Δικαιοσύνη ανηλίκων: Οικογενειακό δικαστήριο v. Ειδικά δικαστήρια ανηλίκων

Οι προσπάθειες της Κυβέρνησης για τον εκσυγχρονισμό του Οικογενειακού Δικαίου ίσως να είναι αξιέπαινες. Το ενδεχόμενο, επίσης, καθιέρωσης της διευρυμένης δικαιοδοσίας του Οικογενειακού Δικαίου (UFC), όπως έτυχε ανάλυσης και σε προηγούμενη αναφορά, είναι ένα καλό ενδεχόμενο. Όπως γενικότερα και η θεώρηση ορισμένων ζητημάτων «θεραπευτικά» ή με επίκεντρο την επίλυση του κοινωνικού προβλήματος που συνιστά την πηγή των προβλημάτων.

Όσον αφορά, όμως, τη δικαιοσύνη ανηλίκων, θα πρέπει να τύχει περαιτέρω μελέτης το ενδεχόμενο ένταξής της στο UFC με τον τρόπο που ήδη αποφασίστηκε. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανήλικη συμπεριφορά, από ένα σημείο και μετά, ξεφεύγει από το πλαίσιο της απλής νεανικής παραβατικότητας και δίνει τόπο στην καθαρή ανάγκη απάντησης και στο ποινικό φαινόμενο παράλληλα με την προστασία του δράστη ως παιδιού που μετέχει στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης ή συγκρούεται με τον νόμο (δεν είναι καθαρά ατομική του σύγκρουση). Έπειτα, θα πρέπει να βρεθεί εκείνη η λεπτή γραμμή, η καλή μεταχείριση της οποίας είναι εκείνη που θα επιφέρει, όντως, τη δικαιική καινοτομία, και που θα κατευνάσει εν μέρει και τον διαχρονικό επιστημονικό διάλογο που κινείται μεταξύ της διευρυμένης οικογενειακής δικαιοδοσίας με ποινικό δίκαιο και της διευρυμένης ποινικής δικαιοδοσίας με θεραπευτικό δίκαιο (προσωπικά, διαχρονικά, προτιμώ τη δεύτερη).

Σύμφωνα με τα τελευταία στατιστικά που τηρούνται από την Αστυνομική Υπηρεσία της Κύπρου, για τη χρονική περίοδο από το 2014 έως το 2016 (που καλύπτουν μόνον τις συμπεριφορές που έχουν τύχει αναφοράς στην Αστυνομία και έχουν ταξινομηθεί αναλόγως):

1. Υπάρχει εμπλοκή ανηλίκων ηλικιών 7 – 13 (μη ύπαρξη ποινικής ευθύνης) σε εγκληματική συμπεριφορά (30 ανήλικοι το 2014, 13 ανήλικοι το 2015 και 31 ανήλικοι το 2016).

2. Υπάρχει μεγαλύτερη εμπλοκή ανηλίκων ηλικιών 14 – 16 σε εγκληματική συμπεριφορά (183 ανήλικοι το 2014, 123 ανήλικοι το 2015 και 169 ανήλικοι το 2016).

3. Ο συνολικός αριθμός των υποθέσεων στις οποίες εμπλέκονται ανήλικοι, κάθε ηλικίας, είναι μικρότερος από τον αριθμό των ανηλίκων (148 υποθέσεις το 2014, 95 υποθέσεις το 2015 και 150 υποθέσεις το 2016). Αυτό σημαίνει ότι συνήθως υπάρχει συναυτουργία ή συνέργεια ή οι ανήλικοι πράττουν συνήθως από κοινού (επομένως η κοινή εξέταση των υποθέσεων σπάει κάπως τον άξονα «μία οικογένεια», έχουμε περισσότερους ανήλικους άρα περισσότερες «οικογένειες» για κάποια ίδια αδικήματα). Αυτή η τάση είναι γνωστή σε συγκεκριμένου είδους αδικήματα (π.χ. διαρρήξεις), ενώ δεν υπάρχει σε κάποια άλλα.

4. Από το σύνολο των υποθέσεων στις οποίες εμπλέκονται ανήλικοι, κάθε ηλικίας, ορισμένες αφορούν σε «σοβαρό έγκλημα» (78 υποθέσεις το 2014, 40 υποθέσεις το 2015, 71 υποθέσεις το 2014) και ορισμένες αφορούν σε «μικροπαραβάσεις» (70 υποθέσεις το 2014, 55 υποθέσεις το 2015 και 79 υποθέσεις το 2016).

