Μια «παράξενη» θεώρηση του ΕΔΔΑ για τη δικαστική αμεροληψία και ανεξαρτησία

Παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον και μαζί κάποια ανησυχία η σημερινή απόφαση του ΕΔΔΑ στην Ramljak v. Croatia (αίτηση αρ. 5856/13) (27.06.2017)· μια υπόθεση που αφορά στη δικαστική αμεροληψία και ανεξαρτησία. Την αφορά με έναν ίσως «επικίνδυνο» τρόπο, ιδίως εάν επιχειρήσει, κανείς, να εφαρμόσει τη λογική αυτή του ΕΔΔΑ σε Κυπριακά (και όχι μόνον) δεδομένα.

Η προσφεύγουσα είχε εναχθεί σε αγωγή για ακύρωση διαθήκης από ενάγοντα που εκπροσωπούνταν από κάποιους δικηγόρους. Το πρωτόδικο Κροατικό δικαστήριο (Općinski sud u Sinju) εξέδωσε απόφαση προς όφελός της. Ο ενάγων εφεσίβαλε την απόφαση και το Εφετείο (Županijski sud u Splitu), με τριμελή σύνθεση, σε εσωτερική – κλειστή διαδικασία, ανέτρεψε την πρωτόδικη απόφαση. Η προσφεύγουσα, η οποία πληροφορήθηκε εκ των υστέρων για τη σύνθεση, προσέβαλε την απόφαση του Županijski sud u Splitu, επί νομικών σημείων, και με τον ισχυρισμό ότι στη σύνθεση του Εφετείου αυτού συμμετείχε, και μάλιστα προέδρευε δικαστής, ο οποίος είχε συγγενικό δεσμό (ήταν ο πατέρας) με το άτομο που εργοδοτούνταν ως ασκούμενος δικηγόρος στους δικηγόρους του ενάγοντος, αντιδίκου της. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Κροατίας (Vrhovni sud Republike Hrvatske) που επιλήφθηκε της υπόθεσης απέρριψε την έφεσή της, με τη δικαιολογία ότι ο ασκούμενος δικηγόρος δεν συμμετείχε με οποιονδήποτε τρόπο στην υπόθεση που τέθηκε ενώπιον του Εφετείου.

Η προσφεύγουσα επέμεινε, προβάλλοντας τον ισχυρισμό ότι, το γεγονός ότι δεν εκπροσωπούσε ο ασκούμενος δικηγόρος τον ενάγοντα ενώπιον του Δικαστηρίου για να επιδεικνύει χειρισμό (που δεν θα μπορούσε να συμβεί ούτως ή άλλως σε μια κλειστή διαδικασία), δεν αποκλείει την οποιαδήποτε άλλη εμπλοκή του στην υπόθεση. Μα και το γεγονός ότι τελούσε σε σχέση εργασίας με τους δικηγόρους που εμφανίζονταν ενώπιον του Εφετείου, στο οποίο συμμετείχε ο πατέρας του, από μόνο του, δημιουργούσε, αντικειμενικά, την αίσθηση της προκατάληψης και τον ενδεχόμενο επηρεασμό του Δικαστή. Ισχυρίζονταν, γι’ αυτό, ότι έχει παραβιαστεί το δικαίωμά της να έχει ακρόαση ενώπιον ανεξάρτητου και αμερόληπτου Δικαστηρίου, το οποίο διασφαλίζεται από το άρθρο 6 § 1 της ΕΣΔΑ.

Το ΕΔΔΑ επανέλαβε τις αρχές που ανέπτυξε η Morice v. France [GC], αίτηση αρ. 29369/10 σε σχέση με το υποκειμενικό τεστ (το πώς αισθάνεται ο ίδιος ο δικαστής) και το αντικειμενικό τεστ (από την οπτική του λογικού παρατηρητή του Δικαστηρίου), τη δυσκολία στέρεου διαχωρισμού μεταξύ της υποκειμενικής και της αντικειμενικής αμεροληψίας, το τεκμήριο της υποκειμενικής αμεροληψίας και τη δυσκολία ανατροπής του με μαρτυρία όπου υπάρχει η δυνατότητα, καθώς και το αξίωμα ότι η δικαιοσύνη δεν πρέπει μόνο να απονέμεται αλλά και να φαίνεται ότι απονέμεται.

