TJ: Η αποδρομή (remission) ως ένα θεραπευτικό εργαλείο

Κάτι που βρίσκεται σε κατάσταση αποδρομής (εν αποδρομή / in remission) είναι κάτι που βρίσκεται στη διαδικασία φυγής, αποχώρησης, προς το τέλος. Στην ιατρική ή και τη ψυχολογία ο όρος αυτός προτιμάται αντί του όρου θεραπεία, για ασθένειες ή καταστάσεις που συνήθως εισέρχονται σε ύφεση ή εξασθενούν, αλλά που δεν αποκλείεται να επανέλθουν στο μέλλον (ίσως γιατί θεωρούνται, τεχνικά, «ανίατες» ή χωρίς συγκεκριμένη εκ των προτέρων γνωστή θεραπεία, κοινή για όλες τις περιπτώσεις), αλλά και που μπορεί να μην επανέλθουν, να μην μπουν ποτέ ξανά στον «δρόμο» του ατόμου.

Το να τεθεί μια νόσος σε αποδρομή είναι μια νίκη, που συχνά ταυτίζεται με την ίδια τη θεραπεία. Η πρόκληση είναι το πώς το άτομο θα βιώσει το (πρόσθετο) δεδομένο της αποδρομής, που δεν συνιστά ακριβώς αποκατάσταση, αλλά είναι μια διαρκώς ελεγχόμενη και δυνητικά μεταβλητή κατάσταση, που ως ένα βαθμό εμπεριέχει αβεβαιότητα, πώς θα το προσαρμόσει στα άλλα δεδομένα του, για να συνυπάρχει με αρμονία στη ζωή του, και πόσο γρήγορα θα επιταχύνει και θα βελτιώσει τον βηματισμό του προς τους στόχους που έχει θέσει ή προς τον προορισμό του, χωρίς να ενοχλείται από το δεδομένο της αποδρομής. Κάποτε προβάλλουν συναφείς (μελό) ρήσεις προσαρμοστικότητας: «I can’t change the direction of the wind, but I can adjust my sails to always reach my destination».

Για να επιτύχει, κανείς, μια καλή ή μια θετική στάση θεώρησης και μια ευκολότερη και εποικοδομητική συνύπαρξη, θα πρέπει, κάποτε, να βγει έξω από όλο το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται, και να δει την εικόνα και τη θέση του και τις κατευθύνσεις των «ανέμων» από μακριά, σαν ένας τρίτος, ή, εάν δεν είναι κατορθωτό να το κάνει, να ζητήσει βοήθεια από κάποιον τρίτο, όχι για να του πει ο τρίτος τι να κάνει (γιατί δεν θα το κάνει), αλλά για να τον βοηθήσει να δει και να διαχειριστεί τον εαυτό του μέσα στο όλο πλαίσιο. Μερικές φορές η αποδρομή κι η συνύπαρξη με αυτό το δεδομένο συνιστά αφορμή για βελτίωση των λοιπών δεδομένων. Με τον ασθενή τη διεργασία αυτή κάνει, συνήθως, ο κλινικός ψυχολόγος. Με τον διάδικο καλείται, πολλές φορές, να την κάνει ο δικηγόρος. Στον χώρο της δικαιοσύνης φαίνεται να είναι κάπως δύσκολο ακόμα και για κάποιους δικηγόρους, να καταλάβουν ότι δεν είναι εφικτό να αλλάξει η πορεία κάποιων «ανέμων»· λόγω αυτής της δυσκολίας, μπορεί να αποκλείουν ή να εμποδίζουν οι ίδιοι την προσαρμοστικότητα και την προσαρμογή, να γεμίζουν τα μυαλά με φρούδες (μα ακριβές) ελπίδες, και στο τέλος να γίνεται και μια προσπάθεια μετάθεσης της ευθύνης αλλού.