4.1. Όσον αφορά τις επιμέρους Επαρχίες υπάρχει διαμόρφωση που θα μπορούσε να θεωρηθεί ανάλογη του πληθυσμού:

(α) Από τις 78 υποθέσεις «σοβαρού εγκλήματος» του 2014, οι 24 ήταν στη Λευκωσία, οι 18 στη Λεμεσό, οι 17 στη Λάρνακα, οι 12 στην Πάφο, οι 6 στην Αμμόχωστο και η 1 στη Μόρφου. Από τις 70 υποθέσεις «μικροπαραβάσεων» του 2014, οι 22 ήταν στη Λευκωσία, οι 27 ήταν στη Λεμεσό, οι 7 στη Λάρνακα, οι 6 στην Πάφο, οι 8 στην Αμμόχωστο και καμία στη Μόρφου.

(β) Από τις 40 υποθέσεις «σοβαρού εγκλήματος» του 2015, οι 10 ήταν στη Λευκωσία, οι 19 στη Λεμεσό, οι 3 στη Λάρνακα, οι 4 στην Πάφο, οι 4 στην Αμμόχωστο και καμία στη Μόρφου. Από τις 55 υποθέσεις «μικροπαραβάσεων» του 2015, οι 23 ήταν στη Λευκωσία, οι 17 ήταν στη Λεμεσό, οι 3 ήταν στη Λάρνακα, οι 3 στην Πάφο, οι 9 στην Αμμόχωστο και καμία στη Μόρφου.

(γ) Από τις 71 υποθέσεις «σοβαρού εγκλήματος» του 2016, οι 17 ήταν στη Λευκωσία, οι 18 στη Λεμεσό, οι 13 στη Λάρνακα, οι 11 στην Πάφο, οι 12 στην Αμμόχωστο και καμία στη Μόρφου. Από τις 79 υποθέσεις «μικροπαραβάσεων» του 2016, οι 20 ήταν στη Λευκωσία, 31 ήταν στη Λεμεσό, οι 13 στη Λάρνακα, οι 7 στην Πάφο, οι 6 στην Αμμόχωστο και οι 2 στη Μόρφου.

4.2. Δεν υπάρχει περαιτέρω διαχωρισμός με βάση τα δεδομένα της ηλικίας (9 – 13 ή 14 – 16) και την εμπλοκή σε «σοβαρό έγκλημα» ή σε «μικροπαραβάσεις».

5. Ο εννοιολογικός διαχωρισμός μεταξύ του «σοβαρού εγκλήματος» και των «μικροπαραβάσεων» έγινε σύμφωνα με κριτήρια της Αστυνομικής Υπηρεσίας, χωρίς να σημαίνει στον ίδιο διαχωρισμό θα προέβαινε οποιοσδήποτε άλλος, για σκοπούς έρευνας. Ειδικότερα, υπάρχουν ασάφειες σχετικά με τα κριτήρια διαχωρισμού και περαιτέρω κατηγοριοποίησης, ενώ δεν αναφέρονται καθόλου ορισμένα «σοβαρά αδικήματα», τα οποία δεν νοείται να κατηγοριοποιούνται στα «άλλα σοβαρά αδικήματα», όπως, για παράδειγμα, η ανθρωποκτονία.

5.1. Στο «σοβαρό έγκλημα» κατατάχθηκαν τα πιο κάτω αδικήματα:

(α) Οχλαγωγία και παράνομη συνάθροιση: Απασχόλησαν 5 ανήλικοι σε 2 υποθέσεις το 2014 μόνον.

(β) Διαφθορά γυναίκας ηλικίας 13 – 16 ετών, όπου δεν υπάρχει καταγεγραμμένο έγκλημα για την υπό αναφορά χρονική περίοδο.

(γ) Πρόκληση βαριάς σωματικής βλάβης κ.λπ., όπου απασχόλησαν 2 ανήλικοι σε 2 υποθέσεις το 2014 και 2 ανήλικοι σε 2 υποθέσεις το 2016.

(δ) Κλοπή (πάνω από €1.000), όπου απασχόλησαν 5 άτομα σε 4 υποθέσεις το 2014, 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2015 και 10 άτομα σε 9 υποθέσεις το 2016.

(ε) Ληστεία και εκβίαση, όπου απασχόλησαν 2 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2015.

(στ) Διαρρήξεις και συναφή εγκλήματα, όπου απασχόλησαν 57 άτομα σε 36 υποθέσεις το 2014, 27 άτομα σε 18 υποθέσεις το 2015, και 29 άτομα σε 24 υποθέσεις το 2016.

