Δικαιωματίες

Νομίζουμε ότι έχουμε «δικαιώματα». Να απαιτούμε, να θυμώνουμε, να (κατα)κρίνουμε· ένα σωρό δικαιώματα. Είμαστε από την κορυφή μέχρι τα πέλματα γεμάτοι δικαιώματα.

Πριν από πολύ καιρό, κατά τη διάρκεια ενός κοινού κινηματογραφικού θεάματος με σχετικότητα, ένας δικός μου άνθρωπος, μη νομικός, που συνήθως δεν μιλά πολύ, είχε κάνει το εξής σιγανόφωνο σχόλιο: «τούτα τα δικαιώματα εφάν μας!». Και μετά σιωπή. Αυτό ήταν μόνο. Του είχα «θυμώσει», κατά κάποιον τρόπο, που τόλμησε να υιοθετήσει μια τέτοια άποψη βάσει του έργου, ενάντια στα δικαιώματα, άνθρωπος μορφωμένος, στη σύγχρονη εποχή. Είχε πει, όμως, κάτι πολύ σημαντικό, που το φέρνω ολοένα και συχνότερα στις σκέψεις μου, με διάφορες αφορμές, όπως, για παράδειγμα, διαβάζοντας τώρα, πριν από λίγο, την προχθεσινή Belkacem v. Belgium (αίτηση αρ. 34367/14), που εμπλούτισε ενδόξως το έντυπο του ΕΔΔΑ για τη ρητορική του μίσους (δεν θα γράψω γι’ αυτήν).

Μιλάμε, λοιπόν, πολύ για τα δικαιώματά μας. Μόνον γι’ αυτά. Από κάθε κοινωνική ενόχλησή μας, νομίζουμε ότι γεννάται ένα δικαίωμα ή περισσότερα δικαιώματα, ότι έχουμε «δίκαιο». Δεν κάνουμε επαρκή προσπάθεια δικαιολόγησης της αλλιώς. Δεν την προσπερνούμε, δεν τη συγχωρούμε με ευκολία. Εμείς έχουμε «δίκαιο»! Για να υποστηρίξουμε αυτό το «δίκαιο», το οποίο θεωρούμε προνόμιό μας μεγάλο, υπέρτατο, μπορούμε να κάνουμε τα πάντα τόσο πολύπλοκα γύρω μας. Αγνοούμε, κατά τρόπο προφανή, τις υποχρεώσεις μας ή δεν μιλάμε και τόσο συχνά γι’ αυτές. Τείνουμε να αισθανόμαστε με το παραμικρό «αδικημένοι» και να περιφέρουμε το υποτιθέμενο «άδικο» σαν σφραγίδα από κάποιο ανυπόφορο τραύμα. Γι’ αυτή την εύκολη ροπή προς τη θυματοποίηση του αδίκου έγραφα σ’ ένα κεφάλαιο (για τη θεραπευτική δικαιοσύνη), εξηγώντας το «άδικο» ως (αρνητικό) συναίσθημα με δικό του περιεχόμενο (μείγμα διαφόρων άλλων συναισθημάτων), απόρροια του «κοινωνικού τραύματος» (σε συσχέτιση την πρόσβασή μας στη δικαιοσύνη και τον λόγο και τρόπο χρήσης της). Έκανα ένα διάλειμμα, βλέποντας γύρω μου την ευρύτερη εικόνα.

Ήθελα από καιρό να το γράψω ότι εδώ… οι «μάχες» είναι χωρίς δικονομίες και δικαιώματα· ακούς, σιωπάς και σέβεσαι. Μάχεσαι με ησυχία, υπακοή, πειθαρχία, πίστη, θετικότητα, χαμόγελο, ειλικρίνεια, χωρίς απαιτήσεις. Έχεις, φυσικά, δικαιώματα, όπως παντού και πάντα, αλλά, εάν το ξέρεις ή το θυμάσαι, η μόνη σημασία τους είναι η δική σου αυτοπεποίθηση, η δυνατότητά σου να κρατήσεις την αξιοπρέπειά σου, ενόσω παράλληλα αισθάνεσαι τον εαυτό σου να φθείρεται από κάτι που εσύ δεν έχεις το δικαίωμα να κρίνεις ή να χαρακτηρίσεις (και που γι’ αυτό είναι, για σένα, πάντα «άδικο»). Επειδή έχεις δικαιώματα, και οι άλλοι γύρω σου το ξέρουν, νιώθεις τουλάχιστον ασφαλής. Στο τέλος, ακόμα κι αν «νικάς», δεν σου πιστώνεται κάποιο «δίκαιο», δεν θα έχεις κατατροπώσει το «άδικο» που σου προκάλεσε κάποιος κακός άνθρωπος. Δεν έχεις καν την ανάγκη να αισθανθείς «δικαίωση» (κοινωνική υπεροχή) έναντι σε κάποιον άλλον άνθρωπο. Η νίκη αυτή, όμως, η κυρίως δική σου νίκη, είναι τόσο γλυκιά και ήρεμη, τόσο γενναιόδωρη στη συνέχεια.

Παρεμπιπτόντως, με κάτι τέτοιους συνειρμούς και τριγύρω εικόνες και εμπειρίες των τελευταίων μηνών, κατάφερα επιτέλους να προσεγγίσω, με όρους κοινωνικής ψυχολογίας, εκτός από την ανάγκη απόδοσης ευθύνης (για ένα τέτοιο «άδικο» που δεν οφείλεται σε ανθρώπινη συμπεριφορά) σε συγκεκριμένα πρόσωπα (υπό τύπον αμέλειας, εάν όχι δόλου), και το “but for test” σε υποθέσεις ιατρικής αμέλειας, η νομική σημασία του οποίου (και γενικά του σταδίου της αιτιώδους συνάφειας – causation) μπορεί (υπόθεση) και να μεγεθύνεται με την ορθή κοινωνιολογική – ψυχολογική του προσέγγιση. Έπειτα, η έκταση και ο τρόπος της δικανικής επεξήγησης του “but for test” δεν αποκλείεται (υπόθεση) να μειώνει αισθητά ή και να εξαλείφει το αίσθημα «αδίκου» ή «αδικίας» που αισθάνεται ένας ενάγων ή εναγόμενος· κατ’ επέκταση να μειώνει την ανάγκη του να εξακολουθήσει να αναζητά «δικαίωση» σε δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας ή να διαμορφώνει αντιλήψεις αρνητικές για τη δικαιοσύνη, ότι εκείνη δεν υπάρχει ή δεν είναι αποδοτική (επειδή δεν συνάδει με τη δική του άποψη ή επειδή ο ίδιος αποζητά κάτι ακόμα), κ.λπ.

…«Άδικα» συμβαίνουν και θα συμβαίνουν, παντού και πάντα· διαφόρων ειδών «άδικα». Αυτά που πράττουμε εμείς, αυτά που πράττουν οι άλλοι, αυτά που απλά συμβαίνουν χωρίς πράξεις μας. Επειδή είμαστε άνθρωποι με αδυναμίες, με διαφορές, με αναγκαστικές συγκρούσεις (μέσα στον ίδιο μεγάλο ή μικρό κοινωνικό χώρο που κινούμαστε), με κακές στιγμές, που μπορεί να μην επικοινωνούμε πάντα τέλεια για να τις εξομαλύνουμε.

Μακάρι, να έχουμε την ωριμότητα και τη δύναμη να προχωρούμε μπροστά, οι μη μου άπτου δικαιωματίες, να είμαστε επιλεκτικοί στα άδικα και τις μάχες μας.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s