Ένα κεφάλαιο κλείνει τώρα («Σωκράτης»)

Χθες ζωντάνεψε επί σκηνής η δίκη, από το έργο «Ἡ τοῦ Σωκράτους δίκη ἐν θεάτρῳ», στην παράσταση του Δικηγορικού Συλλόγου Πάφου «Η Δίκη του Σωκράτη» κι αυτό ήταν … τουλάχιστον συγκινητικό.

Το συγκεκριμένο έργο εξυμνεί κατά κάποιον τρόπο την ελευθερία, τη δημοκρατία και την απλότητα στις πιο ουσιαστικές τους διαστάσεις. Αντιδρά σε περιορισμούς που με τη Σωκρατική ματιά δεν έχουν πραγματικό λόγο να υπάρχουν, σε κανονισμούς που πλάθουν οι άνθρωποι πολλές φορές με υπερβολικό ζήλο ή από ανασφάλεια, σε υπερ-κανονισμούς, στην προσπάθειά τους να ελέγξουν τα δεδομένα που έχουν να διαχειριστούν ή να είναι πιο αποτελεσματικοί ή ακόμα και δίκαιοι ή ακόμα και χωρίς λόγο, που τελικά τους χρησιμοποιούν μηχανικά και άκαμπτα, χωρίς ελατήριο και νου ή ως προπέτασμα και «όπλο» για να ασκήσουν κάποιου είδους επιβολή που χρειάζονται, προκαλώντας αυτό ακριβώς που θέλουν να αποφύγουν: το άδικο. Ο Σωκράτης υπερέχει σε πνεύμα κι αυτό του δίνει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται τα ίδια δεδομένα χωρίς κανόνες, να επιλύει τους ανθρώπινους καθημερινούς γρίφους με μια ματιά ή με διάλογο, παράγοντας μέσα από αυτά περαιτέρω ουσία. Αυτή είναι η ενέργειά του. Δεν σημαίνει ότι αυτούς τους κανόνες τους παρακούει ή δεν τους σέβεται ή ότι τους παραβιάζει, ότι είναι ξεροκέφαλος, ιδιότροπος, επίμονος, αγενής, προσβλητικός. Απεναντίας, είναι πράος, ευγενικός και σχεδόν μονότονος. Απλά δεν τους χρειάζεται και, ακριβώς επειδή δεν τους χρειάζεται, δεν τους κατανοεί (δεν τους βλέπει υπό την έννοια της «ισότητας») ή θεωρεί ο ίδιος ασέβεια, κάποιος να προσπαθεί να τους εφαρμόσει στην περίπτωσή του ή να τους επιβάλει. Αυτή η ακλόνητη σταθερότητα, να μην μπορεί να τύχει της επιβολής τους, να μην μπορεί να ελεγχθεί με αυτούς τους κανόνες, μπορεί να οδηγήσει αυτόν που έχει απέναντί του στον απόλυτο εκνευρισμό, να τον κάνει να νιώσει ανίκανος και αυτά δημιουργούν εστίες έχθρας απέναντί του.

Η σύγκρουση μεταξύ του Σωκράτη και των κατηγόρων του (Μέλητος, Άνυτος, Λύκων) είναι πολυδιάστατη, με αφετηρία την ίδια την ποιότητα του πνεύματος του καθενός, μα από την οπτική του Σωκράτη είναι ανύπαρκτη, και σαφώς δεν είναι νομική ούτε καν κοινωνική (ίσως ψυχοκοινωνική) και να η διαχρονικότητα των υποτιθέμενων ηθικών διλημμάτων. Γιατί Σωκράτης και Μέλητος υπάρχουν σε κάθε εποχή, σε διαφορετικούς τύπους, με διαφορετικά ονόματα, σε διαφορετικές περιστάσεις. Μα το ερώτημα ένα είναι: Σε αυτό που λέμε κοινωνικοποίηση οφείλει, αυτός που έχει οξύτερο πνεύμα, να το κατεβάζει σε επίπεδο, να το αμβλύνει, να το προσαρμόζει, για να εντάσσεται στο ευρύτερο σύνολο, για να είναι (να θεωρείται ότι είναι) κοινωνικός και άρα όχι αντικοινωνικός (με κάποια έννοια) ή πρέπει να διατηρείται πάντοτε αυτή η κοινωνική ποικιλία έως αστάθεια και ο ίδιος να αφήνεται να υπερέχει και κοινωνικά. Οι κατήγοροι ζητούν από τον Σωκράτη το πρώτο (να κοινωνικοποιηθεί, να πράττει όπως οι πολλοί, να είναι όπως οι πολλοί, να υπακούει όπως οι πολλοί), ερμηνεύοντας το δεύτερο ως προσπάθεια εγκαθίδρυσης της «ολιγαρχίας». Ο Σωκράτης ερμηνεύει το δεύτερο ως «δημοκρατία» και το πρώτο ως κάποιου είδους «τυραννία» (και τελικά αναξιοκρατία), επομένως αφήνει να νοηθεί ότι η ισχύουσα δημοκρατία (με την κοινή αντίληψη) δεν είναι τέλεια ή ιδανική, εάν μπορεί να ανεχθεί αυτή την πνευματική καταπίεση. Ποιο είναι λοιπόν το όριο της ελευθερίας και της δημοκρατίας;

