Η Οικουμενική Διακήρυξη για τη Βιοηθική και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα βιοηθικής, υπενθυμίζεται ότι στην 33η Γενική Διάσκεψη της UNESCO που έλαβε χώρα την 19η Οκτωβρίου 2005, υιοθετήθηκε ομόφωνα η Οικουμενική Διακήρυξη για τη Βιοηθική και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα («η Διακήρυξη»), δια της οποίας τα κράτη μέλη και δι’ αυτών η διεθνής κοινότητα δεσμεύτηκαν να εφαρμόζουν τις «Θεμελιώδεις Αρχές της Βιοηθικής» που διατυπώθηκαν σε ένα ενιαίο κείμενο («οι Αρχές»). Παράλληλα, υιοθετήθηκε ψήφισμα με το οποίο ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για εφαρμογή των Αρχών. Οι Αρχές αυτές ή άλλως πώς η Χάρτα της Βιοηθικής βασίζονται στους κανόνες που κατοχυρώνουν τον σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Είναι σημαντικό γεγονός ότι η Διακήρυξη συνέδεσε τη βιοηθική με τα ανθρώπινα δικαιώματα, αναγνωρίζοντας τη μεταξύ τους σχέση στο συγκεκριμένο πεδίο εφαρμογής και προόδου της επιστημονικής γνώσης, της ιατρικής πρακτικής και των συναφών τεχνολογιών.

Στο Προοίμιο της Διακήρυξης αναγνωρίζονται, λαμβάνονται υπόψη και γίνεται αναφορά στο ότι:

1. Είναι ικανότητα που χαρακτηρίζει αποκλειστικά τους ανθρώπους να προβαίνουν σε λογισμούς για  την ύπαρξη  και το περιβάλλον τους, να  απεχθάνονται  την αδικία, να αποφεύγουν τον κίνδυνο, να αναλαμβάνουν ευθύνες, να αναζητούν τη συνεργασία και να εμφανίζουν την ηθική αίσθηση που δίνει έκφραση σε ηθικές  αρχές·

2. Οι ραγδαίες εξελίξεις στην επιστήμη και την τεχνολογία επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο την ιδέα των ανθρώπων για  τη ζωή και την ίδια τη ζωή, προκαλώντας ισχυρό αίτημα για καθολική αντίδραση  έναντι στις ηθικές συνέπειες τέτοιων εξελίξεων·

3. Είναι αναγκαίο τα ηθικά ζητήματα που εγείρονται από τις ραγδαίες εξελίξεις και τις τεχνολογικές εφαρμογές να εξετάζονται με τον οφειλόμενο σεβασμό στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου, τον απόλυτο σεβασμό και την τήρηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών·

4. Είναι επίσης αναγκαίο και καίριο να διατυπώσει πλέον η διεθνής κοινότητα οικουμενικές αρχές με βάση τις οποίες θα κατορθώσει η ανθρωπότητα να απαντήσει στα συνεχώς αυξανόμενα διλήμματα και τις διαμάχες που εγείρουν η επιστήμη και η τεχνολογία για την ανθρωπότητα και το περιβάλλον·

5. Υπάρχουν ήδη διάφορα κείμενα:

