Καλύτερη Αξιοποίηση της διαδικασίας Σύλληψης Ιατρών στην Ιατρική Ποινική Ευθύνη

Με αφορμή τη σύλληψη των 2 κυβερνητικών ιατρών, φάνηκε στο προσκήνιο το ζήτημα αποποινικοποίησης της ιατρικής πράξης. Υπάρχει σχετική σύγχυση στον τρόπο προώθησης του αιτήματος των ιατρών. Αφενός, διευκρινίζουν στις δηλώσεις τους ότι δεν ζητούν ιατρική ασυλία. Αφετέρου, από τη γραπτή λίστα των 13 αιτημάτων που προωθήθηκε στα διάφορα ΜΜΕ,[1] με το σημείο 2 φαίνεται ότι οι ιατροί ζητούν γενικότερα καλύτερες συνθήκες προσαγωγής τους στη δικαιοσύνη. Το λεκτικό που χρησιμοποιήθηκε στη γραπτή τους λίστα αναφέρει τα εξής:

«2. ΑΠΟΠΟΙΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ. Αλλαγή της νομικής διαδικασίας που αφορά υποψία ιατρικού σφάλματος ή αμέλειας. Προσαγωγή χωρίς κάμερες και χειροπέδες, μη δημοσιοποίηση ονομάτων».

Εν πάσει περιπτώση, το τι ζητούν πραγματικά οι κυβερνητικοί ιατροί ευελπιστούμε ότι θα διαφανεί από τις διαβουλεύσεις που θα προχωρήσουν με τους αρμόδιους εμπλεκόμενους. Προπάντων, να διασαφηνιστεί ότι εάν ζητούν απλά καλύτερες συνθήκες προσαγωγής τους στη δικαιοσύνη, τότε η φρασεολογία της αποποινικοποίησης είναι παραπλανητική.

Σκοπός του παρόντος δημοσιεύματος είναι να διευκρινίσει ζητήματα ιατρικής ποινικής ευθύνης σε συσχετισμό με το λεκτικό του σημείου 2 των αιτημάτων των κυβερνητικών ιατρών ανωτέρω. Ως αναφέρει η πάγια νομολογία των Δικαστηρίων, η αμέλεια είναι συνήθως αντικείμενο του αστικού (αποζημιώσεις γενικότερα) και όχι του ποινικού δικαίου (φυλάκιση γενικότερα). Για διακρίβωση ποινικής ευθύνης χρειάζεται κάτι πολύ περισσότερο από την απλή διακρίβωση της αστικής ευθύνης.

Τα αποσπάσματα από αγγλική νομολογία σε υπόθεση ιατρικής ποινικής ευθύνης τα οποία υιοθετήθηκαν και σε αντίστοιχη Κυπριακή νομολογία είναι ξεκάθαρα: «τα γεγονότα πρέπει να είναι τέτοια που να καταδείχνουν ότι η αμέλεια του κατηγορουμένου προχώρησε πέρα από το απλό θέμα αποζημίωσης μεταξύ ατόμων και αποτελούσε τέτοια περιφρόνηση για τη ζωή και ασφάλεια των άλλων έτσι που να ισοδυναμεί με έγκλημα κατά της Πολιτείας και συμπεριφορά που αξίζει να τιμωρηθεί».[2]

Με άλλα λόγια «η αμέλεια να είναι τόσο βαριάς μορφής, ώστε να καταστεί ως έγκλημα». Αυτά ειπώθηκαν και στο πλαίσιο αγγλικής νομολογίας του 1995 σε υπόθεση ποινικής ευθύνης ιατρού ο οποίος απέτυχε να αντιληφθεί ότι η διασωλήνωση οξυγόνου αποσυνδέθηκε από τον αναπνευστήρα ασθενούς, με αποτέλεσμα το θάνατο του από καρδιακή ανακοπή.[3] Τα σχετικά άρθρα της κυπριακής νομοθεσίας για ποινική ευθύνη σε περίπτωση απώλειας ζωής είναι το άρθρο 205 ως προς το ποινικό αδίκημα της ανθρωποκτονίας και το άρθρο 210 ως προς το αδίκημα της αλόγιστης, απερίσκεπτης, ή επικίνδυνης πράξης.[4] Τα άρθρα αυτά όμως εφαρμόζονται σε κάθε πρόσωπο και όχι σε ιατρούς αποκλειστικά.