Οι κοινωνίες είναι για τους πολλούς όμοιους που μπορούν, βάσει κάποιων όμοιων χαρακτηριστικών τους, να λειτουργήσουν ως ένα σύνολο. Οι λιγότεροι ξεχωριστοί –  διαφορετικοί, στον βαθμό που δεν μπορούν να ενταχθούν σε ένα κοινωνικό σύνολο που δεν τους βοηθά, που δεν τους εκφράζει, δημιουργούν αναγκαστικά τις δικές τους μικροκοινωνίες (βλ. ο Σωκράτης και οι μαθητές του), συνιστούν κοινωνικές μειονότητες ή παραμένουν μεμονωμένες οντότητες που δεν έχουν καταταγεί κοινωνικά κάπου. Το θέμα της συνύπαρξης των διαφόρων κοινωνικών συνόλων ή ατόμων, της ανοχής του ενός από τον άλλον, της αποδοχής του ενδεχομένου το άλλο σύνολο, το μικρό, το διαφορετικό άτομο, κάποια στιγμή στην πορεία του χρόνου να εξελιχθεί σε κάτι διαφορετικό, που μπορεί και να θέτει σε κίνδυνο το μεγάλο σύνολο, είναι μια αιτία που ίσως δημιουργεί σε κάθε εποχή διαφόρων ειδών πολέμους, διχόνοιες, πολιτικά και άλλα προβλήματα. Επομένως να οι υπερ-κανόνες, οι διώξεις, να ελεγχθεί, να διασφαλιστεί η πορεία των πραγμάτων, να μην αφεθούν να έχουν κάποια οποιαδήποτε (άγνωστη και τρομακτική) φυσική πορεία. Να ένα σωρό άλλα θεωρητικά μορφώματα από αυτή την ίδια μαύρη τρύπα, που ο Σωκράτης λέει ότι αυτή ακριβώς είναι που εμποδίζει την εξιδανίκευση της δημοκρατίας ή τη σύλληψη της πραγματικής δημοκρατίας (που δεν σημαίνει μόνον να επικρατούν ή να κυριαρχούν οι πολλοί, αλλά αυτοί να ανέχονται και να σέβονται και τους λίγους, αφήνοντάς τους να εξελιχθούν όπως τους αξίζει και όπως θα τα καταφέρουν). Γύρω από αυτό τον «κίνδυνο» περιστρέφονται πολιτικά, πολιτευματικά, εθνικά ή άλλα ρεύματα ή απλά ανθρώπινα καθημερινά πείσματα.