  • Η καταστατική Πράξη της UNESCO  που υιοθετήθηκε την 16η Νοεμβρίου 1945·
  • Η Οικουμενική Διακήρυξη τωνΔικαιωμάτων του Ανθρώπου της 10ης Δεκεμβρίου 1948·
  • Η Οικουμενική Διακήρυξη για το Ανθρώπινο Γονιδίωμα και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου  που υιοθετήθηκε  από τη  Γενική Διάσκεψη της UNESCO  την 11η Νοεμβρίου 1997·
  • Η Διεθνής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Γενετικά Δεδομένα που υιοθετήθηκε  από τη Γενική Διάσκεψη της UNESCO  την 16η Οκτωβρίου 2003·
  • Το Διεθνές Σύμφωνο για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα που υιοθετήθηκε   την 16η Δεκεμβρίου 1966·
  • Το Διεθνές Σύμφωνο για τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα που υιοθετήθηκε την 16η Δεκεμβρίου 1966·
  • Η Διεθνής Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την εξάλειψη όλων των μορφών φυλετικών διακρίσεων της 21ης Δεκεμβρίου 1965·
  • Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την εξάλειψη όλων των μορφών διάκρισης σε βάρος των γυναικών της 18ης  Δεκεμβρίου 1979·
  • Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού της 20ής Νοεμβρίου 1989·
  • Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη βιολογική ποικιλία της 5ης Ιουνίου 1992·
  • Οι Κανόνες για  την εξίσωση των ευκαιριών υπέρ των αναπήρων που υιοθετήθηκε   από τη Γενική Διάσκεψη  των Ηνωμένων Εθνών το 1993·
  • Η Σύσταση της UNESCO που αφορά στη θέση των  επιστημόνων ερευνητών   της 20ής Νοεμβρίου 1974·
  • Η Διακήρυξη της UNESCO  για τις φυλές και τις φυλετικές προκαταλήψεις της 27ης Νοεμβρίου 1978·
  • Η Διακήρυξη της UNESCO για τις ευθύνες των σημερινών γενεών απέναντι στις μελλοντικές  γενεές της 12ης Νοεμβρίου 1997·
  • Η Οικουμενική Διακήρυξη τηςUNESCO για την πολιτιστική ποικιλία της 2ας Νοεμβρίου 2001·
  • Η ΣύμβασηILO  169  για τους ιθαγενείς και νομαδικούς λαούς των ανεξαρτήτων χωρών της 27ης Ιουνίου 1989·
  • Η Διεθνή Συνθήκη για τους φυτογενετικούς πόρους για την τροφή και τη γεωργία που υιοθετήθηκε από τη Διάσκεψη του FΑΟ  την 3η Νοεμβρίου 2001 και τέθηκε σε ισχύ την 29η Ιουνίου 2004·
  • Η σχετική με απόψεις των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που άπτονται του εμπορίου (TRIPS) Συμφωνία  που προσαρτήθηκε στην ιδρυτική του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου Συμφωνία του Μαρακές  και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1995·
  • Η ΔιακήρυξηDoha σχετικά με τη Συμφωνία ΤRIPS και τη Δημόσια Υγεία της 14ης Νοεμβρίου 2001·
  • Άλλα σχετικά διεθνή επίσημα κείμενα που υιοθετήθηκαν   από τον Οργανισμό  Ηνωμένων Εθνών  και τις εξειδικευμένες υπηρεσίες του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, ιδιαιτέρως τον Οργανισμό Τροφής και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών και της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO)·
  • Τα διεθνή και περιφερειακά επίσημα κείμενα στον χώρο της Βιοηθικής και κυρίως τη Σύμβαση για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου σε σχέση  με τις εφαρμογές της βιολογίας και της ιατρικής: Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική του Συμβουλίου της Ευρώπης που υιοθετήθηκε  το 1997 και τέθηκε σε ισχύ το 1999 μαζί με τα πρόσθετα Πρωτόκολλα καθώς και τις εθνικές νομοθεσίες και ρυθμίσεις στο χώρο της βιοηθικής και τους κώδικες συμπεριφοράς  και τις κατευθυντήριες αρχές και άλλα διεθνή και περιφερειακά κείμενα στο χώρο της Βιοηθικής, όπως η Διακήρυξη του Helsinki της Παγκόσμιας Ιατρικής Ένωσης για τις ηθικές αρχές που πρέπει να εφαρμόζονται στην  ιατρική έρευνα σε ανθρώπινα υποκείμενα   που υιοθετήθηκε  το 1964 και τροποποιήθηκε το 1975, 1983, 1989, 1996 και 2000 και τις Διεθνείς ηθικές κατευθυντήριες αρχές για τη βιοϊατρική έρευνα σε ανθρώπινα υποκείμενα, που υιοθετήθηκε από το  Συμβούλιο Διεθνών Οργανισμών Ιατρικών Επιστημών  το 1982 και τροποποιήθηκε το 1993 και το 2002·

 6. Η Διακήρυξη θα πρέπει να γίνει κατανοητή κατά τρόπο συνεπή με το εθνικό και το διεθνές Δίκαιο και σύμφωνο με το Δίκαιο των ανθρώπινων δικαιωμάτων·

7. Η UNESCO  έχει έναν ρόλο να διαδραματίσει στον καθορισμό οικουμενικών αρχών που βασίζονται σε κοινές ηθικές αξίες για την καθοδήγηση της επιστημονικής και τεχνολογικής ανάπτυξης καθώς και τον κοινωνικό μετασχηματισμό με σκοπό την  καταγραφή  των προκλήσεων που προκύπτουν στον χώρο της  επιστήμης και της τεχνολογίας, λαμβάνοντας υπόψη την ευθύνη των σημερινών γενεών απέναντι στις μελλοντικές γενεές, και το ότι τα ζητήματα της Βιοηθικής, που αναγκαία έχουν διεθνή διάσταση, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται στο σύνολό τους,  αντλώντας από τις αρχές που έχουν ήδη διατυπωθεί στην Οικουμενική Διακήρυξη για το Ανθρώπινο Γονιδίωμα και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου  και στη Διεθνή Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Γενετικά Δεδομένα  και λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνον το  παρόν επιστημονικό πλαίσιο αλλά και τις μελλοντικές προοπτικές·

8. Οι άνθρωποι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος  της βιόσφαιρας  και έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν στο  να προστατεύουν ο ένας τον άλλον  και τις λοιπές μορφές ζωής και ιδιαίτερα τα ζώα·

