Ο δικανικός χειρισμός της ιατρικής μαρτυρίας στις υποθέσεις ιατρικής αμέλειας

Προσφάτως, το Ανώτατο Δικαστήριο, στην Αργυρίδης ν. Γενικού Εισαγγελέως της Δημοκρατίας, Πολιτική Έφεση 56/2012, ημερομηνίας 06.02.2018, υπόθεση ιατρικής αμέλειας, ήταν επικριτικό σε σχέση με την αδυναμία του πρωτόδικου δικαστηρίου να αξιολογήσει την ενώπιον του ιατρική μαρτυρία, σημειώνοντας τα εξής:

«Είναι θλιβερό, και ταυτόχρονα ιδιαιτέρως απογοητευτικό, αλλά ο τρόπος που το πρωτόδικο Δικαστήριο επέλεξε να ασχοληθεί με τη σοβαρή αυτή υπόθεση, δεν αφήνει άλλη επιλογή εκτός από την επανεκδίκαση της μετά την πάροδο τόσων πολλών ετών. Το Δικαστήριο για δικούς του ανεξήγητους λόγους δεν προσέγγισε τη μαρτυρία που είχε ενώπιον του με τον ορθό και ενδεδειγμένο δικαστικό τρόπο. Δεν υπάρχει καμία απολύτως αξιολόγηση της μαρτυρίας του Δρος Φωτίου, τη θέση του οποίου καταγράφει, αλλά δεν αξιολογεί κατ΄ ελάχιστον. Κατά τον ίδιο τρόπο, δεν υπάρχει καμία σαφής αξιολόγηση ούτε της μαρτυρίας του Δρος Σολωμονίδη, ο οποίος κατέθεσε για την υπεράσπιση. Μοναδική συγκεκριμένη αξιολόγηση έγινε για τη Δρα Λουκιανού. Αυτή η αξιολόγηση δεν αντιπαραβλήθηκε με την αντίθετη θέση του Δρ. Φωτίου, ούτε σε γενικότητα, αλλά ούτε και εξειδικευμένα. Η παντελής έλλειψη αναφοράς σε μαρτυρία, εξειδικευμένη και ιατρική, σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα έπρεπε να είχε αντιμετωπιστεί ο εφεσείων, αποδυναμώνει σε καίριο βαθμό τη δικαστική κρίση και ουσιαστικά την εξουδετερώνει.»

Η επισήμανση του Ανωτάτου Δικαστηρίου δίνει την αφορμή για τον περαιτέρω σχολιασμό ενός όχι ασυνήθιστου προβλήματος στις περισσότερες υποθέσεις ιατρικής αμέλειας (όπου σχεδόν το παν είναι η ιατρική μαρτυρία), το Δικαστήριο να μην είναι σε θέση να αντιληφθεί την ιατρική μαρτυρία και να προβεί στην αξιολόγησή της, και απλά να επιδεικνύει αδικαιολόγητη και αναιτιολόγητη προτίμηση σε μια από τις ενώπιον του ιατρικές απόψεις, εκθέτοντας απλά τις υπόλοιπες, για να πει ότι υπάρχουν. Η ουσία όλη, όμως, της δίκης, είναι ακριβώς εκείνη η συμπερασματική προτίμηση, η οποία προϋποθέτει αξιολόγηση και αιτιολόγηση. Η ίδια δυσκολία είναι που δίνει έναυσμα σε διάφορες συζητήσεις ότι οι υποθέσεις ιατρικής αμέλειας θα πρέπει να εκδικάζονται από τα σώματα των ιατρών κι όχι από άσχετους δικαστές, και τέλος πάντων τροφοδοτεί μια μεγάλη έως ατέλειωτη διχογνωμία, καθόλου αβάσιμα, την οποία μπορεί να παρακολουθεί, κανείς, με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον.