Γίνεται αντιληπτό ότι όταν ιατρικές πράξεις είναι έκδηλα σοβαρές ενδείκνυται η συνηθισμένη έναρξη ποινικής διαδικασίας, περιλαμβανομένου της σύλληψης του υπόπτου ιατρού. Οι κυβερνητικοί ιατροί όμως, ως αναφέρθηκε ανωτέρω, γενικότερα ζητούν καλύτερες συνθήκες προσαγωγής τους στη δικαιοσύνη. Όπως δήλωσαν περίοπτα και μέσω των πινακίδων τους στη δίωρη στάση απεργίας τους δεν θέλουν να αντιμετωπίζονται ως «κοινοί εγκληματίες».

Ποιος είναι όμως ο κοινός εγκληματίας με την έννοια του όρου αυτού; Τι αιτιολογεί απόκλιση από την αρχή «της ισότητας ενώπιον του Νόμου», αρχή την οποία επικαλέστηκε μάλιστα και ορθώς ο Πρόεδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου σε σχέση με το εν λόγω ζήτημα; Για ποιο λόγο να μην έχουν όλοι οι πολίτες, είτε ιατροί είτε άλλοι επαγγελματίες, καλύτερες συνθήκες στη σύλληψη τους;

ΟΡΘΟΤΕΡΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΛΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΛΛΑΓΗ ΑΥΤΗΣ

Υποστηρίζεται ότι θα ήταν ορθότερο οι κυβερνητικοί ιατροί να μην ζητούν «αλλαγή της νομικής διαδικασίας σε υποψία ιατρικής αμέλειας» και την απόκλιση κάλυψης από τα ΜΜΕ, ως αναφέρουν στο σημείο 2 της λίστας των αιτημάτων τους ανωτέρω. Εκ του αντιθέτου, θα μπορούσαν να ζητούν απλώς την ορθότερη εφαρμογή της διαδικασίας προσαγωγής στη δικαιοσύνη- περιλαμβανομένης της διαδικασίας σύλληψης. Με αυτόν τον τρόπο θα διατηρούσαν στον απαιτούμενο βαθμό την εντύπωση ότι δεν ζητούν διαφορετική μεταχείριση από τους υπόλοιπους πολίτες με αλλαγές διαδικασιών. Ενδεχομένως μια μελλοντική επίσημη τοποθέτηση να άρει την ουσιώδη αυτή ασάφεια.

Για κατανόηση της πρότασης «ορθότερης προσαγωγής στη δικαιοσύνη», αναλύεται συντόμως η διαδικασία σύλληψης στο Κυπριακό Δίκαιο. Η έκδοση εντάλματος σύλληψης αποτελεί αναγνωρισμένο περιορισμό της ελευθερίας του ατόμου από το άρθρο 11(2)(γ) του Συντάγματος της Δημοκρατίας. Ρητή προϋπόθεση για έκδοση του εντάλματος είναι η ύπαρξη εύλογης υποψίας (υπόνοιας). Το άρθρο 18 της Ποινικής Δικονομίας Κεφ. 155 είναι επίσης σχετικό, όπου για την έκδοση εντάλματος σύλληψης, το Δικαστήριο πρέπει να ικανοποιηθεί για την ύπαρξη εύλογης υποψίας (υπόνοιας), μεταξύ άλλων, για τη διάπραξη αδικήματος. Το κριτήριο αυτό είναι σχετικά εύκολο να αποδειχθεί, ώστε να μπορεί να διεξάγεται το ανακριτικό έργο. Φτάνει να ικανοποιηθεί όμως το ίδιο το Δικαστήριο για την ύπαρξη εύλογης υποψίας. Δεν είναι αρκετό δηλαδή να ικανοποιείται υποκειμενικά ο Αστυνομικός Ανακριτής για την ύπαρξη αυτής. Ως αναλύουν οι αποφάσεις των Δικαστηρίων μας, το κριτήριο είναι αντικειμενικό και τον τελευταίο λόγο για τον καθορισμό της εύλογης υποψίας τον έχει το Δικαστήριο και όχι ο ανακριτής.[5]

