Παράβαση του άρθρου 7 της ΕΣΔΑ (καμία ποινή χωρίς νόμο) δια της δικαστικής ερμηνείας

Το πιο ενδιαφέρον στη χθεσινή (17.10.2017) απόφαση του ΕΔΔΑ στη Navalnyye v. Russia (αίτηση αρ. 101/15) είναι η διαπίστωση παράβασης του άρθρου 7 της ΕΣΔΑ (καμία ποινή χωρίς νόμο), παράβαση που δεν συναντάμε πλέον συχνά στη σύγχρονη νομική εποχή, με αφορμή την καταδίκη των προσφευγόντων για απάτη και για ξέπλυμα χρήματος από παράνομη δραστηριότητα, βάσει απρόβλεπτης ερμηνείας ποινικής διάταξης.

Οι προσφεύγοντες, αδέλφια, καταδικάστηκαν γιατί, κατά τα Ρωσικά δικαστήρια, συνέστησαν μια εταιρεία, η οποία παρείχε υπηρεσίες σε δύο άλλες εταιρείες, πρώην πελάτες του Russian Post (RP). Ο ένας εκ των προσφευγόντων, κατά τα Ρωσικά δικαστήρια, επωφελήθηκε της θέσης που κατείχε στο RP και, γνωρίζοντας ότι οι δύο εταιρείες έπαυσαν να εξυπηρετούνται από το RP, τις προσέγγισε για να τους παρέχει παρόμοιες υπηρεσίες μέσω της νέας εταιρείας, πείθοντας τες ότι οι υπηρεσίες της νέας εταιρείας συνιστούν καλό υποκατάστατο, τάχα παραπλανώντας τες για την πολιτική χρεώσεων της νέας εταιρείας, αποστερώντας τους τη δυνατότητα να επιλέξουν ελεύθερα πάροχο υπηρεσιών, συμφωνώντας μαζί τους να τους παρέχει η νέα εταιρεία υπηρεσίες ενώ θα τις ανέθεταν σε υπεργολάβο που θα τις εκτελούσε σε χαμηλότερη τιμή, κ.λπ.

Τα γεγονότα της υπόθεσης, όπως εκτέθηκαν από το ΕΔΔΑ, με χρονική σειρά, παραπέμπουν τον αναγνώστη σε δίωξη των προσφευγόντων με κίνητρα άλλου είδους (οι προσφεύγοντες ενοχλούσαν γενικά με κάποιες δράσεις τους αντιπολιτευτικές, ακτιβιστικές, κ.λπ.), αλλά αυτό δεν έχει τόση νομική σημασία, ούτε και οι βολές του ΕΔΔΑ για τη συνακόλουθη κακοδικία (απόρριψη αιτήματος κατηγορούμενων να κληθούν ως μάρτυρες, για να δώσουν δια ζώσης μαρτυρία, τα φυσικά πρόσωπα που εργάζονταν στην μία εκ των εταιρειών που υποτίθεται ήταν το φερόμενο θύμα της απάτης, που με βάση τα οικονομικά δεδομένα δεν είχε υποστεί ζημιά, και μη εκτέλεση ενταλμάτων σύλληψης εναντίον άλλων προσώπων που είχαν κληθεί και θα παρείχαν υπεράσπιση, κ.λπ.).

Βλέπουμε το ΕΔΔΑ να κινείται στα όρια παρέμβασης στο έργο των εθνικών δικαστηρίων (ξεκαθαρίζοντας ότι δεν εξετάζει την ατομική ποινική ευθύνη), να εξετάζει τον τρόπο ερμηνείας της ποινικής διάταξης από τα Ρωσικά δικαστήρια, και να διαπιστώνει ότι ήταν μια εκτεταμένη ερμηνεία, που διευκρίνισε, μάλλον προς διεύρυνση (δημιουργώντας νέες οδούς πρόσβασης στο πεδίο του αδικήματος), τα συστατικά στοιχεία του αδικήματος της απάτης εμπορικής φύσης (συγκεκριμένο αδίκημα στον Ρωσικό ποινικό κώδικα), ώστε να αναχθεί στο πεδίο του αδικήματος αναγκαστικά η συμπεριφορά των προσφευγόντων. Ήταν βασικά ερμηνεία εις βάρος των προσφευγόντων. Ίσως και κατά προφανή τρόπο, με δεδομένο ότι έτυχε ερμηνείας ότι η νέα εταιρεία παρέβη (δια των προσφευγόντων) συμβατικές υποχρεώσεις της έναντι στις δύο εταιρείες, χωρίς να διευκρινίζεται ποιες, παρόλο που η συμφωνία εκτελούνταν ορθά (με βάση το δίκαιο των συμβάσεων) και κανένας δεν είχε παράπονο από τις υπηρεσίες των προσφευγόντων, θεωρήθηκε ως δεδομένο ότι υπήρχε κάποιου είδους υποχρέωση των προσφευγόντων και της ιδιωτικής τους εταιρείας να παρέχουν φθηνότερες υπηρεσίες στις δύο εταιρείες ή να τους χρεώνουν όσα θα πληρώνονταν οι υπεργολάβοι, κ.λπ. Βασικά, βαπτίστηκαν οι δύο εταιρείες ως θύματα εμπορικής απάτης χωρίς οι ίδιες να έχουν κάποιο πρόβλημα από τους προσφεύγοντες ή να έχουν υποστεί κάποια ζημιά, και χωρίς αυτό να αφεθεί να φανεί κατά τη δίκη.