9. Η πρόοδος της επιστήμης και της τεχνολογίας που θεμελιώνεται πάνω στην ελευθερία της επιστήμης και της έρευνας έχει αποτελέσει και μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μεγάλων ευεργετημάτων  για την ανθρωπότητα, αυξάνοντας, μεταξύ άλλων, το προσδόκιμο της ζωής και βελτιώνοντας την ποιότητα της ζωής, και  ότι αυτή η πρόοδος θα έπρεπε πάντα να τείνει στην προώθηση της ευημερίας των ατόμων, των οικογενειών, των ομάδων ή κοινοτήτων και όλης της ανθρωπότητας συνολικά με την αναγνώριση  της αξιοπρέπειας του ανθρώπου και του καθολικού σεβασμού και της τήρησης των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών·

10. Η υγεία δεν εξαρτάται μόνον από την πρόοδο της επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας, αλλά και από ψυχολογικούς και πολιτιστικούς παράγοντες·

11. Οι αποφάσεις που σχετίζονται με  τα ηθικά διλήμματα που θέτουν η ιατρική, οι επιστήμες της ζωής και οι σχετικές τεχνολογίες αποφάσεις μπορεί να έχουν επίπτωση στα  άτομα, στις οικογένειες, στις ομάδες ή τις κοινότητες και σε όλη την ανθρωπότητα ως σύνολο·

12. Η πολιτιστική ποικιλία μπορεί να είναι αναγκαία για την ανθρωπότητα, ως πηγή ανταλλαγών, καινοτομίας και δημιουργικότητας, και με αυτή την έννοια να αποτελεί κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας, αλλά δεν μπορεί να γίνεται και επίκλησή της σε βάρος των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών·

13. Η ταυτότητα του ατόμου έχει βιολογικές, ψυχολογικές, κοινωνικές, πολιτιστικές και πνευματικές διαστάσεις·

14. Η επιστημονική και τεχνολογική συμπεριφορά που στερείται ηθικότητας έχει ήδη σημαντικές επιπτώσεις σε ιθαγενείς και τοπικές κοινότητες·

15. Η ηθική ευαισθησία και ο ηθικός στοχασμός πρέπει να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος της πορείας των επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων και η Βιοηθική να παίξει κυρίαρχο ρόλο στις επιλογές που χρειάζεται να γίνουν έναντι στα  προβλήματα που συνεπάγεται αυτή η εξέλιξη·

16. Είναι εφικτό να αναπτυχθούν νέες προσεγγίσεις κοινωνικής ευθύνης που να εγγυώνται ότι η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος συμβάλλουν στη δικαιοσύνη, την ευθυδικία και το συμφέρον της ανθρωπότητας·

17. Ένας σημαντικός τρόπος αξιολόγησης της κοινωνικής πραγματικότητας και επίτευξης ευθυδικίας είναι η επικέντρωση της προσοχής μας στη θέση των γυναικών·  

18. Είναι αναγκαία η ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας στον χώρο της Βιοηθικής, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη τις ειδικές ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών, των αυτόχθονων κοινοτήτων και των ευάλωτων πληθυσμών·

19. Όλοι οι άνθρωποι, αδιακρίτως, πρέπει να ωφελούνται από τα ίδια υψηλά ηθικά κριτήρια   στην ιατρική και την έρευνα των επιστημών της ζωής·

Η Διακήρυξη διακηρύσσει τις εξής αρχές, που υιοθετεί:

Γενικές Διατάξεις

Άρθρο 1 – Πεδίο Δράσης

1. Η Διακήρυξη ασχολείται με τα ηθικά προβλήματα που τίθενται από την ιατρική, τις επιστήμες της ζωής και τις συναφείς τεχνολογίες κατά τις εφαρμογές τους στον άνθρωπο, λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές, νομικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις τους·

2. Η Διακήρυξη απευθύνεται στα Κράτη. Μπορεί επίσης, στα βαθμό που είναι αρμόδια και σχετική, να προσφέρει καθοδήγηση σε αποφάσεις ή πρακτικές ατόμων, ομάδων, κοινοτήτων, ιδρυμάτων και εταιρειών, δημόσιων και ιδιωτικών·

Άρθρο 2 – Στόχοι

Οι  στόχοι της Διακήρυξης είναι:

(α)  Να προσφέρει ένα  οικουμενικό πλαίσιο αρχών και διαδικασιών με σκοπό να καθοδηγήσει  τα Κράτη στη διατύπωση της νομοθεσίας τους, της πολιτικής τους και άλλων επίσημων κειμένων στο χώρο της βιοηθικής·

(β)  Να καθοδηγεί τις πράξεις ατόμων, ομάδων, κοινοτήτων, ιδρυμάτων και εταιρειών, δημόσιων και ιδιωτικών·

(γ) Να προωθεί τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων, διασφαλίζοντας τον σεβασμό της ζωής των ανθρώπων και τις θεμελιώδεις ελευθερίες κατά τρόπο σύμφωνο με το διεθνές δίκαιο των δικαιωμάτων του ανθρώπου·

(δ) Να αναγνωρίζει τη σημασία της ελευθερίας της επιστημονικής έρευνας και των ωφελειών που απορρέουν από την πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας, εμμένοντας συγχρόνως στην ανάγκη αυτές να εντάσσονται μέσα στο πλαίσιο των ηθικών αρχών που τίθενται στη Διακήρυξη και να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες·

