομής της δικαιοσύνης και δια μέσου της βελτίωσης της υγείας των συμμετεχόντων στη δίκη.


Bell, E. (2014). Letter to a new judge. Commonwealth Law Bulletin, 40, 95 – 126.

Bremer, C. F. (2003). Reducing judicial stress through mentoring. Judicare, 87, 244.

Chamberlain, J. & Miller, M. K. (2009). Evidence of secondary traumatic stress, safety concerns, and burnout among a homogeneous group of judges in a single jurisdiction. The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, 37, 214 – 224.

Chan, J., Poynton, S. & Bruce, J. (2014). Lawyering stress and work culture: An Australian study. LSJ, 37.

Dahlberg, L. & McKee, K. (2014). Correlates of social and emotional loneliness in older people: Evidence from an English community study. Ageing and Mental Health, 18, 504 – 514.

Eells, T. D. & Showalter, R. C. (1994). Work-Related Stress in American Trial Judges. The Bulletin of the American Academy of Psychiatry and the Law, 22, 71 – 83.

Flores, D. M., Miller, M. K., Chamberlain, J., Richardson, J. T. & Bornstein, B. H. (2008). Judges’ Perspectives on Stress and Safety in the Courtroom: An Exploratory Study. Court Review: The Journal of the American Judges Association. Paper 293.

Fogel, J. D. (2016). Mindfulness and Judging. Federal Judicial Center.

Jaffe, P., Crooks, C., Dunford-Jackson, B. L. & Town, M. (2003). Vicarious Trauma in Judges: The Personal Challenge of Dispensing Justice. Juvenile and Family Court Journal, Fall 2003, 1 – 9.

Kelk, E. N., Luscombe, G., Medlow, S. & Hickie, I. (2009). Courting the blues: Attitudes towards depression in Australian law students and legal practitioners. Brain & Mind Research Institute: University of Sydney.

Kirby, Μ. (1995). Judicial stress. Australian Bar Review, 1.

Kirby, M. (1997). Judicial stress: An update. Australian Law Journal, 71.

Kirby, M. (2014). Judicial stress and Judicial bullying. QUT Law Review, 14(1), 1 – 14.

Marshall, S. (2015). Depression: An issue in the study of law. Wellness Network for Law Symposium, Canberra, 5-6 Φεβρουαρίου 2015.

Miller, Ε. Μ. & Richardson, J. (2006). A model of causes and effects of judicial stress. Judge’s Journal, 45, 20 – 23.

Miller, M. K. & Bornstein, B. H. (2012). Stress, Trauma, and Wellbeing in the Legal System. Oxford. New York: Oxford University Press.

O’Brien, G. (2004). Confessions of an angry judge. Judicature, 87, 251-254.

Resnick, A., Myatt, K. A. & Marotta, P. (2011). Surviving Bench Stress. Family Court Review, 49, 610 – 617.

Richmond, D. R. (2012). Bullies on the Bench. Louisiana Law Review, 72, 325 – 360.

Robbins, I. P. (1981). Judicial Sabbaticals. Federal Judicial Center.

Robbins, I. P. (1987). Has the time come for judicial sabbaticals? Judicare, 71, 306.

Rogers, J. M., Freeman, S. J. & LeSage, P. (1991). The occupational stress of judges. The Canadian Journal of Psychiatry / La Revue canadienne de psychiatrie, 36, 317-322.

Shanti, Κ. & Bell, Η. (2013). Trauma and the organization: Understanding and addressing burnout and secondary trauma in a trauma-informed system. Στο: B. Doolittle (Εκδ.) Psychology of burnout: New research (σελ. 59 – 70). New York: Nova Science Publishers.

Schrever, C. (2015). Judging Stress. Victorian Law Institute Journal September 2015, 29 – 32.

Svenson, Ο. & Maule, Α. (1993). Time pressure and stress in human judgment and decision making. New York: Plenum Press.

Thomas, J. B. (1997). Get up off the ground: A commentary on the Hon Kirby J’s ‘Judicial stress: An update. Australian Law Journal, 71.

Zimmerman, I. M. (1981). Stress: What it Does and How it Can be Lessened. The Judges’ Journal, 20, 4 – 8.

Zimmerman, I. M. (2000). Isolation in the Judicial Career. Court Review, Winter 2000, 4 – 6.

Zimmerman, I. M. (2005). Judges Helping Judges. Invited Paper. A.B.A. National Conference for Lawyer Assistance Programs, Charlestown, S.C., 09.11.2005.

Zimmerman, I. M. (2006). Helping Judges

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.