Αυτό το έργο, με αυτή τη δύσκολη ουσία, δεν θα μπορούσε να ζωντανέψει επί σκηνής χωρίς το αποφασιστικό πείσμα του δικηγόρου Επαμεινώνδα Κορακίδη. Θυμάμαι την πρώτη φορά που ξεστόμισε την ιδέα. Ήταν μια ιδέα που φαινόταν αδιανόητο να υλοποιηθεί. Θα έπρεπε να κοιτάξει κανείς πολύ μακριά, να δει κάτι που τη δεδομένη χρονική στιγμή δεν υπήρχε. Από το μηδέν, λοιπόν. Έμεινε για λίγο στην άκρη η ιδέα. Λίγο καιρό μετά, η σκέψη ήταν «και γιατί όχι;». Από το μηδέν, έστω. Θυμάμαι τις πρώτες προσπάθειες. Τις πρώτες απόπειρες συνεργασίας με άλλους. Τα εμπόδια. Την απογοήτευση. Τα νερά ήταν ξένα. «Νομίζεις ότι μπορεί να βγεί;», να ρωτά. «Ναι», η απάντηση, χωρίς να το γνωρίζω… Κυρίως, κανένας δεν έπαιρνε στα σοβαρά αυτή την ιδέα, κανένας δεν ήθελε να συμμετάσχει σε αυτή την προσπάθεια. Ήταν εκεί, με το ίδιο αποφασιστικό πείσμα, σε κάθε στάδιο. Και επειδή ακριβώς ήταν εκεί και ήταν αυτός και ήταν έτσι όπως είναι, δημιουργήθηκαν τα κείμενα (δεν ήξερα πώς και τι είχε στο μυαλό του, εμείς επιλέξαμε να αναπτύξουμε την ιδέα με τον συγκεκριμένο συνδυασμό που θεωρήσαμε πρωτότυπο: εκδίκαση του Σωκράτη από ένα σύγχρονο δικαστήριο, με τη χρήση της σύγχρονης ποινικής δικονομίας, και προσθήκη στοιχείων αρχαίου ελληνικού δράματος, ανησυχούσε, τελικά το δέχθηκε), βρέθηκαν και τα άτομα, άνοιξε το σπίτι του, έδωσε απλόχερα τον χρόνο του και ακόμα περισσότερες ιδέες, με το ίδιο πείσμα, για να πετύχει αυτό το μεγάλο πράγμα, και… χθες είδα κάτι μαγικό. Μαζί… όλους… με όλα τα διαφορετικά τους ν’ ανεβάζουν αυτό το έργο, με αυτή την ουσία. Μια εκπληκτική κοινή δράση.

Αυτό το έργο, με αυτή τη δύσκολη ουσία, δεν θα μπορούσε να ζωντανέψει επί σκηνής χωρίς τη βοήθεια της Βασιλικής Ανδρέου και της Θέμις Ππόλου και χωρίς το δικό τους αποφασιστικό σκηνοθετικό πείσμα. Από το ίδιο μηδέν έφτιαξαν και έκαναν να λειτουργήσει αποτελεσματικά ολόκληρη πολυπληθής θεατρική ομάδα, απορρίπτοντας κάθε εύκολη εναλλακτική. Θυμάμαι την πρώτη συνάντηση στη λέσχη. Δεν το έβαλαν κάτω. Ήξεραν πώς να επιμείνουν στην προσπάθεια, πώς να ξεπεράσουν όλες τις (όχι λίγες) δυσκολίες, πώς να επικοινωνήσουν τις μικρές λεπτομέρειες, πώς να προσαρμόσουν τα κείμενα στα δεδομένα και τις ανάγκες, πώς να διορθώσουν ή να βελτιώσουν κάποια σημεία, πώς να εκμεταλλευτούν δημιουργικά τις αδυναμίες που συνάντησαν, ενισχύοντας τελικά με αυτές το έργο, πώς να βάλουν την ταυτότητά τους σε αυτό, πώς να δώσουν σε αυτό το υλικό τη μορφή και τη ζωή που πρέπει. Ήξεραν πώς να επιτύχουν αυτόν τον μικρό άθλο.