Η ΑΓΓΛΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΟΡΘΌΤΕΡΗ ΠΡΟΣΑΓΩΓΗ ΙΑΤΡΩΝ ΣΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Η περίπτωση της Ιατρικής Ποινικής Αμέλειας σε περίπτωση ανθρωποκτονίας δεν αποτελεί συνηθισμένο αδίκημα προς εξιχνίαση. Τα πιο πάνω επιβεβαιώνονται από βιβλιογραφία του Ιατρικού Δικαίου και συγκεκριμένα από το άρθρο του Δρ. Oliver Quick, ακαδημαϊκού εκ του Ηνωμένου Βασιλείου, ο οποίος αφιέρωσε ουσιώδες μέρος του ερευνητικού του έργου σε ζητήματα ποινικού και ιατρικού δικαίου. Το άρθρο του αφορά την εμπειρική του έρευνα στο ζήτημα της διακριτικής ευχέρειας των αρμοδίων αρχών για εκκίνηση ποινικής δίωξης ιατρού σε υπόθεση ανθρωποκτονίας από ιατρική πράξη και παράλειψη (medical manslaughter).[6]

Ως αναφέρει ο Δρ. Quick τα ζητήματα ανθρωποκτονίας από ιατρική πράξη και παράλειψη αφορούν τεχνικής και επιστημονικής φύσεως ζητήματα[7] που δεν μπορούν εύκολα να εξιχνιαστούν, εάν η Αστυνομία δεν συμβουλευτεί ειδικούς εμπειρογνώμονες. Μάλιστα ο ίδιος αναφέρει ότι αν και στην Αγγλία δεν αποτελεί νομική προϋπόθεση, εν τούτοις η αγγλική καθιερωμένη πρακτική προϋποθέτει ότι προτού ξεκινήσει η διαδικασία της δίωξης, οι ανακριτές θα πρέπει να λαμβάνουν τη γνώμη τουλάχιστον δύο, και όχι ενός, ειδικού εμπειρογνώμονα, ώστε να εξακριβωθεί με περαιτέρω ασφάλεια ότι αξίζει να προχωρήσει η ποινική δίωξη ιατρού περιλαμβανομένου της σύλληψης αυτού.[8]

Η ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΠΡΟΣΑΓΩΓΗΣ ΙΑΤΡΩΝ (ΣΕ ΠΕΡΊΠΤΩΣΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΒΑΘΜΟ)

Η πιο πάνω αγγλική προσέγγιση υποστηρίζεται ότι μπορεί να τύχει εφαρμογής και στη κυπριακή διαδικασία. Αυτό φυσικά εάν δεν τυγχάνει ήδη και ασφαλώς στον απαιτούμενο βαθμό, ανάλογης εφαρμογής. Δεν χρειάζεται δηλαδή να αλλάξει κάποια νομική διαδικασία ως αιτούνται οι κυβερνητικοί ιατροί. Η κυπριακή διαδικασία προϋποθέτει ότι ο Αστυνομικός Ανακριτής που αιτείται έκδοση εντάλματος σύλληψης προσκομίζει Ένορκη Δήλωση προς το Δικαστήριο για υποστήριξη της έκδοσης του αιτούμενου εντάλματος. Με την ένορκη αυτή δήλωση αποδεικνύει ότι έχει εύλογη υποψία για διάπραξης αδικήματος.