Στη θεραπευτική δικαιοσύνη (TJ) (που είναι μια άλλη όψη της νομικής ψυχολογίας, πιο δικαιϊκή) γίνεται συχνή «κλοπή» όρων (κι όχι μόνον) από την ιατρική (όπως και ευρημάτων από την κλινική ψυχολογία), γιατί αυτή η σχολή σκέψης θεωρεί τον διάδικο ή υποψήφιο διάδικο ως (κοινωνικά) ασθενή, που υποφέρει από την (κοινωνική) ασθένεια ή το (κοινωνικό) τραύμα της αδικίας ή της παραβατικότητας ή από τη διαταραχή των υφιστάμενων νομικών δεσμών ή κοινωνικών σχέσεων ή της εξαναγκαστικής απόκτησης νομικών δεσμών και κοινωνικών σχέσεων κ.λπ. Ασθένεια ή τραύμα ή διαταραχή που μπορεί να επενεργεί κανονικά στη ψυχική ή και σωματική του υγεία (εξ ου και η παράλληλη συζήτηση για τη διεπιστημονική δικαιοσύνη). Επομένως, παρεμβαίνει στο τραύμα (trauma-focused interventions) με στόχο την αποκατάσταση της ατομικής και κοινωνικής υγείας.

Ο όρος αυτός, remission / αποδρομή, είναι πολύ καλός για «κλοπή».  Στην αγγλική του εκδοχή ήδη χρησιμοποιείται στο ποινικό δίκαιο, σε σχέση με την ποινή, όταν εκτίεται μικρότερης χρονικής διάρκειας (μειωμένη) ποινή φυλάκισης από εκείνην που είχε επιβληθεί (π.χ. λόγω καλής διαγωγής ή λόγω έκτισης κάποιου μέρους της ή υπό κάποιες άλλες προϋποθέσεις, αναλόγως του τι ισχύει σε κάθε δίκαιο και περίπτωση), επομένως συναντάται η καταδίκη με αποδρομή ή με εξ αρχής γνωστή δυνατότητα αποδρομής ή η αποδρομή της καταδίκης (remission of sentence) ως αποτέλεσμα, όπου το καθεστώς της αποδρομής μπορεί να διαμορφώνεται αναλόγως, από το δίκαιο στο οποίο αφορά η δυνατότητα. Αλλού ο όρος μπορεί να συναντηθεί με την έννοια της «ακύρωσης» (χρέους, κατηγορίας ή ποινής), της απενεργοποίησης, αλλά μη εξαφάνισης (για χρέος προτιμάται ο ελληνικός όρος «διαγραφή», που δεν συνιστά εξόφληση). Στο δίκαιο μπορεί να χρησιμεύσει ευρύτερα ο όρος (όπως και στην πολιτική), λόγω της εγγενούς ευελιξίας και ουδετερότητα που ενέχει.

Ειδικότερα, ο όρος θύμισε περισσότερο κάποιες περιπτώσεις οικογενειακού δικαίου. Έγινε, λοιπόν, μια πολύ ωραία ανεπίσημη συζήτηση γι’ αυτή τη δικαιική αναλογία, η οποία δημιουργεί πρόσθετο ενδιαφέρον. Καταρχάς, να σημειωθεί ότι, για κάποιον δικηγόρο TJ, το να οδηγηθεί μια υπόθεση τελικά στο οικογενειακό δικαστήριο για να επιλυθεί δικαστικά κάποιο (κάποτε και μη νομικό / δικαστικό) πρόβλημα, θεωρείται μια πρώτη αποτυχία. Εάν όχι ότι πλέον συνιστά μια τελειωμένη υπόθεση, ότι οι πιθανότητες αποδρομής ελαττώνονται ουσιωδώς, κι αντίστοιχα αυξάνονται οι πιθανότητες διάλυσης της οικογένειας, για λόγους αντικειμενικούς, που σχετίζονται και με τη φύση του προβλήματος, αλλά και με αυτό το σύστημα δικαιοσύνης (ως έχει σήμερα). Η προσπάθεια ενός δικηγόρου TJ είναι να αποφεύγει με κάθε τρόπο το δικαστήριο, όπου αυτό δεν χρειάζεται ή όπου δεν μπορεί να βοηθήσει σε κάτι, να προσπαθεί για τη εξωδικαστική διεπιστημονική επίλυση του προβλήματος, με τη συνεργασία και τον συντονισμό συγκεκριμένων ειδικών.