Λόγω της ίδιας δυσκολίας (όταν δεν τυγχάνει ανάλογου χειρισμού), το Δικαστήριο μπορεί ν’ αναζητά μη δικανικούς τρόπους για να βγει από αυτήν, κάποτε δείχνοντας, ασυναίσθητα, περισσότερη εμπιστοσύνη στον ένα ιατρό, ιδίως αυτόν που τα εξηγεί καλύτερα και «πείθει» και κερδίζει την εμπιστοσύνη του Δικαστηρίου σε άλλο επίπεδο. Αυτή είναι και μια κακή παγίδα, και κάποιος ιατρός μπορεί να τη θέσει με ευκολία, όταν αντιληφθεί ότι το Δικαστήριο δεν κατανοεί απλά πράγματα. Κι αυτό το αντιλαμβάνεται συχνά, και με κάπως τραγελαφικό τρόπο: π.χ. λέει ο μάρτυρας μια λέξη του τομέα του, σιδηρόδρομο, που δεν έχει ακούσει ξανά το Δικαστήριο (τυχαίο παράδειγμα: «χολαγγειοπαγκρεατογραφία») και η στενογράφος ή στενοτυπίστρια παίρνει εκείνο το ύφος της απόγνωσης, το οποίο συμμερίζεται και το Δικαστήριο, κι αρχίζουν από κοινού τα συλλαβίσματα… και οι παρεμβάσεις του ιατρού για να εξηγήσει ή να διορθώσει. Θα ήταν αρκετά πιο βοηθητικό, εάν το Δικαστήριο ζητά, πριν από την ακρόαση ή κατά τη διάρκεια αυτής (ακρόαση μιας υπόθεσης δεν είναι στενά μόνο η παρουσίαση της προφορικής μαρτυρίας), μεταξύ άλλων, κατάλογο με τους όρους που απασχολούν και επεξήγησή τους. Τους ίδιους να καταχωρίσει και η στενοτυπίστρια στον υπολογιστή της. Δεν είναι κακό, είναι κάτι εντελώς φυσιολογικό, που ίσως να πρέπει να γίνεται. Από την άλλη, συχνά, οι μάρτυρες ιατροί, όχι μόνο δεν βγάζουν το Δικαστήριο από τη δύσκολη θέση, αλλά μπορεί να το δυσκολέψουν πραγματικά πολύ. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και σε κάθε άλλη υπόθεση η οποία βασίζεται σε εξειδικευμένη μαρτυρία που εγείρει ζητήματα που σχετίζονται με κάποιον άλλο επιστημονικό κλάδο.

Δεν απαιτεί οποιοσδήποτε από το Δικαστήριο να καθίσταται γνώστης της ιατρικής ή άλλης ορολογίας ή γιατρός ή πολιτικός μηχανικός ή ψυχολόγος ή παντογνώστης τέλος πάντων, ανάλογα με το είδος της ενώπιον του διαφοράς. Είναι, όμως, στο πλαίσιο της διαχείρισης της ενώπιον του υπόθεσης, να βρει και να χρησιμοποιήσει όλα εκείνα τα μέσα που διαθέτει, για να βοηθηθεί, να καταλάβει πού βρίσκεται η διαφορά στις εκατέρωθεν ιατρικές ή επαγγελματικές απόψεις. Αντίστοιχα, οι συνήγοροι, έχουν να διαδραματίσουν ένα πολύ σοβαρό ρόλο, για να βοηθήσουν το δικαστικό έργο.

Το ζήτημα του δικανικού χειρισμού της ιατρικής μαρτυρίας (που δεν αφορά μόνο στο Δικαστήριο, αλλά σε όλους τους συμμετέχοντες στη δίκη) αφορά κυρίως στο στάδιο όπου πρέπει να αποφασιστεί το επίπεδο επιμέλειας και το εύρος του, σύμφωνα με τα διάφορα διαγνωστικά εργαλεία που έχει προτείνει η νομολογία του κοινοδικαίου και ανάλογα και με το αντικείμενο της διαφοράς (συνηθισμένο Bolam test, μη δημοφιλές Αυστραλιανό Rogers test, κ.λπ.). Για τους ιατρούς ή άλλους επαγγελματίες, είναι μια πολύ σοβαρή συνθήκη, στο πλαίσιο μιας υπόθεσης επαγγελματικής αμέλειας, το Δικαστήριο να επιδεικνύει προτίμηση στη μια σχολή έναντι στην άλλη και να θέτει αυτό το επίπεδο επιμέλειας, με βάση τα ενώπιον του δεδομένα, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις. Ένας νομικός μπορεί ευκολότερα να αντιληφθεί το μέγεθος της επίδρασης σε υποθέσεις δικηγορικής αμέλειας, όταν το Δικαστήριο καταλήγει να αποδέχεται ότι αυτό συνιστά το αποδεκτό επίπεδο επιμέλειας για συγκεκριμένη δικηγορική ενέργεια. Η διάγνωση της παράβασης, στη συνέχεια, είναι κάπως ευκολότερη, όπως και η προσέγγιση της ζημιάς και της αιτιώδους συνάφειας, ωστόσο και γι’ αυτά χρειάζεται κάλυψη με ιατρική μαρτυρία. Κι επειδή και γι’ αυτά χρειάζεται ιατρική μαρτυρία, θα πρέπει να είναι εξ αρχής γνωστό στους ιατρούς τι ζητά το Δικαστήριο από αυτούς. Το κεφάλαιο της ενημερωμένης συναίνεσης (όπου εγείρονται συναφή ζητήματα) θέτει επιμέρους πραγματικές πτυχές στο σύγχρονο ιατρικό δίκαιο, όπου χρειάζεται κάλυψη με ιατρική μαρτυρία.