Αυτό το έργο, με αυτή τη δύσκολη ουσία, δεν θα μπορούσε να ζωντανέψει επί σκηνής χωρίς τη βοήθεια των δικηγόρων του Δικηγορικού Συλλόγου Πάφου και χωρίς τη δική τους ουσιαστική και τεχνική γνώση, προσπάθεια, θυσίες, εκτέλεση. Κάποιοι χρειάστηκε να κοπιάσουν για να μάθουν ένα σωρό λόγια ή κινήσεις. Χρειάστηκε να βάλουν ιδιαίτερη τέχνη για να πείσουν. Ο Χορός (ακόμα κι αν δεν ήμουν εκεί, για λόγους διακριτικότητας, έχω μάθει για τις μελανιές – μώλωπες), οι πρωταγωνιστές της δίκης, οι απαραίτητοι υποστηρικτικοί ρόλοι, κ.λπ. Μόνον δικηγόροι, σαν αυτούς, θα μπορούσαν να εκτελέσουν τόσο καλά τη σκηνή της δίκης (δεν ήταν φυσικά μόνον η σκηνή της δίκης, αλλά αυτή γνωρίζω κάπως πιο καλά), που γνωρίζουν κάποια «ευαίσθητα» σημεία των διαδικασιών και των συμμετεχόντων σε αυτές, τον βαθμό της σάτιρας που πρέπει, τον σεβασμό των διαδικασιών, τη ροή τους. Από το μηδέν, λοιπόν, έβαλαν τη δική τους πνοή στα κείμενα, τη δική τους ταυτότητα, τους δικούς τους χαρακτήρες και παρουσίασαν κάτι καταπληκτικό, κάτι τελικά αποκλειστικά δικό τους, κάτι που ξεπέρασε και αυτό που ήταν ούτως ή άλλως δικό τους (μια δίκη), δίνοντας και την καλλιτεχνική διάσταση. Επικοινώνησαν τη δικηγορική τους ιδιότητα, το δίκαιο και τη νομική επιστήμη τόσο καλά με την τέχνη και μίλησαν στο κοινωνικό σύνολο τα δικά τους μηνύματα. Από το μηδέν, λοιπόν, δημιούργησαν μια μεγάλη εκπληκτική θεατρική ομάδα. Ο «Σωκράτης» ας είναι μέσα στον καθένα ένα σύνθημα στα όποια δύσκολα… πως όταν θέλουμε και προσπαθούμε και επιμένουμε, μπορούμε να κάνουμε αξιοθαύμαστα και αξιοζήλευτα πράγματα. Ο «Σωκράτης» ας είναι η κρυφή δύναμη του καθενός.

Αυτό το έργο δεν θα μπορούσε να ζωντανέψει επί σκηνής χωρίς την πολύτιμη βοήθεια του μουσικού Στέλιου Γερασίμου και της χορογράφου Νάντιας Γεωργιάδου, μα και όλων των υπόλοιπων συντελεστών του έργου (σκηνικά, ενδυμασίες, φωτισμός, ήχος, κ.λπ.), που έβαλαν ο καθένας τη δική του επαγγελματική σφραγίδα σε αυτό, βοηθώντας το να εκτελεστεί, και … να φύγει από πάνω μας. Συγχαρητήρια αξίζουν στην ομάδα των δικηγόρων που βοήθησαν στις όχι λίγες οργανωτικές εργασίες, με το δικό τους πείσμα, επιμονή, προσωπικές θυσίες και οργανωτικές ικανότητες (προσωπικά ευχαριστώ ιδιαίτερα τη Σοφία Χ’ Νεοφύτου μεταξύ άλλων και για τις προσπάθειές της να κατευνάσει τα Σωκρατικά πνεύματα και την Κατερίνα Ανδρέου που τα εισέπραττε, όπως πάντα, με ηρεμία). Όπως επίσης και στην ομάδα του Πάφος2017 (προσωπικά ευχαριστώ ιδιαίτερα την Παυλίνα Φλεβοτομά, με την απίστευτη οργανωτική και διοικητική ικανότητα και υπομονή που επέδειξε) που με την πολύτιμη στήριξη και τεχνικές και εμπειρικές συμβουλές τους προς τους δικηγόρους, σε αυτή την πρώτη τους τεράστια απόπειρα, κύλησαν όλα ομαλά. Εάν υπήρξαν κάποιες «αντιδράσεις» σε κάποιους διαχειριστικούς «κανόνες», έπρεπε, για να γίνει κάπως πιο κατανοητή και από τις διάφορες οργανωτικές ομάδες η ουσία του έργου μας, που γινόταν προσπάθεια να οργανωθεί και να ελεγχθεί και να μπει σε ένα εξωτερικό περίβλημα συμβατό με άλλα πράγματα, δικά τους… απλότητα, ελευθερία, δημοκρατία (…Σωκρατική). Φυσικά, ευχαριστίες αξίζουν και στους χορηγούς, κυρίως στον Δήμο Πάφου, που επέλεξαν να ενισχύσουν οικονομικά αυτή την ωραία και μεγάλη προσπάθεια, που πίστεψαν σε αυτή και νομίζω πως αποζημιώθηκαν με το ικανό αποτέλεσμα.

