Οι αρχές της σχετικότητας και της αναγκαιότητας στην αποκάλυψη εγγράφων στην πολιτική δίκη

Θα πρέπει, ίσως, να τύχει υπόμνησης ότι, το καθήκον έρευνας και ένορκης αποκάλυψης εγγράφων σε μια πολιτική διαδικασία, που στους Κυπριακούς Διαδικαστικούς Κανονισμούς Πολιτικής Δικονομίας ρυθμίζεται από τη Δ. 28, με βάση διάταγμα γενικής ή και ειδικής αποκάλυψης, δεν αφορά σε οποιαδήποτε έγγραφα, αλλά σε έγγραφα που σχετίζονται ή θα μπορούσαν να σχετιστούν, άμεσα ή έμμεσα, με τα θέματα που είναι επίδικα∙ δηλαδή με τα θέματα για την επίλυση των οποίων θα διεξαχθεί δίκη για να αποφασιστούν από το Δικαστήριο («relating to any matter in question»).

Στο πλαίσιο αυτής της «σχετικότητας», ο διάδικος αποκαλύπτει, εκτός από τα έγγραφα επί των οποίων βασίζει την απαίτησή του ή την υπεράσπισή του (την υπόθεσή του) ή που βλάπτουν την υπόθεση του άλλου μέρους, κι εκείνα τα έγγραφα τα οποία είτε βλάπτουν τη δική του υπόθεση είτε βοηθούν την υπόθεση του άλλου μέρους. Τα όρια της αποκάλυψης που είναι «βοηθητική» για την υπόθεση του άλλου μέρους, δεν φτάνουν στο σημείο ο εναγόμενος να πρέπει να βοηθά τον ενάγοντα να αποδεικνύει την εναντίον του υπόθεση, αλλά συνυφαίνονται με την έννοια της σχετικότητας κι έπειτα με τον σκοπό για τον οποίο υφίσταται η διαδικασία αυτή, που είναι η προετοιμασία της δίκης μέσα και από μια διεργασία ειλικρινούς συνειδητοποίησης και ζυγίσματος της αποδεικτικής δύναμης που έχει η κάθε πλευρά. Το ζήτημα (ή καλύτερα το ζητούμενο) είναι να γνωρίζει ο καθένας ποια ακριβώς είναι η υπόθεσή του και ποια αυτή του αντιδίκου του.

Αυτή η υπόμνηση θα πρέπει να τύχει, ένεκα και του γεγονότος ότι η διαδικασία, στην εγχώρια πρακτική, δεν γίνεται ακόμα με κάποιο εκσυγχρονισμένο τρόπο (π.χ. με ηλεκτρονικά μέσα – eDisclosure) ή τουλάχιστον δεν ρυθμίζεται να γίνεται έτσι και, στις σύγχρονες πολιτικές δίκες, κυρίως αυτές που σχετίζονται με συμβάσεις ή παρόμοιες σχέσεις, βλέπουμε ολοένα και πιο μακροσκελείς καταλόγους εγγράφων και πιο ογκώδεις δέσμες αντιγράφων τους, που προορίζονται για τους αντίδικους που κάποτε αφορούν σε θέματα που δεν είναι επίδικα, για τα οποία δεν υπάρχει οποιαδήποτε αμφισβήτηση ή υπάρχει ρητή δικογραφημένη παραδοχή, και για το εάν υπάρχουν ή δεν υπάρχουν τα έγγραφα αυτά ή για το περιεχόμενο τους δεν θα διεξαχθεί οποιαδήποτε δίκη ώστε να προσκομιστεί ή να υπάρχει ενδεχόμενο να προσκομιστεί οποιαδήποτε μαρτυρία. Απίστευτα πολύ χαρτί, χρόνος και κόστος, πολλές φορές άσκοπα, συνακόλουθα αχρείαστα τεράστιοι και ασήκωτοι δικαστικοί φάκελοι.