Κάποια Αγγλικά δικαστήρια, πάντα με τη συνεργασία των συνηγόρων, έχουν αναπτύξει μια χρήσιμη πρακτική στις υποθέσεις ιατρικής αμέλειας (στα πρότυπα της διαιτησίας, αλλά που δεν είναι παραπομπή σε διαιτησία για συγκεκριμένο θέμα), η οποία δεν είναι σταθερή πρακτική για όλα τα Δικαστήρια, αλλά, εάν θα έπρεπε να τύχει περιγραφής με κάποιο τρόπο και να εκτεθεί ως στάδια χειρισμού της ιατρικής μαρτυρίας, θα μπορούσε να ήταν ως εξής:

1) Οι ιατροί ενημερώνονται ότι το Δικαστήριο (δια των συνηγόρων των δύο πλευρών) θέλει από αυτούς, τα βιογραφικά τους τα οποία να περιέχουν συγκεκριμένα στοιχεία (εάν δεν υπάρχει συγκεκριμένο ερωτηματολόγιο για τα βιογραφικά στοιχεία που ενδιαφέρουν), και τις επιστημονικές θέσεις τους ως προς τα εξής ζητήματα:

(α) Επίπεδο επιμέλειας / εύρος από τον εναγόμενο ιατρό

(β) Παράβαση καθήκοντος επιμέλειας από τον εναγόμενο ιατρό

(γ) Ζημιά ασθενούς

(γ) Αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράβασης και της ζημιάς (εάν δεν συνέβαινε η παράβαση θα αποτρέπονταν η ζημιά; )

ή άλλα, που κατηγοριοποιούνται ανάλογα, λαμβανομένων υπόψη των εκάστοτε νομολογιακών ή νομοθετικών κριτηρίων.

2) Το Δικαστήριο, αφού εξηγήσει τι ζητά από τους ιατρούς ή τους ειδικούς γενικά, ορίζει την υπόθεση σε άλλη ημερομηνία, και δίνει οδηγίες στο μεταξύ να γίνει συνάντηση των ιατρών / ειδικών μεταξύ τους ή και στην παρουσία των συνηγόρων των δύο πλευρών (μπορεί να ορίσει και την υπόθεση ενδιάμεσα για έλεγχο, ως προς αυτό), κι οι συνήγοροι αναλαμβάνουν να παραδώσουν στο Δικαστήριο (πέραν των ορολογικών επεξηγήσεων) έναν κοινό κατάλογο με απομονωμένα εκτιθέμενα όλα τα ιατρικά θέματα, σε κάθε τομέα από τους πιο πάνω, όπου επικεντρώνεται η διαφωνία μεταξύ των διαφόρων προσεγγίσεων, με αναφορά στο ποια είναι η άποψη της μιας πλευράς για το x θέμα και ποια είναι η άποψη της άλλης πλευράς για το ίδιο θέμα, κ.λπ.

3) Κάποτε, σε ένα περαιτέρω στάδιο διαχείρισης, πριν από την ακρόαση ή εν είδει ακρόασης, το Δικαστήριο και οι συνήγοροι θέτουν (και καταθέτουν στο Δικαστήριο) περαιτέρω λίστα ερωτημάτων προς τους ιατρούς της κάθε πλευράς (Δικαστήριο) ή αντίστοιχα της άλλης πλευράς (συνήγοροι), βάσει των θεμάτων ως προς τα οποία υπάρχει ιατρική διαφωνία, ως εκτίθενται στον κατάλογο, τα οποία μπορούν να αγγίζουν και το επίπεδο επιμέλειας και την παράβασή του και τη ζημιά και την αιτιώδη συνάφεια, ξεχωριστά σε κάθε κατηγορία. Οι λίστες ερωτημάτων παραδίδονται (δια των συνηγόρων) στους ιατρούς της κάθε πλευράς, και απαντώνται από τους ιατρούς, αφού δοθεί σε αυτούς ο ανάλογος χρόνος για μελέτη και ιατρική τεκμηρίωση. Οι έντυπα απαντήσεων των ιατρών κατατίθενται στο Δικαστήριο δια των συνηγόρων της κάθε πλευράς και παραδίδονται στην άλλη πλευρά. Επομένως, όλοι οι συμμετέχοντες στη δίκη έχουν στη διάθεσή τους, ένα κατάλογο ζητημάτων στα οποία υπάρχει διαφωνία, λίστες ερωτήσεων, και τις τεκμηριωμένες απαντήσεις επί αυτών, τα οποία γίνονται αποδεκτά ως μέρος της μαρτυρίας που θα αξιολογήσει το Δικαστήριο.

