Ευθύνη εργοδότη (ορχήστρας) για ακουστικό σοκ εργοδοτούμενου οργανοπαίκτη

Παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον η πρόσφατη Goldscheider v The Royal Opera House [2018] EWHC 687 (QB) (28.03.2018), όπου το Αγγλικό High Court διαπίστωσε ευθύνη της Λονδρέζικης Royal Opera House (ROH), για τη βλάβη που προκλήθηκε σε 45χρονο εργοδοτούμενο μουσικό – οργανοπαίκτη (στη βιόλα), κατά τη διάρκεια της εργοδότησής του στη ROH. Είναι η πρώτη φορά που ένα Αγγλικό δικαστήριο ασχολήθηκε με αυτό τον χώρο εργασίας, των μόνιμων μουσικών που είναι μέλη σε ορχήστρες, κι αυτό φαίνεται να κεντρίζει το ενδιαφέρον, μαζί με το γεγονός ότι η ROH, που όλοι γνωρίζουν το ύψος στο οποίο βρίσκεται στο καλλιτεχνικό στερέωμα, προσεγγίζεται, δικαστικά, ως εργοδότης στον χώρο εργασίας και τα μέλη της ορχήστρας ως εργοδοτούμενοι.

Ο λόγος για βλάβη στην ακοή του ενάγοντος, λόγω του τρόπου οργάνωσης των θέσεων των οργανοπαικτών από τον μαέστρο (sir Antonio Pappano), ήτοι την τοποθέτησή του ακριβώς μπροστά από το τμήμα των βαθέων χάλκινων πνευστών (18 – 20 οργανοπαίκτες: τρομπόνια, τρομπέτες κ.λπ. μαζί με το μεγάλο γαλλικό κόρνο), χωρίς επαρκή απόσταση (λόγω του χώρου), από το απόγευμα της Παρασκευής 31 Αυγούστου 2012 μέχρι κι όλο το Σάββατο της 1ης Σεπτεμβρίου 2012, στην πρόβα του Wagner’s Ring Cycle, και ειδικότερα του Die Walküre, το απόγευμα του Σαββάτου. Εκεί, ήταν η θέση του ενάγοντος, ο ίδιος εκτέθηκε σε υψηλά επίπεδα θορύβου (εννοώντας τη μουσική που παρήγαγε η ορχήστρα) και σε τέτοια ένταση, συχνότητα και διάρκεια [σύμφωνα με τους αγγλικούς Control of Noise at Work Regulations 2005 που επικαλούνταν ο ενάγων με διάφορους τρόπους, 80 dB(A) έως 87 dB(A), για μέση χρονική διάρκεια 8 ώρες που δημιούργησε συνολική ακουστική πίεση πέραν των 135 dB(C) – 140 dB(C)] ώστε, παρόλο που είχε προμηθευτεί με σχετική ακουστική προστασία και τη χρησιμοποιούσε, αυτή να μην επαρκεί, αφού είχε υποστεί τελικά ακουστικό σοκ. Βλάβη που εξακολουθεί να τον ταλαιπωρεί και να αποτρέπει την επιστροφή του, επαγγελματικά, στη μουσική, με την οποία ασχολείται από την ηλικία των 5 ετών.

Έπειτα, η σημασία της απόφασης έγκειται στην αναγνώριση του ακουστικού σοκ ως τέτοιας σωματικής βλάβης, ικανής να οδηγήσει σε ευθύνη του εργοδότη για αποζημίωση, μάλλον δημιουργώντας και την ανησυχία στη ROH, μα και ευρύτερα στις ορχήστρες και στις ασφαλιστικές τους εταιρείες, ότι μπορεί να ανοίξει ο δρόμος για παρόμοιας φύσης αγωγές από εργοδοτούμενους μουσικούς που ήταν ή είναι στην ίδια θέση με τον ενάγοντα ή ακόμα γενικότερα για τέτοιου είδους βλάβες, συνυφασμένες με το έργο και τον ρόλο του οργανοπαίκτη (στην ακοή, στα χέρια, στη σπονδυλική στήλη, κ.λπ.), προοπτική που δείχνει την ανάγκη διαμόρφωσης ή αναδιαμόρφωσης ακόμα καλύτερων σχετικών μέτρων ασφάλειας και υγείας των εργοδοτούμενων μουσικών – οργανοπαικτών.