Η οικογένεια (που η έννοια πληρείται καλύτερα, όταν η ομάδα αποτελείται από περισσότερα από 1 άτομα, κι υπάρχει μέσα σε αυτήν δεσμός αίματος, έννοια που καλύπτει και τη μονογονεϊκή οικογένεια) είναι ένας ανεπτυγμένος κοινωνικός οργανισμός, που θεωρείται όπως ένας ανθρώπινος οργανισμός, που ζει, νοσεί, πεθαίνει κ.λπ. Σύμφωνα με την ίδια κοινωνιολογική προσέγγιση, η οποία μπορεί να μην είναι όμοια με άλλες κλασικές που αφορούν στην οικογένεια (Moreno, 1953; Milgram, 1967; Kadushin, 1966; Thornton & Fricke, 1989; Waite, 2000), αλλά εμπνέεται σχετικά, υπάρχουν διάφοροι άλλοι αντίστοιχοι κοινωνικοί οργανισμοί στους οποίους μπορεί να εισέρχεται και να συμμετέχει το άτομο σε κάποια φάση της ζωής του, σύντομη ή μακρά, όπως, για παράδειγμα, η γειτονιά, η εκκλησία, το σχολείο, οι φίλοι, ο στρατός, η εργασία, κ.λπ. Ένα άτομο μπορεί να είναι φορέας παράλληλων πολλαπλών ιδιοτήτων, να είναι μέλος οικογένειας (υιός / κόρη) και μέλος σχολείου (μαθητής / μαθήτρια), μέλος γυμναστηρίου (αθλητής / αθλήτρια) και οτιδήποτε άλλο, να μοιράζει τον χρόνο και τη ζωή του σε περισσότερους κοινωνικούς οργανισμούς, οι οποίοι κάποτε πρέπει να συνεργάζονται για την ορθή αντιμετώπιση οποιουδήποτε σοβαρού προβλήματος (π.χ. παραβατικότητα, σοβαρή ασθένεια, κ.λπ.) αφορά στο εν λόγω άτομο / μέλος τους. Η τάση να ενεργεί ο κάθε κοινωνικός οργανισμός μόνος του ή «αυτιστικά» ή της εύκολης αποβολής του «προβληματικού» ατόμου για την προστασία του κοινωνικού οργανισμού, η έλλειψη κοινωνικού ιστού για την προστασία του ατόμου και με τούτη την προτεραιότητα, θεωρείται ότι είναι ένα αυτοτελές αρνητικό ή αντι-θεραπευτικό φαινόμενο, το οποίο μπορεί να δημιουργήσει βλάβη στο άτομο, αλλά και την κοινωνία ευρύτερα. Ειδικότερα, όσον αφορά την εγκληματικότητα ή την παρανομία, που συνιστούν αντικοινωνικές εκδηλώσεις, η ανάγκη είναι να διερευνώνται όλες οι διαθέσιμες κοινωνικές εστίες του παραβάτη κι η πιθανή επίδραση που μπορεί να είχαν αυτές στην εγκληματική ή παραβατική του συμπεριφορά, ή η αλληλεπίδρασή τους με τα ατομικά χαρακτηριστικά του δράστη, για να βρεθεί η κατάλληλη προσέγγιση του ατόμου – κοινωνού, η κατάλληλη κοινωνική απάντηση (γιατί αυτό συνιστά η απονομή της δικαιοσύνης) προς το (αντι)κοινωνικό άτομο.

Η οικογένεια, ως κοινωνικός οργανισμός, θεωρείται, κάποτε, ότι μπορεί να έχει μεγαλύτερη χρονική διάρκεια, δυνατότερους δεσμούς εξάρτησης με το άτομο (λόγω των δεσμών αίματος που μπορεί να ενθαρρύνουν τέτοιο συνειρμό), επομένως και μεγαλύτερη σημασία για το άτομο. Αυτό δεν είναι, όμως, απόλυτο ή πάντα εφικτό. Σημαντική χρονική διάρκεια και ενδεχομένως πνευματικούς δεσμούς έχει το σχολείο (στην κρίσιμη φάση της εφηβείας, όπου αυξάνεται κι η εγκληματικότητα), κι η εργασία όπου εκεί βρίσκονται οικονομικοί ή άλλοι δεσμοί (συνήθως σε μεταγενέστερη χρονική φάση). Σε όλους, βασικά, τους κοινωνικούς οργανισμούς το άτομο αναπτύσσει δεσμούς, διαφόρων ειδών, γι’ αυτό άλλωστε παραμένει σε αυτούς και κατά κάποιον τρόπο τους χρειάζεται. Εάν ενδο-κοινωνικός επιμέρους κοινωνικός οργανισμός θεωρηθεί και το διαδίκτυο, ενδεχομένως να αλλάζουν περαιτέρω τα δεδομένα κατάταξης ή ταξινόμησης. Στην εξελιγμένη κοινωνία θεωρείται ότι, από μια ηλικία και μετά, οι εξω-οικογενειακοί ενδο-κοινωνικοί επιμέρους κοινωνικοί οργανισμοί ασκούν μεγαλύτερο έλεγχο και επίδραση στο άτομο από ό,τι η οικογένεια (Caldwell, Reddy, & Caldwell, 1983; Lesthaeghe, 1983; Fogel, 2000), στον συνηθέστερα πολλαπλώς κοινωνό. Το ερευνητικό ενδιαφέρον, όσον αφορά τη νεανική παραβατικότητα, εστιάζεται πλέον εκεί, στους άλλους κοινωνικούς οργανισμούς (π.χ. σχολείο).