Η έμφαση είναι στο ότι η αποκάλυψη δεν επεκτείνεται σε οποιαδήποτε έγγραφα σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με οτιδήποτε αναφέρεται στα δικόγραφα, ανεξαρτήτως του εάν αφορούν σε θέμα που αμφισβητείται, δια του συνόλου αυτών, ή όχι. Με τον ίδιο τρόπο που δεν εκτείνεται σε οτιδήποτε άλλο δεν σχετίζεται με την υπόθεση (π.χ. πτυχίο του δικηγόρου). Εκεί, όμως, όπου υφίσταται συγκεκριμένη επιδικία, διαφορά, κι υπάρχει «υπόθεση», το εύρος του καθήκοντος αποκάλυψης, όπου αυτό αναλαμβάνεται, είναι ή θα μπορούσε να είναι αρκετά μεγάλο. Η έννοια του «εγγράφου», επίσης, είναι ή θα μπορούσε να είναι διευρυμένη και να μην αφορά μόνο σε έντυπο ντοκουμέντο, και εάν αφορά, για παράδειγμα, σε ηλεκτρονικά έγγραφα (που ενδεχομένως να πρέπει να υπάρξει εκσυγχρονισμένη ρύθμιση), να μπορεί να εκτείνεται και στα μετα-δεδομένα (meta-data), που σχετίζονται με τα ηλεκτρονικά έγγραφα. Εξάλλου, διαχρονικά η αποκάλυψη εκτείνεται και στα έγγραφα επί των οποίων ο διάδικος είχε στην κατοχή του στο παρελθόν και δεν έχει πλέον (όχι βέβαια για να τον τιμωρήσει κάποιος, αλλά για να το συνειδητοποιήσει ο ίδιος και να καταστεί γενικότερα γνωστό ως δεδομένο των δυνατοτήτων της δίκης) ή αναφορικά με τα οποία έχει δικαίωμα κατοχής ή δυνατότητα άσκησης φυσικού ελέγχου.

Η αποκάλυψη προϋποθέτει εύλογη έρευνα για τη εύρεση των προς αποκάλυψη εγγράφων, το εύλογο της οποίας, και πάλι, προσδιορίζεται με βάση τα επίδικα θέματα και ορισμένα κριτήρια (π.χ. τον αριθμό των εγγράφων, τη φύση και την πολυπλοκότητα της διαδικασίας, την ευκολία και το κόστος της προσπάθειας κτήσης ορισμένων εγγράφων, τη σημαντικότητα των εγγράφων τα οποία ενδεχομένως να εξευρεθούν κ.λπ.), και με βάση την αρχή της αναλογικότητας. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να υπάρχει κατά νου ο νομολογημένος σκοπός της αποκάλυψης, που είναι η αποτροπή του αιφνιαδιασμού του αντιδίκου κατά τη δίκη (το στερεοτυπικό παιχνίδισμα με την ξαφνική παρουσίαση έγγραφης μαρτυρίας την ώρα της δίκης, προς ανατροπή δεδομένων) και η έγκαιρη, προσεκτική και ορθή εκτίμηση της δύναμης της υπόθεσης του καθενός, πριν να εισέλθουν οι διάδικοι στη διαδικασία της ακρόασης[1]. Παρόλο που το στάδιο των Οδηγιών είναι το κατάλληλο για την αποκάλυψη, η υποχρέωση αποκάλυψης είναι διαρκής.

Η περιγραφή των εγγράφων θα πρέπει να είναι σύντομη, ωστόσο (στην Αγγλική πρακτική σαφέστερα) χρειάζεται να αφορά όχι μόνον το είδος του εγγράφου (π.χ. επιστολή ημερομηνίας τάδε), αλλά και στο πού εντοπίζεται ή μπορεί να εντοπιστεί ή εάν πρόκειται για ηλεκτρονικά έγγραφα, πού και πώς είναι αποθηκευμένα. Το κόστος της έρευνας και αποκάλυψης, επίσης, θα πρέπει να υπολογίζεται και να εκτίθεται και φυσικά να καλύπτεται. Στην Αγγλική πρακτική το στάδιο αυτό της αποκάλυψης αντιμετωπίζεται ως διαδικασία με τεράστια σοβαρότητα και διαδικαστικότητα, ώστε, πριν από την πρώτη εμφάνιση για τη διαχείριση της υπόθεσης, οι διάδικοι να πρέπει να συζητούν μεταξύ τους για το εύρος και τις λεπτομέρειες της διαδικασίας, να έχουν πρόταση, που μπορεί να τύχει της έγκρισης του Δικαστηρίου, το οποίο μπορεί, επίσης, να δώσει συγκεκριμένες οδηγίες, πέρα από τα χρονικά πλαίσια (π.χ. τι είδους έρευνα να γίνει, από ποιον και σε ποια έκταση, πώς να γίνει η αποκάλυψη, κ.λπ.). Υπάρχει «menu» διαθέσιμων διαταγμάτων αποκάλυψης, με διάφορες διαφοροποιήσεις.