Η θέση των εναγόμενων ήταν ότι ο «θόρυβος» που παράγει μια ορχήστρα (που κατά την έννοια του νόμου σημαίνει κάθε ήχο που μπορεί να ακουστεί) δεν είναι εκ του προϊόντος που παράγει, είναι το ίδιο το προϊόν που παράγεται. Επομένως, δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται οι ίδιοι κανονισμοί όπως σε κάθε άλλη περίπτωση (π.χ. στα εργοστάσια και τις βιομηχανίες), και τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και τις αισθητικές και τεχνικές απαιτήσεις στις οποίες υπόκειται η ορχήστρα και τα μέλη της, λόγω της φύσης της εργασίας τους. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως ισχυρίζονταν οι εναγόμενοι, οι ίδιοι, που απευθύνονται ιστορικά σε εκλεκτό ακροατήριο, έλαβαν όλα τα αναγκαία μέτρα και δεν υπήρχαν άλλα που θα μπορούσαν να ληφθούν και δεν λήφθηκαν, ούτε ο χώρος και ο τρόπος σύνθεσης της ορχήστρας καθιστούσε δυνατόν να υπάρχει μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ των οργανοπαικτών, ενώ υπήρχαν ισχυρισμοί για συντρέχουσα αμέλεια, έλλειψη αιτιώδους συνάφειας, κ.λπ. Με τις θέσεις τους, οι εναγόμενοι, φέρονται, επίσης, να αμφισβητούν και τη δυνατότητα ύπαρξης ακουστικού σοκ, αλλά κι αν υπήρχε, ότι τέτοιο υπέστη ο ενάγων εξαιτίας της εργασίας του στη ROH. Υποστήριζαν ότι ενδεχομένως ο ενάγων να είχε παρουσιάσει την, κατά τα λοιπά συχνή σε αυτές τις περιπτώσεις, νόσο του Maniere (ή σύνδρομο Maniere), σε μια σταδιακή διαδικασία, και χρονίως, που έτυχε να εκδηλωθεί κατά τον χρόνο της συγκεκριμένης πρόβας, παρά υπέστη αιφνιδίως κάτι που θα μπορούσε να προσεγγιστεί ως ακουστικό τραύμα ή ακουστικό σοκ από μια μεμονωμένη πρόβα, τη δική τους.

Το High Court, διαφωνώντας με τις διάφορες προσεγγίσεις της ROH, απάντησε:

“I regard the defendant’s contention that Meniere’s disease developed at the rehearsal as stretching the concept of coincidence too far.”

Έπειτα, σε μια πολύ αναλυτική απόφαση, αναφέρθηκε στην έννοια και τον τρόπο παραγωγής του θορύβου, τον τρόπο λειτουργίας της ROH, την παρεχόμενη ακουστική προστασία της και τον τρόπο χρήσης της γενικά και από τον ενάγοντα, το περιστατικό (σημ. στις σημειώσεις του μουσικού μέρους του ενάγοντος δεν αναφέρονταν τα επίπεδα θορύβου), και σε όλη τη μαρτυρία. Το πρόβλημα, στην περίπτωση του ενάγοντος, ήταν, προφανώς, η θέση στην οποία τοποθετήθηκε, στον δεύτερο  πάγκο στη θέση 4 για το Das Rheingold και στον τρίτο πάγκο στη θέση 5 για το Die Walküre, αμέσως μπροστά από τα χάλκινα, τα οποία κάθονταν κι όλα μαζί (μετά από συμβουλή που ελήφθη από τον μαέστρο), που ήταν αλλαγμένη σε σχέση με άλλες περιπτώσεις και κάπως νεοφανής. Από την εμπειρία του ενάγοντος και από ό,τι βίωσε ήδη στην πρόβα της Παρασκευής, εκτιμούσε ότι θα ήταν μια θορυβώδης εκτέλεση και το Σάββατο, το ίδιο το κομμάτι είναι «δυνατό», αλλά δεν μπορούσε να προβλέψει το μέγεθος του προβλήματος, ειδικά στην πρόβα του Die Walküre, την ένταση του θορύβου που υπήρξε τη δεύτερη ημέρα της πρόβας, λόγω της θέσης στον τρίτο πάγκο, στον συγκεκριμένο χώρο. Όπως ήταν τελικά η δικαστική κατάληξη, υπάρχει φυσική βλάβη που λέγεται ακουστικό σοκ ή ακουστικό τραύμα, που μπορεί να προκληθεί από τη ξαφνική έκθεση σε πολύ έντονο θόρυβο. Μπορεί να προκληθεί και σε κάποιον μουσικό, ο οποίος έχει, συνήθως, ιδιαίτερη σχέση με την αίσθηση της ακοής και ιδιαίτερα ανεπτυγμένες ικανότητες, λόγω αυτής της ενασχόλησης και ιδιότητας του, και την ευθύνη για το ακουστικό σοκ μπορεί να φέρει ο εργοδότης, εν προκειμένω η ROH.