Κατά την ίδια προσέγγιση, όταν ένας κοινωνικός οργανισμός νοσεί, μπορεί να νοσεί και το άτομο που είναι μέλος του. Όταν ένα άτομο νοσεί, μπορεί να νοσεί κι ο κοινωνικός οργανισμός στον οποίο είναι μέλος του. Υπάρχει κοινωνική μεταδοτικότητα, η οποία, με τη σειρά της, επηρεάζει πρόσθετα το άτομο. Για την επίλυση του προβλήματος του ατόμου, του φαύλου κύκλου, μπορεί να χρειάζεται ο συντονισμός όλων των σχετιζόμενων, με αυτό, κοινωνικών οργανισμών ή κάποτε, όντως, η (ελεγχόμενη) απομάκρυνση του από κάπου και η ένταξή του κάπου αλλού. Ποιοι είναι, πόσο και πώς επιδρά ο καθένας, πού πρέπει να υπάρξει παρέμβαση και με ποιον τρόπο. Για την επίλυση του προβλήματος του κοινωνικού οργανισμού, μπορεί, επίσης, να χρειάζεται ο συντονισμός όλων των σχετιζόμενων με αυτόν ατόμων, που μπορούν να επιδρούν στην κατάστασή του.

Μένοντας στην οικογένεια και στον όρο της αποδρομής, προς το παρόν, όταν αυτός ο κοινωνικός οργανισμός, η οικογένεια, δεν λειτουργεί καλά, όταν αρχίζει να «νοσεί» (όταν οι σχέσεις των ανθρώπων που τη συνιστούν διαταράσσονται), αυτό είναι αρχικά πρόβλημα. Όταν διαγνωστεί το πρόβλημα αυτό, τι είναι, πού οφείλεται, κ.λπ., θα πρέπει να αντιμετωπιστεί. Στην τελευταία περίπτωση, αυτά τα στοιχεία που δημιουργούν δυσλειτουργίες, τη νόσο, τα οποία βασίζονται σε δεδομένα που μπορεί να μην μπορούν να αλλάξουν ή να εξαφανιστούν (παιδιά, ιδιότητες, ρόλοι κ.λπ.), άρα να μην υπάρχει δυνατότητα πλήρους και οριστικής θεραπείας. Αυτά θα πρέπει να μην αφεθούν να επεκταθούν και να δημιουργήσουν μεταστάσεις ή περαιτέρω προβλήματα (όπως συμβαίνει συχνά), αλλά να τεθούν σε αποδρομή, σε μακροχρόνια ελεγχόμενη ύφεση, για να μπορέσει ο καθένας που συνιστά την οικογένεια, και κυρίως το παιδί (προς το συμφέρον του οποίου λειτουργεί ευρύτερα το δίκαιο), να συνεχίσει έναν υγιή δρόμο. Υπάρχουν, φυσικά, κι άλλες περιπτώσεις, εκτός από το οικογενειακό δίκαιο, όπου κανείς αναγκάζεται να ανεχθεί μια μόνιμη κοινωνική κατάσταση που θεωρεί πρόβλημα, πλην όμως αυτή δεν μπορεί να εξαφανιστεί ή να αλλάξει, η «νόσος» θα πρέπει να τεθεί εν αποδρομή.