Στην Κυπριακή πρακτική, ενώ προβλέπονται κάποιοι αναγκαίοι διαχωρισμοί, τουλάχιστον ως προς τον τρόπο έκθεσης των εγγράφων στον Τύπο 22, δεν βλέπουμε να ακολουθείται καν καλά ή αυστηρά κάποια διαδικασία, καθότι ο καθένας από εμάς συντάσσει έναν Κατάλογο Εγγράφων αναγράφοντας σε αυτόν ό,τι να’ ναι και όπως να’ ναι. Μάλιστα, πολλές φορές, εκδίδονται διατάγματα αποκάλυψης εγγράφων όταν δεν υπάρχουν έγγραφα προς αποκάλυψη (όταν η υπόθεση δεν στηρίζεται σε έγγραφη μαρτυρία), σύμφωνα με καθιερωμένες πρακτικές ή αιτήματα που προβάλλονται σταθερά, τυπικά ή διαδικαστικά, πάντα, χωρίς ουσιαστικό λόγο (ειδικότερα δια των Παραρτημάτων της νέας Δ.30 και των συνεπειών μη υποβολής αιτήματος σε εκείνο το στάδιο δια του Παραρτήματος), με αποτέλεσμα να γίνονται πολύ συχνά και αναγκαστικά ένορκες δηλώσεις αποκάλυψης εγγράφων, προς συμμόρφωση με τέτοια διατάγματα, δια των οποίων να αποκαλύπτεται «κανένα έγγραφο». Ενώ η έκδοση διατάγματος αποκάλυψης συνδέεται άρρηκτα με την αρχή της αναγκαιότητας, και τέτοιες «κενές» αποκαλύψεις δίνουν την εντύπωση πως καθιστούν, ουσιαστικά, τα διατάγματα, που εκδίδονται με αυτό τον τρόπο άνευ αντικειμένου. Από την άλλη, τα γενικά διατάγματα, κατ’ άλλη άποψη, μπορούν να απολήγουν και σε τέτοιες κενές αποκαλύψεις (έρευνα που δεν έφερε στο φως έγγραφα, άρα δεν μπορεί να γίνει αποκάλυψη εγγράφων και γίνεται δήλωση μη ύπαρξης εγγράφων προς αποκάλυψη) και η κενή αποκάλυψη συνιστά επίσης τρόπο συμμόρφωσης. Σε κάθε περίπτωση, η παράλειψη συμμόρφωσης με διάταγμα αποκάλυψης (έστω δια παροχής κενής αποκάλυψης) είναι η μη δυνατότητα προσκόμισης της μη αποκαλυφθείσας έγγραφης μαρτυρίας κατά τη δίκη, επομένως η ίδια η συνέπεια, η οποία δεν είναι, επίσης, απόλυτη, αποδυναμώνει σε μεγάλο βαθμό την υποχρέωση και δη την υποχρέωση έρευνας και αποκάλυψης μαρτυρίας βοηθητικής για την υπόθεση του αντιδίκου.

Εν τέλει, η απόδοση σημασίας στην αποκάλυψη εγγράφων και το είδος και ο βαθμός και ο τρόπος και ο χρόνος της σημασίας μπορεί να είναι και θέμα… νοοτροπίας ή δικανικής ηθικής. Με αναφορά σε αυτή τη νοοτροπία ή τη δικανική ηθική, οι συγκρίσεις με άλλα συστήματα φαίνονται κάπως επικίνδυνες ή και ασύμφορες.


[1] National Bank of Greece S.A. v. Mitsides and Another (1962) 1 C.L.R. 40, G.A.P. Navigation Ltd v. Merzario Marritimes SRL (1998) 1 Α.Δ.Δ. 1624, Τυλλήρης ν. Λαϊκή Τράπεζα Λτδ (1998) 1 Α.Α.Δ. 2271, και άλλες.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s