4) Νοουμένου ότι, μεγάλο μέρος της διαδικασίας, ως προς τα εξειδικευμένα θέματα, έχει ήδη καλυφθεί γραπτώς, η προφορική ιατρική μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, όπου χρειάζεται, συνήθως, επικεντρώνεται στην ουσία και είναι αρκετά πιο σύντομη και εύκολη, εφόσον όλοι γνωρίζουν πού είναι η διαφορά, ποιες είναι οι θέσεις κ.λπ.

Σε κάθε περίπτωση, με την πρακτική αυτή, με τη χρήση της οποίας δεν πρόκειται να χάσει κάποιος κάτι που πράγματι δικαιούται (εξαίρεση οι περιπτώσεις διαδίκων που ανήκουν σε κάποια άλλη σχολή και ψάχνουν να βρουν υπόθεση στο δρόμο ή που αγνοούν τον ρόλο των ειδικών ότι είναι πρώτιστα βοηθητικός προς το Δικαστήριο και τη διαδικασία κι όχι στενά υποστηρικτικός της κάθε διάδικης πλευράς), αποφεύγεται το πρόβλημα του να έρχονται οι ιατροί στα δικαστήρια, να εξηγούν, για ώρες ατέλειωτες ή μέρες συνεχόμενες, δυσνόητα ιατρικά θέματα, χωρίς τεκμηρίωση, και να δημιουργείται μια σχεδόν χαώδης δικογραφία, αρκετά ανασφαλής για να κρίνει ένα δραστικό αποτέλεσμα. Έπειτα, αποφεύγεται και το άλλο συχνό φαινόμενο, του συνήγορου “expert”, που κάνει “test γνώσεων” στον μάρτυρα την ώρα της δίκης. Νοείται ότι, εάν δεν γίνει καμία βοηθητική διαδικασία διαχείρισης της ιατρικής μαρτυρίας, το Δικαστήριο θα πρέπει, να μπει σε μια πολύ δύσκολη οδό ανάλυσης περιεχομένου των ιατρικών μαρτυριών, με διάφορες εσωτερικές και εξωτερικές συγκρίσεις, για να καταλήξει σε ένα συμπέρασμα σε σχέση με τα ιατρικά θέματα, το οποίο, όσο καλή αξιολόγηση και να κάνει, πάντα, το περιθώριο λάθους, παραμένει μεγαλύτερο, εκτός από το γεγονός ότι θα αναγκαστεί, το Δικαστήριο, εκ των πραγμάτων, να συγγράψει κι ένα αναλόγως μεγάλης έκτασης κείμενο, για να καταφέρει να εκθέσει επαρκώς όλη εκείνη τη διεργασία που έκανε και κατέληξε στο συγκεκριμένο συμπέρασμα, ώστε αυτή να φαίνεται και να είναι κατανοητή από τον αναγνώστη και τουλάχιστον πειστική ως απόδοση δικαιοσύνης.

Γενικότερα, στις υποθέσεις ιατρικής αμέλειας (όπως και σε άλλες υποθέσεις όπου καταθέτουν εμπειρογνώμονες ή φερόμενοι ως τέτοιοι) είναι αρκετά δύσκολο για έναν τέτοιο μάρτυρα να καταθέτει δια ζώσης και να εκθέτει την επιστήμη του, έξω από το περιβάλλον του, χωρίς τα διαθέσιμα μέσα του, χωρίς τα εργαλεία του. Το γεγονός ότι πρόκειται για μάρτυρα καταρτισμένο και εξειδικευμένο σε έναν συγκεκριμένο επιστημονικό τομέα δεν σημαίνει δυνατότητά του να απαντά επί παντός επιστητού σε σχέση με τη συγκεκριμένη επιστήμη εκ μνήμης ή να δίνει άμεσες και ορθές απαντήσεις, χωρίς μελέτη και τεκμηρίωση, δημόσια, στο δικαστηριακό περιβάλλον. Κάποιες απαντήσεις, σίγουρα, θα δώσει, δεν θα αγνοεί εντελώς το αντικείμενό του, άλλες, όμως, όχι ή όχι ορθά. Η κάθε επιστήμη (και η νομική) δεν είναι αλφαβητάρι που μπορεί να το παπαγαλίσει κάποιος, ούτε η ανάκληση επιστημονικών δεδομένων ή δεδομένων τεκμηρίωσης είναι η ανάκληση του «να Λόλα ένα μήλο», και, στη σύγχρονη ηλεκτρονική εποχή, το μέγεθος της πληροφόρησης που δέχεται ο ανθρώπινος νους είναι τέτοιο, που πολλοί (κι εγώ) δεν θυμόμαστε ούτε τον αριθμό του τηλεφώνου μας, χωρίς να σημαίνει ότι δεν ξέρουμε τι είναι το τηλέφωνο και πώς χρησιμοποιείται ή ότι δεν το έχουμε χρησιμοποιήσει ποτέ.