Το έργο, λοιπόν, τώρα… έχει φύγει από πάνω μας, έγινε παιδί πολλών άλλων, γνωστών και άγνωστων (και ίσως να γίνει πολλών ακόμα, αλλά δεν θα είναι το ίδιο γιατί εσείς ήσασταν ο σκοπός και ο προορισμός του), κι αυτό είναι ένα περίεργο αίσθημα ελευθερίας και αποδέσμευσης. Έχει, αυτή η ελευθερία (η κατά τα λοιπά σκοπούμενη), μια… γλυκόπικρη ησυχία. Έχει εκτελεστεί το έργο… Ο Σωκράτης, την 08.09.2017, δικάστηκε από ένα σύγχρονο Δικαστήριο, με τους λόγους των κατηγόρων της εποχής του, με τη χρήση της σύγχρονης ποινικής δικονομίας της Κύπρου (αντιπαραθετικό σύστημα), σε μια δικαστική παράσταση με στοιχεία αρχαίου ελληνικού δράματος, στην Πάφο, της Κύπρου, και αθωώθηκε από το κοινό. Αθωώθηκε με μεγάλη πλειοψηφία 398 ψήφων έναντι 84 ψήφων καταδίκης. Έχει αποτιναχτεί όπως είπε και ο ίδιος αυτή η συκοφάντηση που τον κατατρέχει τόσο πολύ καιρό. Είμαι υπερήφανη για τη στάση αυτή της Πάφου, της Κύπρου, απέναντι στον Σωκράτη και στον κάθε Σωκράτη. Υπάρχει, λοιπόν, τώρα, αυτή η γλυκόπικρη ήσυχη ελευθερία, που πάντα υπάρχει όταν κλείνει ένα κεφάλαιο, γιατί πρέπει να ανοίξει ένα άλλο. Ο Σωκράτης, πλέον, μόνον εκεί, στις σελίδες ενός βιβλίου, στις φωτογραφίες, στα videos, στις καρδιές μας, πάει για ύπνο, να ξεκουραστεί (… ή μήπως όχι ακόμα; ). Έμειναν κάποια τελευταία αντίτυπα για να εξαντληθεί η έκδοση, με τους δικούς της πια ρυθμούς. Η επανάληψη στο μέλλον μπορεί και να μην προκαλέσει τα ίδια συναισθήματα.

Ο Σωκράτης ήταν, μεταξύ άλλων, και ένα ωραίο προσωπικό κεφάλαιο, για διάφορους λόγους, ειδικά τη χρονική στιγμή που έτυχε. Όχι μόνον γιατί είχα την ευκαιρία να ζήσω περισσότερες στιγμές και να απολαύσω συχνή συνεργασία με την αδελφή μου, την οποία δεν βλέπω τόσο συχνά λόγω των εργασιών και των υποχρεώσεών μας. Για πολλούς περισσότερους λόγους. Κάθε τι που περνά, ανάμεσα στα υπόλοιπα, αφήνει κάτι θετικό. Αυτό το κεφάλαιο … νομίζω πως άφησε πολλά.

Advertisements

One thought on “Ένα κεφάλαιο κλείνει τώρα («Σωκράτης»)

  1. Louiza Protopapa

    Συγχαρητήρια…κυρίως για την συνεργασία που επιτύχατε μεταξύ των συναδέλφων! Συχνά δεν είναι εύκολος ο συγχρώτισμός των μονάδων του συναφιού μας και το επιτυχές αποτέλεσμα της προσπάθειας του Δικηγορικού Συλλόγου Πάφου απέδειξε ότι και αυτό…όταν το θέλεις και το πιστέψεις γίνεται! Λίγο άδικο όμως που δεν μπορέσαμε να το δούμε και εμείς, οι συναδέλφοι σε άλλες επαρχίες!

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s