Εν αποδρομή, λοιπόν, σε μια προσπάθεια διατήρησης της ζωής και της υγείας και της καλής λειτουργίας του οργανισμού, του ατόμου, της οικογένειας, του σχολείου, της εργασίας, κ.λπ. Η αποδρομή ως θεραπευτικό εργαλείο ή διαδικασία έχει μια πολυπλοκότητα. Γιατί όταν περνά, κανείς, από μια κατάσταση, όπου ο μόνος στόχος είναι (ιατρικά ή κοινωνικά) η αποδρομή, είναι αρκετά πιθανόν ή επικίνδυνο να λάβει μια στάση και μια οπτική όπου να αισθάνεται εγκλωβισμό κι απόγνωση, απώλεια ελέγχου, αποδόμηση της ζωής του και τελικά της προσωπικότητάς του. Η χρήση της αποδρομής στο δίκαιο μπορεί να συγχαίεται εύκολα με την έννοια του συμβιβασμού ή να εμπεριέχει και στοιχεία συμβιβασμού, ενώ πολλές φορές το άτομο που αδικείται μπορεί να τρέφει μια λανθάνουσα επιθυμία για πόλεμο, νίκη, δικαίωμα, κατατρόπωση, επικράτηση· αυτό να είναι κάτι που χρειάζεται μέσα σε ό,τι βιώνει, να κινείται στα άκρα, και που το αφήνει να οδηγεί την κατάσταση εκτός ελέγχου. Επομένως, σε μια τέτοια κατάσταση, η αποδρομή μπορεί να φαίνεται αρχικά ή στον λάθος χώρο μια αρκετά μετριοπαθής, μη ικανοποιητική κατάσταση, ήττα, αποτυχία. Νοείται ότι, αυτός που θα πρέπει να οδηγήσει τη «νόσο» σε αποδρομή, εάν πει στον μαινόμενο διάδικο, που δεν έχει ακόμα περάσει άλλα στάδια, «ξέρεις, είσαι κοινωνικά ασθενής, δεν υπάρχει θεραπεία, πάμε για αποδρομή», με λάθος τρόπο και στον λάθος χρόνο, το πιο πιθανόν είναι να μην πάνε πουθενά μαζί και θα ήταν ενδεχομένως και κάπως αστεία η πιθανή αντίδραση που θα ελάμβανε. Επομένως, είναι συχνό το αντίθετο ακραίο φαινόμενο της πώλησης φρούδων ελπίδων, του γεμίσματος των μυαλών με λανθασμένα δεδομένα, και της κακής εμψύχωσης, διάδικοι που μπαίνουν στον «δικαστικό αγώνα» χωρίς υπόθεση, και για χρόνια ολόκληρα πιστεύουν ότι δικαιούνται και θα πάρουν κάτι που στο τέλος δεν παίρνουν, και που δυσκολεύονται να αντιληφθούν το (πολύ απλό) γιατί. Για να περάσει, ένας διάδικος, από το ένα στάδιο στο άλλο, να βγει από την, κατά τα λοιπά, ασφυκτική σφαίρα του και να δει και να κατανοήσει τα πράγματα διαφορετικά, χρειάζεται αρκετή δουλειά, σωστές και μετρημένες κουβέντες – τραβήγματα, μεθοδικός τρόπος, και σίγουρα… κάποιος χρόνος.

———————

Caldwell, J. C., Reddy, P. H. & Caldwell, P. (1983). The Causes of Marriage Change in South Asia. Population Studies, 37, 343 – 361.

Fogel, R. (2000). The Fourth Great Awakening and the Future of Egalitarianism. Chicago: University of Chicago Press.

Kadushin, C. (1966). The friends and supporters of psychotherapy: On social circles in urban life. American Sociological Review, 31, 786 – 802.

Lesthaeghe, R. (1983). A century of demographic and cultural change in Western Europe: An exploration of underlying dimensions. Population and Development Review, 9, 411 – 435.

Milgram, S. (1967). The Small World Problem. Psychology Today, 1, 60 – 67.

Moreno, J. L. (1953). Who Shall Survive. Boston: Beacon

Thornton, A. & Fricke, Τ. Ε. (1989). Social Change and the Family: Comparative Prespectives from the 75Vest, China and South Asia (σελ. 128-61) στο (Εκδ.) J. M. Stycos, Demography as an Interdiscipline. New Brunswick, NJ: Transaction.

Waite, L. J. (2000). The Family as a Social Organization: Key Ideas for the Twenty-First Century. Contemporary Sociology, 29, 463 – 469.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.