(ζ) Κλεπταποδοχή και παράνομη κατοχή (πάνω από €1.000), όπου δεν απασχόλησαν τις Αστυνομικές Αρχές σχετικές υποθέσεις στην υπό αναφορά χρονική περίοδο.

(η) Εμπρησμός / απόπειρα, όπου απασχόλησαν 2 άτομα σε 1 υπόθεση το 2014, 3 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2015 και 11 άτομα σε 5 υποθέσεις το 2016.

(θ) Κακόβουλη ζημιά (πάνω από €1.000), όπου απασχόλησαν 7 άτομα σε 3 υποθέσεις το 2014, 1 άτομα σε 1 υπόθεση το 2015, και 16 άτομα σε 5 υποθέσεις το 2016.

(ι) Πλαστογραφία, όπου απασχόλησαν 2 άτομα σε 2 υποθέσεις το έτος 2014 και καμία υπόθεση τα έτη 2015 και 2016.

(ια) Απόπειρα διάρρηξης, όπου απασχόλησε 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2014, 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2015 και 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2016.

(ιβ) Αδικήματα κατά παράβαση της νομοθεσίας για τις εκρηκτικές ύλες, όπου απασχόλησαν 8 άτομα σε 5 υποθέσεις το 2014, 3 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2015, και 4 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2016.

(ιγ) Αδικήματα κατά παράβαση της νομοθεσίας για τα πυροβόλα όπλα, όπου απασχόλησαν 2 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2014, 2 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2015 και καμία υπόθεση το 2016.

(ιδ) Αδικήματα κατά παράβαση της νομοθεσίας για τα ναρκωτικά και τις ψυχοτρόπες ουσίες, όπου απασχόλησαν 7 άτομα σε 7 υποθέσεις το 2014, 3 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2015 και 8 άτομα σε 8 υποθέσεις το 2016.

(ιε) Αδικήματα κατά παράβαση της νομοθεσίας για τη βία στους αθλητικούς χώρους, όπου δεν απασχόλησε κάποια υπόθεση το 2014, αλλά απασχόλησαν 2 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2015 και 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2016.

(ιστ) Αδικήματα κατά παράβαση της νομοθεσίας για το κυβερνοέγκλημα, όπου απασχόλησε 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2014, καμία υπόθεση το 2015 και 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2016.

(ιζ) Αδικήματα κατά παράβαση της νομοθεσίας για την ειδική προστασία των προσώπων που είναι θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης και συναφή αδικήματα, όπου ενώ δεν υπήρξαν υποθέσεις το 2014 και το 2015, απασχόλησαν 7 άτομα σε 5 υποθέσεις το 2016.

(ιη) Αδικήματα κατά παράβαση της νομοθεσίας για τα δικαιώματα του παιδιού, για την πώληση παιδιών, παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία, όπου δεν υπήρξαν υποθέσεις το 2014, απασχόλησαν 6 άτομα σε 5 υποθέσεις το 2015 και δεν υπήρξε υπόθεση το 2016.

(ιθ) Για άλλα σοβαρά αδικήματα (χωρίς περαιτέρω κατηγοριοποίηση) αναφέρονται 13 άτομα σε 12 υποθέσεις το 2014, 5 άτομα σε 4 υποθέσεις το 2015 και 8 άτομα σε 8 υποθέσεις το 2016.

5.2. Στις «μικροπαραβάσεις» κατατάχθηκαν τα πιο κάτω αδικήματα:

(α) Αδικήματα εναντίον της κοινής γαλήνης, όπου απασχόλησαν 4 άτομα σε 3 υποθέσεις το 2014, 2 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2015 και 10 άτομα σε 8 υποθέσεις το 2016.

(β) Αδικήματα εναντίον της άσκησης νόμιμης εξουσίας, όπου απασχόλησε 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2014, 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2015, ενώ δεν υπήρξε κάποια υπόθεση το 2016.

(γ) Αδικήματα που παραβλάπτουν το κοινό γενικά, όπου απασχόλησε 1 άτομο σε 1 υπόθεση το 2014, 4 άτομα σε 1 υπόθεση το 2015 και 2 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2016.

(δ) Αδικήματα εναντίον προσώπων (χωρίς περαιτέρω κατηγοριοποίηση), όπου απασχόλησαν 8 άτομα σε 8 υποθέσεις το 2014, 6 άτομα σε 6 υποθέσεις το 2015, και 13 άτομα σε 11 υποθέσεις το 2016.