Ανέφερε, ο ενάγων, μεταφέροντας την περισσότερο ηθική στάση ενός οργανοπαίκτη, ότι είναι ασυνήθιστο για τους οργανοπαίκτες να παραπονούνται για το επίπεδο θορύβου, ειδικά εάν δεν μπορούν να τεκμηριώσουν τον κίνδυνο, λόγω και της νέας διάταξης των θέσεων και της έλλειψης δεδομένων σε σχέση με αυτήν. Ο θόρυβος, όντως, είναι το προϊόν της εργασίας τους, επομένως πάντα υπάρχει κι ο φόβος το παράπονο να συνδεθεί με την ικανότητα, την προθυμία ή την αφοσίωση και τον επαγγελματισμό, ή ακόμα κι ο φόρος να απωλέσουν την εργασία τους. Παρόλο που ο ενάγων εργάστηκε με πάρα πολλές ορχήστρες στη ζωή του, σε διάφορες θέσεις, εντάσεις ήχων, συνθέσεις, δεν βίωσε οποτεδήποτε κάτι παρόμοιο, να είχε ορθωθεί ένας τέτοιος απροσπέλαστος τοίχος ήχου. Ειδικότερα, στην πρόβα του Σαββάτου, παρόλες τις ενοχλήσεις του, που προσπάθησε να κατευνάσει με τη χρήση της προστασίας, κατάφερε να τελειώσει την εκτέλεσή του, υποβάλλοντας παράπονα κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού διαλείμματος στους συναδέλφους του και στη διεύθυνση. Μετά από τα παράπονα είχαν τοποθετηθεί ηχητικοί δοσομετρητές σε διάφορους μουσικούς, και στον ενάγοντα, που αφαιρέθηκαν στην απογευματινή πρόβα. Όταν ο ενάγων είχε επιστρέψει σπίτι του, μετά το πέρας της πρόβας, υπέφερε τόσο πολύ από τους πόνους στα αυτιά, ζάλη, ναυτία και απώλεια ισορροπίας, που ήταν αδύνατον να εργαστεί την επόμενη ημέρα, όπου, σε ιατρική εξέταση, διαγνώστηκε ότι υπέστη ακουστικό τραύμα. Έπειτα, διαπιστώθηκε πτώση της ακοής του κι ανέπτυξε ευαισθησία στους ήχους υψηλής έντασης με την ιατρική συμβουλή να είναι ότι πρέπει να παραμένει, πλέον, σε ένα περιβάλλον, χωρίς θορύβους. Κατέστη αδύνατον να επιστρέψει στην εργασία του, παρόλες τις προσπάθειές του, αλλά και να ανέχεται ακόμα και τον ήχο του δικού του μουσικού οργάνου ή οποιονδήποτε άλλο θόρυβο της απλής καθημερινής ζωής, που ξαφνικά έγινε ένα επίπονο ερέθισμα. Θα πρέπει να χρησιμοποιεί ωτοασπίδες ακόμα και για το μαγείρεμα. Το τραύμα του ενάγοντος επέφερε δυσκολίες και στην επαγγελματική ζωή της συζύγου του, η οποία είναι, επίσης, μέλος της ROH. Ο 18χρονος υιός του, επίσης, είναι οργανοπαίκτης τον οποίον, όμως, ο ενάγων δεν θα μπορέσει να ακούσει ποτέ, επομένως ο λόγος για μια φυσική αλλαγή που επέφερε και κοινωνικές και ψυχολογικές δυσκολίες. Η αναλογία που έδωσε ο ίδιος ο ενάγων, σε συνεντεύξεις του, ήταν αυτή του ανθρώπου που περπατά κανονικά, πατώντας στο έδαφος, και ξαφνικά πατά με γυμνά τα πόδια πάνω σε γυαλιά.