(ε) Να καλλιεργεί  τον  διεπιστημονικό και  πολυφωνικό διάλογο για τα ζητήματα της Βιοηθικής μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών και στους κόλπους όλης της κοινωνίας·

(στ) Να προωθεί δίκαιη πρόσβαση στην πρόοδο της ιατρικής, των  επιστημών  και της τεχνολογίας καθώς και την ευρύτερη δυνατή κυκλοφορία και γρήγορη  εγκόλπωση των γνώσεων που αφορούν την πρόοδο αυτή και τη συμμετοχή στα οφέλη που απορρέουν από αυτήν, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών·

(ζ) Να διασφαλίζει και να προωθεί τα συμφέροντα της παρούσας γενεάς και των μελλοντικών γενεών·

(η)  Να υπογραμμίζει τη σημασία της βιοποικιλότητας και της διατήρησής της ως κοινής υπόθεσης της ανθρωπότητας·

Αρχές

Εντός του πεδίου εφαρμογής  της Διακήρυξης,  οι εξής Αρχές θα πρέπει να  είναι σεβαστές από αυτούς στους οποίους απευθύνεται η Διακήρυξη κατά τις αποφάσεις που λαμβάνουν ή τις πρακτικές που πραγματοποιούν·

Άρθρο 3 – Ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ανθρώπινα δικαιώματα

1. Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τα δικαιώματα του ανθρώπου και οι θεμελιώδεις ελευθερίες πρέπει να τυγχάνουν πλήρους σεβασμού·

2. Τα συμφέροντα και η ευημερία του ατόμου πρέπει να προτεραιοποιούνται έναντι του μεμονωμένου συμφέροντος της επιστήμης ή της κοινωνίας·

Άρθρο 4 – Ωφέλεια και βλάβη

Κατά την εφαρμογή και προώθηση της επιστημονικής γνώσης, της ιατρικής πρακτικής και των συναφών τεχνολογιών, τα άμεσα και έμμεσα οφέλη για τους ασθενείς, για όσους συμμετέχουν στην έρευνα  και για όσα άλλα άτομα επηρεάζονται από αυτήν, πρέπει να μεγιστοποιούνται και κάθε επιβλαβές αποτέλεσμα που ενδέχεται να επηρεάσει τα άτομα αυτά να ελαχιστοποιείται·

Άρθρο 5 – Αυτονομία και ατομική ευθύνη

Η αυτονομία των ατόμων να λαμβάνουν αποφάσεις για όσα τους αφορούν, αναλαμβάνοντας συγχρόνως την ευθύνη για αυτές και νοουμένου ότι σέβονται την αυτονομία των άλλων, πρέπει να είναι σεβαστή. Για τα άτομα που δεν έχουν την ικανότητα να ασκήσουν τέτοια αυτονομία  πρέπει να λαμβάνονται ειδικά μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων και συμφερόντων τους·

Άρθρο 6 – Συναίνεση

1. Κάθε προληπτική,διαγνωστική και θεραπευτική ιατρική παρέμβαση πρέπει να διεξάγεται μόνον κατόπιν προηγούμενης, ελεύθερης και ενημερωμένης συναίνεσης του ενδιαφερομένου ατόμου, βασισμένη σε επαρκή πληροφόρηση.  Ανάλογα με την περίσταση, η συναίνεση πρέπει να είναι εκφρασμένη και μπορεί να ανακληθεί από το ενδιαφερόμενο άτομο οποιαδήποτε χρονική στιγμή και για οποιονδήποτε λόγο, χωρίς αυτό να συνεπάγεται κάποια μειονεξία ή προκατάληψη σε βάρος του·

2. Η επιστημονική έρευνα πρέπει να διεξάγεται μόνον κατόπιν προηγούμενης, ελεύθερης, εκφρασμένης και ενημερωμένης συναίνεσης του ενδιαφερομένου ατόμου. Η  πληροφόρηση πρέπει να είναι επαρκής, να παρέχεται σε κατανοητή μορφή και να περιλαμβάνει τις  προϋποθέσεις για ανάκληση της συναίνεσης. Η συναίνεση μπορεί να ανακληθεί από το ενδιαφερόμενο άτομο οποιαδήποτε χρονική στιγμή και για οποιονδήποτε λόγο χωρίς αυτό να συνεπάγεται  κάποια μειονεξία ή προκατάληψη σε βάρος του. Εξαιρέσεις στην αρχή αυτή θα πρέπει να γίνονται μόνον σύμφωνα με τους ηθικούς και νομικούς κανόνες που έχουν υιοθετηθεί  από τα Κράτη  και να είναι συνεπείς  με τις αρχές και τις διατάξεις που έχουν τεθεί στη Διακήρυξη, ιδιαίτερα το Άρθρο 27, καθώς και με το διεθνές δίκαιο των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

3. Σε σχετικές περιπτώσεις έρευνας που διεξάγεται σε μια ομάδα ατόμων ή σε μια κοινότητα μπορεί να ζητηθεί  πρόσθετη συμφωνία των νομικών  εκπροσώπων της ενδιαφερόμενης ομάδας ή κοινότητας. Σε καμιά περίπτωση  η συλλογική συμφωνία της κοινότητας ή η συναίνεση του αρχηγού της κοινότητας ή άλλης αρχής μπορεί να υποκαταστήσει την ενημερωμένη συναίνεση του ατόμου.