Με τον τρόπο αυτό, όμως, οι προσφεύγοντες δεν είχαν τη δυνατότητα να γνωρίζουν, κατά το actus reus τους, ότι η (εμπορική) συμπεριφορά τους συνιστά άδικη συμπεριφορά με βάση την κείμενη ποινική διάταξη και τη γνωστή εφαρμογή του δικαίου και ότι συνιστά απάτη και τα κέρδη της εμπορικής συμπεριφοράς τους προϊόν εμπορικής απάτης. Όχι γιατί είχαν κάποια αδικαιολόγητη άγνοια νόμου, αλλά γιατί η γνώση τους για τον νόμο ήταν αυτή που δημιουργούνταν εκ του κειμένου της ποινικής διάταξης και του νοήματος που προκύπτει από τη συνήθη ερμηνεία των λέξεων και όχι από οτιδήποτε άλλο μη περιεχόμενο στον κείμενο νόμο. Η παράμετρος αυτή, της εκ των προτέρων ξεκάθαρης γνώσης του αδίκου με βάση τη σαφή ποινική διάταξη, είναι σημαντική. Οι προσφεύγοντες έπραξαν κάτι που δεν απαγορεύονταν από κάπου και που θεωρούσαν νόμιμο, με σκοπό το εμπορικό τους κέρδος. Έπειτα, γιατί ο σκοπός κερδοσκοπίας, που αποτελούσε κατά τη δικαστική ερμηνεία και συστατικό στοιχείο του αδικήματος της εμπορικής απάτης, υπάρχει σε κάθε εμπορική συμπεριφορά, χωρίς να σημαίνει, δίχως άλλο, ότι αυτός συνιστά κι έναν ποινικά επιλήψιμο σκοπό, και τα Ρωσικά δικαστήρια δεν είναι ασχοληθεί καλά (και το ΕΔΔΑ αγγίζει και αυτό το σημείο) με την περιγραφή του ακριβούς τρόπου αναγωγής της συνηθισμένης εμπορικής συμπεριφοράς των προσφευγόντων σε κάποια ποινικά επιλήψιμη συμπεριφορά.

Η δικαστική ερμηνεία προσεγγίστηκε από το ΕΔΔΑ στη βάση της βασικής αρχής nulla poena sine lege. Δηλαδή ταυτίστηκε, η άγνωστη και απρόβλεπτη ερμηνεία του ποινικού νόμου κατά τον χρόνο δράσης, με μη υφιστάμενο νόμο ή με μη υφιστάμενη ρυθμιστική εμβέλεια ποινικού νόμου. Ταύτιση που συνάδει μεν απόλυτα με την αρχή ότι οι ποινικές διατάξεις ερμηνεύονται πάντα στενά (επιμέρους αρχή που απορρέει από την nulla poena sine lege), θέτοντας πάντα και τα επιπλέον διλήμματα ως προς τα όρια της δικαστικής ερμηνείας γενικότερα στο ποινικό δίκαιο, ειδικά στα πιο νομολογιακά δίκαια. Ως απόρροια της αρχής αυτής, το Δικαστήριο δεν μπορεί να διαπλάθει το κείμενο ποινικό δίκαιο, δημιουργώντας για πρώτη φορά ποινικό πλαίσιο και νέο άδικο, για να εντάξει συμπεριφορά που δεν αποδίδει κατά γράμμα και σύνηθες νόημα το ήδη υφιστάμενο actus reus (για να καταδικάσει). Αυτή, κατά το ΕΔΔΑ, συνιστά ουσιώδη μορφή εκθεμελίωσης της δίκαιης δίκης, με αποτέλεσμα την παράβαση και του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ (δια του άρθρου 7 της ΕΣΔΑ).

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.