Κάνοντας την αναγωγή στις νομικές αρχές της Morice, το ΕΔΔΑ, με μια ομολογουμένως περίεργη διαδικασία, επιχείρησε να προσεγγίσει το θέμα «αντικειμενικά». Αναγνώρισε (επαρκεί τέτοια αναγνώριση;) ότι το ζητούμενο δεν είναι να εξαιρούνται αυτομάτως (χωρίς να εγερθεί ζήτημα) από τα καθήκοντά τους όλοι οι δικαστές που έχουν δεσμούς αίματος με δικηγόρους που εργοδοτούνται σε γραφεία άλλων δικηγόρων που εμφανίζονται ενώπιον τους (διαφορετικά, όμως, τι, κάθε φορά που υποβάλλεται αίτημα υπάρχει τέτοιο προηγούμενο;), αλλά και το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δεν είχε τη δυνατότητα να υποβάλει τέτοιο αίτημα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Το Δικαστήριο δεν είχε μαρτυρία ενώπιον του, μεταξύ άλλων, ότι ο ασκούμενος δικηγόρος ασχολήθηκε καθόλου με την υπόθεση ή ότι πληροφόρησε ή θα μπορούσε να είχε πληροφορήσει τον Δικαστή για τα δεδομένα της συγκεκριμένης υπόθεσης. Απαριθμώντας, όμως, τους παράγοντες που υποτίθεται έλαβε υπόψη, με μια όχι τόσο καλή συλλογιστική, δίνοντας την εντύπωση πως εικατολογεί, σε σημεία, και ότι ελίσσεται ανάμεσα στο τίποτα και στο κάτι, η σημασία που φαίνεται να έδωσε ήταν, εάν μπορεί να την κατανοήσει κανείς καλά, στο είδος και τη στενότητα της συγγένειας (βλ. και Micallef v. Malta [GC] αρ. 17056/06, και Mitrov v. the former Yugoslav Republic of Macedonia αρ. 45959/09), στο είδος της σχέσης εργασίας του υιού του με τους δικηγόρους του ενάγοντος όπου το διοριστήριο του ενάγοντος (θεωρητικά) περιλάμβανε και τον ασκούμενο δικηγόρο (γεγονός που υπερακοντίζει, κατά το ΕΔΔΑ, το γεγονός ότι ο ίδιος ο υιός δεν εκπροσώπησε οποτεδήποτε, σε πραγματικό χρόνο, τον διάδικο ενώπιον του πατέρα του), στις περιστάσεις υπό τις οποίες λήφθηκε η απόφαση του Εφετείου (κλειστή διαδικασία και προεδρία του συγκεκριμένου Δικαστή), καταλήγοντας, κάπως έτσι, στο υποτιθέμενα «αντικειμενικά» δικαιολογημένο των ανησυχιών της προσφεύγουσας. Το «αντικειμενικά» δικαιολογημένο που προκύπτει από το σύνολο των περιστάσεων, ως σύνολο. Αυτή, βασικά, ήταν η απόφαση της πλειοψηφίας.

Η μονομελής μειοψηφία, από την άλλη, από τον δικαστή Jon Fridrik Kjølbro (Δανία), αν και κάπως πιο συγκρατημένη σε μια τέτοια θεώρηση, αν μη τι άλλο, αναγνώρισε την πρακτική «επικινδυνότητα» της προσέγγισης αυτής του ΕΔΔΑ, ακόμα κι αν προσπαθήσει να τη θεωρήσει, κανείς, απλά ως μια απόφαση που ενδιαφέρει μόνον τα συγκεκριμένα δεδομένα της συγκεκριμένης υπόθεσης και δεν γενικεύεται, ειδικά για τις μικρές δικαιοδοσίες, όπου οι συγγενικές σχέσεις ανάμεσα στον δικηγορικό και δικαστικό κόσμο είναι, ίσως, συχνές αλλά και πιο εύκολα αναμενόμενες. Εστίασε, μεταξύ άλλων, στους παράγοντες που δεν έλαβε υπόψη της η πλειοψηφία (π.χ. τη φύση της υπόθεσης, τι προσωπικό ενδιαφέρον μπορεί να έχει ο ασκούμενος δικηγόρος για την υπόθεση της προσφεύγουσας, τους δεσμούς του Δικαστή με τους διαδίκους και όχι με τους δικηγόρους, κ.λπ.).

Επειδή, όμως, ένα από τα πιο διφορούμενα ζητήματα στη δικανική λογική και ψυχολογία είναι, ακριβώς, αυτό της εξαίρεσης (και δη αυτοεξαίρεσης) δικαστών και ο υποκειμενισμός προσέγγισης της «αντικειμενικότητας», προβλέπεται ότι αυτό το σκεπτικό του ΕΔΔΑ δεν εξαντλείται εδωπέρα.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s