Άρθρο 7- Πρόσωπα που αδυνατούν να εκφράσουν τη  συναίνεσή τους

Σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία,  πρέπει να παρέχεται  ειδική προστασία σε πρόσωπα που δεν έχουν την ικανότητα να εκφράσουν  τη συναίνεσή τους:

(α) Η έγκριση για έρευνα ή ιατρική  πρακτική θα πρέπει να αποκτάται σύμφωνα με το μέγιστο  συμφέρον  του ενδιαφερομένου ατόμου και σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Ωστόσο, το ενδιαφερόμενο άτομο θα πρέπει να συμμετέχει κατά το μέτρο του δυνατού στη διαδικασία λήψης της  απόφασης που οδηγεί στη συναίνεση καθώς και σε αυτήν  που  οδηγεί σε ανάκλησή της·

(β) Μια έρευνα θα πρέπει να διεξάγεται μόνον για το άμεσο όφελος της υγείας του ενδιαφερομένου ατόμου,  υποκείμενη στην εξουσιοδότηση και τα μέτρα προστασίας που ορίζει ο νόμος, και εφόσον δεν υπάρχει εναλλακτική έρευνα ανάλογης αποτελεσματικότητας με έκκληση σε μέλη ικανά να συναινέσουν.  Έρευνα που δεν προεξοφλεί   άμεσο όφελος για την υγεία  δεν θα πρέπει να αναλαμβάνεται παρά μόνον κατ’ εξαίρεση και  με  τις μεγαλύτερες επιφυλάξεις, εκθέτοντας το ενδιαφερόμενο άτομο στον ελάχιστο κίνδυνο και την ελάχιστη επιβάρυνση και εφόσον η έρευνα αυτή  αναμένεται να αποβεί προς όφελος της υγείας άλλων ατόμων της ίδιας  κατηγορίας, υποκείμενη στους όρους που καθορίζονται από το νόμο και  συμβατή με την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων του ατόμου. Η  άρνηση των ατόμων αυτών να συμμετάσχουν σε έρευνα θα πρέπει να είναι  σεβαστή·

Άρθρο 8- Σεβασμός του ευάλωτου του ανθρώπου και της προσωπικής ακεραιότητας

Κατά την εφαρμογή  και την προώθηση  της επιστημονικής γνώσης, της ιατρικής πρακτικής και των συναφών τεχνολογιών θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το ευάλωτο του ανθρώπου. Εξαιρετικά ευάλωτα άτομα και ομάδες θα πρέπει να προστατεύονται και η ακεραιότητα του προσώπου των ατόμων αυτών να είναι σεβαστή·

Άρθρο 9 – Ιδιωτικότητα και εμπιστευτικότητα

Η ιδιωτική ζωή των ενδιαφερομένων ατόμων  και ο εμπιστευτικός χαρακτήρας των  πληροφοριών που τους αφορούν πρέπει να είναι σεβαστά. Κατά το μέγιστο μέτρο του δυνατού, οι πληροφορίες αυτές δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ή να  αποκαλύπτονται για σκοπούς διαφορετικούς από αυτούς για τους οποίους συγκεντρώθηκαν και για τους οποίους τα ενδιαφερόμενα άτομα έδωσαν τη συγκατάθεσή τους, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και ιδιαίτερα με το διεθνές δίκαιο των ανθρώπινων δικαιωμάτων·

Άρθρο 10 – Ισότητα, δικαιοσύνη και ευθυδικία

Η θεμελιώδης ισότητα όλων των ανθρώπων σε αξιοπρέπεια και δικαιώματα πρέπει να είναι σεβαστή, ώστε να αντιμετωπίζονται με δικαιοσύνη και ευθυδικία·

Άρθρο 11- Απαγόρευση  διακρίσεων και στιγματισμού

Δεν πρέπει να γίνεται διάκριση σε βάρος οποιουδήποτε ατόμου ή ομάδας ούτε στιγματισμός για οποιονδήποτε λόγο, γιατί αυτό σημαίνει παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών·

Άρθρο 12- Σεβασμός της πολιτισμικής ποικιλίας   και του πλουραλισμού

Η σπουδαιότητα της πολιτιστικής βιοποικιλότητας και του πλουραλισμού πρέπει να αναγνωρίζεται δεόντως. Δεν πρέπει ωστόσο να γίνεται επίκληση των εκτιμήσεων  αυτών για να δικαιολογηθεί προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, ή των αρχών που τίθενται στη Διακήρυξη, ούτε για περιορισμό της εμβέλειας τους·