(ε) Αδικήματα εναντίον περιουσίας (χωρίς περαιτέρω κατηγοριοποίηση), όπου απασχόλησαν 51 άτομα 36 υποθέσεις το 2014, 44 άτομα σε 32 υποθέσεις το 2015 και 67 άτομα σε 48 υποθέσεις το 2016.

(στ) Κακόβουλη ζημιά σε περιουσία, όπου απασχόλησαν 17 άτομα σε 8 υποθέσεις το 2014, 16 άτομα σε 6 υποθέσεις το 2015 και 2 άτομα σε 2 υποθέσεις το 2016.

(ζ) Απόπειρες και Συνωμοσίες για διάπραξη εγκλημάτων, όπου δεν απασχόλησαν οποιεσδήποτε υποθέσεις στην υπό αναφορά χρονική περίοδο.

(η) Αδικήματα κατά παράβαση άλλων νόμων (χωρίς περαιτέρω κατηγοριοποίηση), όπου απασχόλησαν 19 άτομα σε 13 υποθέσεις το 2014, 7 άτομα σε 7 υποθέσεις το 2015 και 8 άτομα σε 8 υποθέσεις το 2016.

Θα πρέπει να τύχει προσοχής το γεγονός ότι, ο ανήλικος παραβάτης είναι μεν «παιδί» που έρχεται σε σύγκρουση με τον νόμο, αλλά αυτή η σύγκρουσή του τις περισσότερες φορές δεν δημιουργεί μόνο ένα ενδοοικογενειακό πρόβλημα, που θα πρέπει να επιλυθεί σιωπηρά και ιδιωτικά μέσα στο πλαίσιο της μίας οικογένειας. Και μέσα στο πλαίσιο της οικογένειας, σαφώς, θα πρέπει να υπάρξουν σχετικές ρυθμίσεις, αλλά δεν αρκούν οι ρυθμίσεις αυτές για να αποτραπεί η περαιτέρω παραβατική συμπεριφορά ή για να διορθωθεί το πρόβλημα και η πηγή του προβλήματος. Η «οικογένεια» δεν συνιστά τη μοναδική κοινωνική εστία του ανηλίκου από μία ηλικία και μετά. Πόσω μάλλον η ήδη διαταραγμένη οικογένεια, ένα ήδη ανώμαλο κοινωνικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο το παιδί (ο έφηβος) μπορεί να χρειάζεται να αναπτύξει δικές του άμυνες ή να ενισχυθεί από τη συμμετοχή άλλων κοινωνικών φορέων ή της ίδιας της δικαιοσύνης. Αυτή την κοινωνική συμμετοχή δεν μπορεί να την συντονίσει το δικαστήριο που καλείται να ρυθμίσει το οικογενειακό πρόβλημα, ως τέτοιο. Γιατί αναπόφευκτα καθίσταται και συνιστά για το παιδί (στα μάτια του παιδιού) μέρος του προβλήματος, του οικογενειακού προβλήματος. Δεν είναι το δικό του δικαστήριο. Η ανάθεση της δικαιοδοσίας της εκδίκασης υποθέσεων νεανικής εγκληματικότητας στο οικογενειακό δικαστήριο είναι σαν ένας μοχλός τεχνητής εξαφάνισης ενός σοβαρού, διαχρονικού κοινωνικού προβλήματος, με δικές του διαστάσεις και ευρύτατο επιστημονικό πεδίο.

Πίσω από το ποινικό φαινόμενο της νεανικής παραβατικότητας βρίσκεται ένας… ολόκληρος επιστημονικός κόσμος, που συνεχώς εμπλουτίζεται με νέες πληροφορίες και δεδομένα και διαρκώς εξελίσσεται και βελτιώνεται. Ένας τεράστιος κόσμος γεμάτος εγκληματολογία, ψυχολογία, κοινωνιολογία, δίκαιο, κ.λπ. Είναι η προσωπική μου γνώμη ότι ένας δικαστής οικογενειακού δικαίου δεν θα μπορέσει να ανταπεξέλθει στην αντιμετώπιση του σύνθετου (και αυτοτελούς) ποινικού φαινομένου που αφορά στον ανήλικο παραβάτη (ειδικά με απαιτούμενα προσόντα απλά την ευρύτητα των γνώσεων του γύρω από το οικογενειακό δίκαιο και τον βαθμό «αποδεδειγμένης» ενασχόλησής του με δικαστηριακές υποθέσεις οικογενειακού δικαίου). Χρειάζονται (έως είναι επιβεβλημένο να συσταθούν) ειδικά δικαστήρια ανηλίκων (παίδων), με τη δική τους διαμόρφωση και τον δικό τους τρόπο λειτουργίας, όπου το παιδί δεν θα θεωρείται απλά μέλος μιας οικογένειας, της συγκεκριμένης οικογένειας, ασχέτως αν και το οικογενειακό δίκαιο στοχεύει στην προστασία του συμφέροντός του (έτερον εκάτερον). Φυσικά, η δικαιοδοσία των οικογενειακών δικαστηρίων μπορεί να βοηθήσει τα μέγιστα εκεί όπου δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ποινικά μια παραβατική συμπεριφορά, λόγω της ηλικίας του ανήλικου δράστη, εκεί όπου ακόμα δεν υπάρχει επίσημα το δημόσιο ενδιαφέρον, κι εκεί να καταβάλει τις όποιες δικές της προσπάθειες μέσα στο πλαίσιο της οικογένειας, με σκοπό να αποτρέψει τη συνέχεια.