Ο ιατρός ή ο ειδικός που καλείται να δώσει μαρτυρία σε υποθέσεις ιατρικής αμέλειας, εάν είναι «άπειρος μάρτυρας», το πιο πιθανόν είναι να αισθάνεται ότι δίνει εξετάσεις, την ανησυχία ότι (εκτός από το γεγονός ότι κουβαλά την ένοχη πεποίθηση ότι «μαρτυρεί εναντίον συναδέλφου του») μπορεί να αποδώσει με τρόπο που μπορεί να επηρεάσει την εικόνα του ιδίου, αλλά και την ευρύτερη πρακτική του, την οποία εκείνη την ώρα εκπροσωπεί, πόσω μάλλον όταν έχει να αντιμετωπίσει έναν κουτοπόνηρο ή αγενή συνήγορο ή μια κατάσταση «υποβολών» που ο ίδιος, μη γνωρίζοντας τη σημασία τους στη δίκη ή επειδή αυτές ενέχουν περισσότερη εμπάθεια από την αναγκαία, εκλαμβάνει (όχι αδικαιολόγητα) ως «αγένεια». Ο «έμπειρος μάρτυρας» (στο μυαλό έρχονται, ίσως, συγκεκριμένες μορφές ιατρών σε άλλου είδους υποθέσεις), που μαθαίνει τα «κουσούρια» της δικαιοσύνης, διαμορφώνει ανάλογη συμπεριφορά, διαδικαστικά τέλειου μάρτυρα, ο οποίος μιλά αργά (έως μονότονα) και κατανοητά, και μπορεί να υποστηρίξει ενώπιον του Δικαστηρίου, με τον πιο πειστικό τρόπο, κάτι το οποίο είναι εντελώς λανθασμένο, σαν να είναι αυτό το όλο νόημα.

Σε μια δίκη ιατρικής αμέλειας, αυτό που πρέπει να είναι γνωστό γενικά, είναι ότι, σ’ ένα μεγάλο βαθμό, δικάζεται μια συγκεκριμένη ιατρική πρακτική (η οποία εκφράστηκε δια του συγκεκριμένου εναγόμενου και ενδεχομένως να ήταν, σε συγκεκριμένη περίπτωση, ζημιογόνος). Επίσης, υπάρχει ένας ενάγων, ο οποίος, στη συνηθέστερη περίπτωση, έχει υποστεί μία ζημιά, την οποία δεν αποδέχεται ως ατυχή έκβαση κι επιχειρεί να την αποδώσει στη συγκεκριμένη ιατρική ενέργεια, που έγινε ή δεν έγινε σύμφωνα με την αποδεκτή ιατρική πρακτική. Ομοίως, σε μια δίκη δικηγορικής αμέλειας ή αμέλειας που αφορά σε οποιοδήποτε άλλο επάγγελμα το οποίο εφαρμόζει στην πράξη συγκεκριμένη επιστήμη.

Το χρέος όλων είναι υψηλό και, πράγματι, πολύ σοβαρό, ως προς το αποτέλεσμα που διαμορφώνεται στο τέλος της διαδικασίας αυτής, το επιστημονικό και το ανθρώπινο αποτέλεσμα. Κι εκεί όπου διαμορφώνεται ένα λανθασμένο αποτέλεσμα ή αναλώνεται άδικα ο χρόνος, σαφώς, μόνο θλιβερά και απογοητευτικά μπορούν να είναι τα πράγματα. Η ευθύνη, όμως, για ορισμένους εκτροχιασμούς είναι, αναμφίβολα, συλλογική.

 

 

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.