Άρθρο 13- Αλληλεγγύη και συνεργασία

Η αλληλεγγύη ανάμεσα στους ανθρώπους  και η διεθνής συνεργασία προς τον σκοπό αυτό πρέπει να ενθαρρύνονται·

Άρθρο 14- Κοινωνική ευθύνη και υγεία

1. Η προώθηση της υγείας και της κοινωνικής ανάπτυξης προς όφελος των λαών τους αποτελεί κύριο σκοπό των Κυβερνήσεων τον οποίο συμμερίζονται όλοι οι τομείς της κοινωνίας·

2. Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η απόλαυση του υψηλότερου  εφικτού επιπέδου υγείας αποτελεί ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματα  κάθε ανθρώπου αδιακρίτως φυλής, θρησκείας, πολιτικών  πεποιθήσεων, οικονομικής ή κοινωνικής κατάστασης, η πρόοδος στην επιστήμη και την τεχνολογία θα πρέπει να προωθεί:

(α) Την πρόσβαση σε μια ποιοτική φροντίδα για την υγεία και στα απαραίτητα φάρμακα, ιδιαίτερα προς όφελος της υγείας των γυναικών και των παιδιών, επειδή η υγεία είναι βασική για την ίδια τη ζωή  και πρέπει να θεωρείται  κοινωνικό και ανθρώπινο αγαθό·

(β)  Την πρόσβαση σε κατάλληλη διατροφή και κατάλληλο νερό·

(γ)  Τη βελτίωση των συνθηκών της ζωής και του περιβάλλοντος·

(δ)  Την εξάλειψη της περιθωριοποίησης και του αποκλεισμού προσώπων  σε οποιαδήποτε βάση κι αν στηρίζεται·

(ε) Την ελάττωση της φτώχειας και του αναλφαβητισμού·

Άρθρο 15- Συμμετοχή στα οφέλη

1. Στα οφέλη που προκύπτουν από κάθε επιστημονική έρευνα και τις εφαρμογές της πρέπει να έχει συμμετοχή όλη η κοινωνία και μέσα στους κόλπους της διεθνούς κοινότητας, και ιδιαίτερα οι αναπτυσσόμενες χώρες. Για την αποτελεσματικότητα της αρχής αυτής, τα οφέλη αυτά μπορούν να λάβουν τις εξής μορφές:

(α)  Ειδική και διαρκή βοήθεια και έκφραση ευγνωμοσύνης στα πρόσωπα και τις ομάδες που έλαβαν μέρος στην έρευνα·

(β)  Πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα για την υγεία·

(γ)  Παροχή νέων διαγνωστικών και θεραπευτικών μεθόδων και προϊόντων που προέρχονται από την  έρευνα·

(δ) Υποστήριξη  στις υπηρεσίες υγείας·

(ε)  Πρόσβαση σε επιστημονική και τεχνολογική γνώση·

(στ) Εγκαταστάσεις και υπηρεσίες που ενισχύουν τις ερευνητικές  δυνατότητες·

(ζ)  Άλλες μορφές ωφέλειας συνεπείς με τις αρχές που τίθενται στη Διακήρυξη·

2. Τα οφέλη δεν θα πρέπει να συνιστούν ανάρμοστα κίνητρα για συμμετοχή στην έρευνα·

Άρθρο 16- Προστασία των μελλοντικών γενεών

Θα πρέπει να δίδεται η δέουσα προσοχή στον αντίκτυπο που έχουν οι  επιστήμες της ζωής στις  μελλοντικές γενεές συμπεριλαμβανομένης της γενετικής τους σύστασης·

Άρθρο 17-Προστασία του περιβάλλοντος, της βιόσφαιρας και της βιοποικιλότητας

Πρέπει να εκτιμάται δεόντως  η διαντίδραση ανάμεσα στην ανθρώπινη ζωή και τις άλλες μορφές ζωής, καθώς και  η σπουδαιότητα  της σωστής πρόσβασης στους βιολογικούς και γενετικούς πόρους και της σωστής  χρήσης τους, ο σεβασμός των παραδοσιακών γνώσεων καθώς και ο ρόλος των ανθρώπων στην προστασία του περιβάλλοντος, της βιόσφαιρας και της βιοποικιλότητας·

Εφαρμογή των αρχών

Άρθρο 18 – Λήψη αποφάσεων και αντιμετώπιση των  ζητημάτων της βιοηθικής

1. Το επιστημονικό πνεύμα, η εντιμότητα, η ακεραιότητα και η διαφάνεια κατά τη λήψη αποφάσεων πρέπει να ενθαρρύνονται, ιδιαίτερα η κατάδειξη κάθε σύγκρουσης συμφερόντων και η σωστή συμμετοχή στη γνώση. Πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για να χρησιμοποιηθεί η καλύτερη εφικτή επιστημονική γνώση και μεθοδολογία για  την  αντιμετώπιση και την περιοδική αναθεώρηση των ζητημάτων της βιοηθικής.