Η αναγκαιότητα της ειδικότητας των δικαστηρίων ανηλίκων (με διευρυμένη δικαιοδοσία και για τις υποθέσεις της νεανικής παραβατικότητας ή ακόμα και για τυχόν αστικές απαιτήσεις τρίτων που συνδέονται με την ανήλικη παραβατική συμπεριφορά, π.χ. την κλοπή ή την καταστροφή της περιουσίας, κ.λπ.) συνίσταται στη δυνατότητα των δικαστηρίων αυτών, ακριβώς, να αντιλαμβάνονται τις ιδιαιτερότητες της κάθε ηλικίας (από την οπτική της αναπτυξιακής ψυχολογίας) και να μπορούν να επικοινωνούν τόσο με το παιδί (στην ιδιαίτερη γλώσσα του) όσο και με τον κόσμο που το περιβάλλει (όχι μόνον την οικογένεια, αλλά και το σχολείο, την εργασία όπου υπάρχει, κ.λπ.), για να ελέγχουν και να ρυθμίζουν σε μια συνεχή βάση την αποκλίνουσα συμπεριφορά μέσα σε ένα τέτοιο υφιστάμενο κοινωνικό πλαίσιο και να τη διορθώνουν με κατάλληλες παρεμβάσεις και μέσα σε αυτό. Μπορούν να ασκήσουν επίσης προληπτικό έργο, να αναπτύξουν εναλλακτικά εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία να ακολουθούν οι σχολικοί παραβάτες, κ.λπ. Σε κάθε περίπτωση, με επίκεντρο τόσο τον σεβασμό των δικαιωμάτων και της προσωπικότητας του παιδιού, όσο και την προστασία του κοινωνικού συνόλου, και του βαθμού στον οποίο αυτό το κοινωνικό σύνολο μπορεί να προσαρμοστεί στις συγκεκριμένες ανάγκες του ανήλικου παραβάτη και να συμμετέχει στην προσπάθεια της διόρθωσης και περαιτέρω πρόληψης. Οι ανάγκες του κοινωνικού συνόλου δεν μπορούν να αποσπαστούν από το ποινικό δίκαιο ή από κάθε ειδικό ποινικό νόμο. Η επικοινωνία των δικαστηρίων ανηλίκων με τα οικογενειακά δικαστήρια (εάν υπάρχει φάκελος στην οικογένεια) και με τα ποινικά δικαστήρια (εάν υπάρχει φάκελος που αφορά σε ενήλικο μέλος της οικογένειας) θα πρέπει να είναι αυξημένη, όπως και η επικοινωνία και συνεργασία τους με τις διάφορες υπηρεσίες (κοινωνικής ευημερίας, ψυχικής υγείας, σχολείο, κ.λπ.).

Κατά τη γνώμη μου, είναι πολύ καλή η εισαγωγή του UFC, για έναν σωρό λόγους που έχουν συζητηθεί, αλλά όχι για τη δικαιοσύνη ανηλίκων. Για τη δικαιοσύνη ανηλίκων χρειάζονται ειδικά δικαστήρια ανηλίκων (με διευρυμένη δικαιοδοσία μέχρι και τη νεαρή ηλικία, π.χ. 23 ετών ή και περαιτέρω διευρυμένη δικαιοδοσία). Το UFC μπορεί (θα ήταν χρήσιμο) να μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο χειρισμού της νεανικής παραβατικότητας πριν από το 14ο έτος της ηλικίας (μη ποινικός χειρισμός) και σε περίπτωση συνέχισης της παραβατικότητας και μετά το 14ο έτος της ηλικίας να επικοινωνεί τον σχετικό φάκελο με το δικαστήριο ανηλίκων.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s