Από αυτή τη χρήσιμη (για τις ορχήστρες και τους μουσικούς) δικαστική απόφαση προκύπτει αποτυχία προσδιορισμού του χώρου της ορχήστρας ως μιας ζώνης προστασίας της ακοής, σε συνάρτηση με την απουσία σχετικής σήμανσης, καθώς και αποτυχία θέσης πιο σταθερών και αυστηρών κανόνων σχετικά με την προστασία της ακοής. Οι εκτιμήσεις της ορχήστρας σε σχέση με τον θόρυβο δεν ήταν τόσο ξεκάθαρες και δεν περιείχαν αναφορές σε σχέση με το επίπεδο, το είδος, τη διάρκεια της έκθεσης στον θόρυβο κ.λπ., επομένως το δικαστήριο δεν πείστηκε ότι λήφθηκαν όλα τα μέτρα που θα μπορούσαν να είχαν ληφθεί. Και τούτες οι δικαστικές εκτιμήσεις δεν έχουν να κάνουν με το καλλιτεχνικό επίπεδο, μα με το επίπεδο ασφάλειας που παρέχει η ορχήστρα αυτή (κατά συνέπεια και κάθε άλλη) ως εργοδότης στον χώρο εργασίας. Είπε, το Δικαστήριο, εμφαντικά, στην προσπάθεια της RΟΗ να επισύρει την προσοχή στην προστασία των καλλιτεχνικών αξιών έναντι στις οποίες θα πρέπει να είναι ανεκτή κάποια φυσιολογικά επερχόμενη σωματική βλάβη:

«…the reliance upon artistic value implies that statutory health and safety requirements must cede to the needs and wishes of the artistic output of the Opera company, its managers and conductors…… ….. Such a stance is unacceptable. Musicians are entitled to the protection of the law, as is any other worker.»

Με αυτή την προτεραιοποίηση της υγείας των συμμετεχόντων στην τέχνη, ουδόλως μειώνονται οι καλλιτεχνικές αξίες. Μάλλον, τυγχάνουν της αναγκαίας περιφρούρησης.

Σημειώνεται ότι δεν διαγνώστηκε κάποια συντρέχουσα αμέλεια του ενάγοντος εκ του γεγονότος ότι δεν αποχώρησε νωρίτερα από την πρόβα για να αποτρέψει την επέλευση του τραύματος, εφόσον δεν υπήρξε κάποια πειστική μαρτυρία ότι, εάν έφευγε νωρίτερα, όντως, θα αποτρέπονταν το ακουστικό τραύμα. Πέραν του ότι ο ενάγων είχε χρησιμοποιήσει την προστασία, όταν ένιωθε ότι έπρεπε να την χρησιμοποιήσει, το θέμα ήταν ότι το εάν και πότε έπρεπε να την χρησιμοποιήσει ή όχι, σε παράβαση των ίδιων προαναφερόμενων κανονισμών, αφέθηκε στην κρίση του κάθε ενός μουσικού, παρά τύγχανε υποχρεωτικής εφαρμογής και ελέγχου.

Η έκθεση της ROH, στην προκειμένη περίπτωση, εκτιμάται γύρω στις £750.000,00 πλέον τα έξοδα, ωστόσο ο υπολογισμός των αποζημιώσεων θα ακολουθήσει σε άλλη διαδικασία και απόφαση. Φυσικά, δεν αποκλείεται να εφεσιβληθεί η απόφαση, λόγω της σημασίας που έχει για την κλασική, και όχι μόνο, μουσική βιομηχανία. Γιατί, όντως, οι πρώτες αντιδράσεις ήταν ότι, παρόλη τη σπάνια συμπάθεια και για τα δύο μέρη (το ένα έχασε την ακοή του, το άλλο έκανε πολλά από όσα συνηθίζονται σε άλλες ορχήστρες), εάν δεν μπόρεσε η ROH, τότε ποιος μπορεί; Έπειτα, ότι ο πιο αποδοτικός τρόπος περιορισμού της έκθεσης στον «θόρυβο» της μουσικής, είναι η επέκταση του χώρου εντός του οποίος εκείνος παράγεται, μα, σε ένα καθορισμένο χώρο ορχήστρας, στη μέση του θεάτρου, αυτό μπορεί να είναι τεχνικά δύσκολο ή και αδύνατο ή εν πάση περιπτώσει να μην αφήνει διαθέσιμες εναλλακτικές. Το Δικαστήριο θεωρεί, όμως, την καθολική συμμόρφωση με τους κανονισμούς που ισχύουν για τον θόρυβο υποχρεωτική, χωρίς το οικονομικό κόστος (όπου εκεί καταλήγουν όλα) να μπορεί να παρεμβάλλεται ως εμπόδιο ή να προβάλλεται ως επιχείρημα για εξαίρεση.

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s