2. Πρέπει να ανοίξει διάλογος σε τακτική βάση ανάμεσα στα ενδιαφερόμενα άτομα και τους επιστήμονες που ασχολούνται σε επαγγελματική βάση με την υγεία καθώς και σε όλη την κοινωνία·

3. Πρέπει να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες για ένα τεκμηριωμένο πολυφωνικό δημόσιο διάλογο που να επιτρέπει την έκφραση όλων των σχετικών απόψεων·

Άρθρο 19 – Επιτροπές Βιοηθικής

Πρέπει να ιδρυθούν, να προωθηθούν και να υποστηριχθούν σε ικανοποιητικό  επίπεδο  ανεξάρτητες, διεπιστημονικές και πολυφωνικές  επιτροπές βιοηθικής  με σκοπό:

(α) Να αξιολογούν τα σχετικά με ερευνητικά προγράμματα που εμπλέκουν ανθρώπους,  ηθικά, νομικά, επιστημονικά και κοινωνικά προβλήματα·

(β) Να γνωμοδοτούν σχετικά με τα ηθικά προβλήματα που τίθενται  σε κλινικό  πλαίσιο·

(γ) Να αξιολογούν τις επιστημονικές και τεχνολογικές προόδους, να διατυπώνουν συστάσεις και να συμβάλλουν στην προετοιμασία των κατευθυντήριων αρχών  σχετικά με  ζητήματα που εμπίπτουν στην εμβέλεια της Διακήρυξης·

(δ) Να ενθαρρύνουν την αντιπαράθεση, την παιδεία καθώς και την ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση  του κοινού σε ζητήματα βιοηθικής·

Άρθρο 20- Αξιολόγηση και διαχείριση κινδύνων

Πρέπει να προωθείται η σωστή αξιολόγηση και η κατάλληλη διαχείριση των σχετικών με την ιατρική, τις επιστήμες της ζωής και τις συναφείς τεχνολογίες  κινδύνων·

Άρθρο 21- Υπερεθνικές  πρακτικές

1. Τα κράτη, τα δημόσια και ιδιωτικά ιδρύματα  και οι επαγγελματικές ενώσεις  που αναπτύσσουν υπερεθνικές δραστηριότητες οφείλουν  να προσπαθούν  να εγγυηθούν  ότι κάθε δραστηριότητα σχετική με  τη  Διακήρυξη,  που αναλαμβάνεται, χρηματοδοτείται ή  διαφορετικά  επιδιώκεται να διεξαχθεί  εν όλω ή εν μέρει, σε διαφορετικά  κράτη, είναι συνεπής με τις αρχές που τίθενται στη Διακήρυξη·

2. Όταν μια ερευνητική δραστηριότητα αναλαμβάνεται ή διεξάγεται  με άλλο τρόπο σε ένα ή περισσότερα κράτη (το κράτος ή τα κράτη που τη φιλοξενούν) και χρηματοδοτείται με πόρους που προέρχονται από άλλο κράτος, αυτή η ερευνητική δραστηριότητα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ηθικού ελέγχου ενός επιπέδου αποδεκτού τόσο από τη φιλοξενούσα χώρα  όσο και από τη χώρα στη οποία είναι εγκατεστημένη η πηγή της χρηματοδότησης. Ο έλεγχος  αυτός πρέπει  να βασίζεται σε ηθικούς και νομικούς   κανόνες  συνεπείς με τις αρχές που τίθενται στη Διακήρυξη·

3. Η υπερεθνική έρευνα στην υπόθεση της υγείας οφείλει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των χωρών που τη φιλοξενούν και θα πρέπει να αναγνωρίζεται η σπουδαιότητα της συμβολής της στην ανακούφιση από καίρια παγκόσμια προβλήματα υγείας·

4. Κατά τη διαπραγμάτευση μιας ερευνητικής συμφωνίας, οι όροι της συνεργασίας και η συμφωνία για τα οφέλη της έρευνας πρέπει να καθορίζονται με ίση συμμετοχή όσων παίρνουν μέρος στη διαπραγμάτευση·

5. Τα Κράτη οφείλουν να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο για την καταπολέμηση  της βιοτρομοκρατίας και της αθέμιτης διακίνησης οργάνων, ιστών, δειγμάτων, γενετικών πόρων και  γενετικού υλικού·

Προώθηση της Διακήρυξης

Άρθρο 22 – Ο ρόλος των κρατών

1. Τα Κράτη οφείλουν να λάβουν όλα τα κατάλληλα μέτρα, νομοθετικά, διοικητικά ή άλλου είδους, για να κάνουν εφικτή την εφαρμογή των αρχών που τέθηκαν στη Διακήρυξη, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Τα μέτρα αυτά πρέπει να υποστηρίζονται με ανάληψη δράσης στους τομείς της παιδείας, της μόρφωσης και της ενημέρωσης του κοινού·

2. Τα Κράτη οφείλουν να ενθαρρύνουν την ίδρυση ανεξάρτητων, διεπιστημονικών και πολυφωνικών επιτροπών βιοηθικής, όπως διομολογήθηκε  στο άρθρο 19.

Άρθρο 23 – Βιοηθική παιδεία, μόρφωση και ενημέρωση

1. Για να προαγάγουν τις αρχές που τέθηκαν στη Διακήρυξη και να επιτύχουν καλύτερη κατανόηση του ηθικού διακυβεύματος της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου, ιδιαίτερα για τους νέους, τα Κράτη οφείλουν να καταβάλουν  κάθε προσπάθεια για να προωθήσουν τη βιοηθική παιδεία και μόρφωση σε όλα τα επίπεδα  και να ενθαρρύνουν προγράμματα ενημέρωσης και διάδοσης της σχετικής με τη βιοηθική γνώσης·

2. Τα Κράτη οφείλουν να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή σε αυτή την προσπάθεια των διεθνών και περιφερειακών διακυβερνητικών οργανώσεων και των διεθνών, περιφερειακών και εθνικών μη-κυβερνητικών οργανώσεων.

Άρθρο 24 – Διεθνής συνεργασία

1. Τα Κράτη οφείλουν να καλλιεργούν τη διεθνή διάδοση της επιστημονικής ενημέρωσης και να ενθαρρύνουν την ελεύθερη κυκλοφορία της  επιστημονικής και τεχνολογικής γνώσης και τη συμμετοχή σε αυτήν.

2. Στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας, τα Κράτη οφείλουν να προωθούν την πολιτιστική και επιστημονική συνεργασία και να συνάπτουν διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες που να επιτρέπουν στις αναπτυσσόμενες χώρες να ενισχύσουν την ικανότητα συμμετοχής τους στη δημιουργία και την ανταλλαγή επιστημονικής γνώσης, της σχετικής  τεχνογνωσίας και των πλεονεκτημάτων που προκύπτουν από αυτά.

3. Τα Κράτη οφείλουν να σέβονται και να προάγουν την αναμεταξύ τους αλληλεγγύη καθώς και την αλληλεγγύη με άτομα, οικογένειες, ομάδες,κοινότητες  και αυτών αναμεταξύ τους, με ιδιαίτερη έγνοια για  όσους η αρρώστια ή η αναπηρία ή άλλοι προσωπικοί, κοινωνικοί ή περιβαλλοντικοί παράγοντες έχουν καταστήσει ευάλωτους και για όσους έχουν  τους  πιο περιορισμένους πόρους.

Άρθρο 25 – Συμπληρωματικές δράσεις της UNESCO

1. H UNESCOθα προωθήσει και θα διαδώσει τις αρχές που τέθηκαν στη Διακήρυξη. Προς τούτο οφείλει να ζητήσει τη βοήθεια και τη συνδρομή της Διακυβερνητικής Επιτροπής Βιοηθικής (ΙGBC) και της Διεθνούς Επιτροπής Βιοηθικής (IBC).

2. Η UNESCO θα επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή της να ασχολείται με τη βιοηθική και να προωθεί τη συνεργασία ανάμεσα στη Διακυβερνητική Επιτροπή Βιοηθικής (IGBC) και τη Διεθνή Επιτροπή Βιοηθικής (IBC).

Τελικές διατάξεις

Άρθρο 26 – Αλληλεξάρτηση και συμπληρωματικότητα των αρχών

Η Διακήρυξη πρέπει να γίνει κατανοητή ως σύνολο και οι αρχές της να νοηθούν ως συμπληρωματικές και αλληλένδετες. Κάθε αρχή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη  μέσα στο πλαίσιο των άλλων αρχών κατά το μέτρο που είναι αρμόζουσα και επίκαιρη ανάλογα  με τις περιστάσεις.

Άρθρο 27 – Περιορισμοί στην εφαρμογή των αρχών

Αν παραστεί ανάγκη να περιορισθεί η εφαρμογή των αρχών της Διακήρυξης, αυτό θα πρέπει  να γίνει από τον νόμο, συμπεριλαμβανομένων   των νομοθετικών κειμένων που αφορούν τη δημόσια ασφάλεια, τη διερεύνηση, την ανίχνευση και τη δίωξη ποινικών   αδικημάτων,  για την  προστασία της δημόσιας υγείας ή για την προστασία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των άλλων. Κάθε νόμος του είδους αυτού πρέπει να είναι συνεπής με το διεθνές δίκαιο των ανθρώπινων δικαιωμάτων.  

Άρθρο 28 – Αποκλεισμός των ενεργειών που αντιβαίνουν στα ανθρώπινα δικαιώματα, στις θεμελιώδεις ελευθερίες και στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου

Καμιά διάταξη της Διακήρυξης επιτρέπεται  να ερμηνευθεί έτσι ώστε να μπορεί κατά κάποιον τρόπο να την επικαλεστεί ένα Κράτος, μια ομάδα  ή ένα άτομο για να συμμετέχει σε οποιαδήποτε δραστηριότητα ή να τελέσει οποιαδήποτε πράξη που αντιστρατεύεται τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις θεμελιώδεις ελευθερίες και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

 

 

 

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s