Αφού λοιπόν στο αδίκημα ανθρωποκτονίας από ιατρική πράξη ή παράλειψη εμπλέκονται υψηλής επιστημονικής και τεχνικής φύσεως ζητήματα, θα μπορούσε ο αστυνομικός ανακριτής να αναφέρει συμπληρωματικά ρητώς στην ένορκη του δήλωση ότι έχει συμβουλευτεί κάποιο άλλο εμπειρογνώμονα (πιθανόν ιατρό της σχετικής ειδικότητας με την ιατρική πράξη ή παράλειψη υπό διερεύνηση ή ακόμα και ιατροδικαστή). Θα μπορούσε ακόμη ο ανακριτής να αναφέρει στην ένορκη του δήλωση την ειδικότητα του εμπειρογνώμονα που έχει συμβουλευτεί προς περαιτέρω απόδειξη ότι κατέληξε σε εύλογη υποψία ως προς το υπό διερεύνηση αδίκημα. Με το παρόν δημοσίευμα δεν διαψεύδεται ότι η Αστυνομία δεν χρησιμοποιεί ειδικούς εμπειρογνώμονες. Ασφαλώς και χρησιμοποιεί. Η ανησυχία εντοπίζεται στο κατά πόσο η χρήση αυτή αναφέρεται ρητώς και επαρκώς με διαφάνεια στις διαδικασίες δίωξης, για παράδειγμα στην ένορκη δήλωση που προσκομίζεται στο Δικαστήριο για έκδοση του εντάλματος σύλληψης, για την ικανοποίηση ακόμη και μόνο της εύλογης υποψίας του ανακριτή.

Πως άλλως πως μπορεί το Δικαστήριο να εφησυχαστεί ότι ο ανακριτής πράττει εύλογα. Μόνο και μόνο σε πολύ πιο απλές υποθέσεις αστικής ιατρικής αμέλειας, όπου δεν εμπλέκεται η Αστυνομία, σαν γενικός κανόνας πρακτικής επιβάλλεται η πλευρά του ασθενούς να προσκομίζει στο Δικαστήριο ειδική ιατρονομική έκθεση προς επαρκή απόδειξη του ισχυρισμού ιατρικής αμέλειας. Άλλως πως, ο Δικαστής αδυνατεί να καταλήξει σε εύρημα αστικής ιατρικής αμέλειας. Εφόσον υπάρχει η ανάγκη εμφανής συμβουλής εμπειρογνώμονα στην αστική ιατρική αμέλεια, υποστηρίζεται ότι η ανάγκη αυτή υφίσταται ακόμη περισσότερο ειδικότερα στην ποινική διαδικασία. Η εμπλοκή εμπειρογνώμων δεν πρέπει απλά να γίνεται ή εμμέσως να δηλώνεται, αλλά και να φαίνεται ξεκάθαρα με διαφάνεια από τα αρχικά στάδια της διαδικασίας δίωξης.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Γίνεται αντιληπτό ότι τα λάθη του ιατρικού επαγγέλματος είναι εύκολα συνδεδεμένα με την απώλεια ζωής. Αυτό που πρέπει να εξετάζεται στην περίπτωση ιατρικού λάθους είναι εάν το ιατρικό λάθος είναι τόσο βαριάς μορφής ώστε να ποινικοποιείται. Η ανησυχία των ιατρών είναι αντιληπτή, αλλά εάν θέλουν να περιορίσουν την οιαδήποτε πιθανότητα κατάχρησης εναντίον τους από τη διαδικασία δίωξης και σύλληψης, ας εξακριβώσουν πρώτα ότι η διαδικασία αυτή λειτουργεί ορθώς προτού ζητήσουν την αλλαγή αυτής. Το ζήτημα σύλληψης ιατρών προεκτείνεται προς το ευρύτερο δημόσιο συμφέρον. Η αλλαγή διαδικασιών ίσως ως θέμα γενικής αρχής να πρέπει να γίνεται εφόσον διαπιστώνεται εκ των προτέρων η υπολειτουργικότητα τους από τη δοκιμασία της πλήρης εφαρμογής τους. Ας εξακριβώνεται λοιπόν ότι, σε περίπτωση έκδοσης εντάλματος σύλληψης για αδίκημα ανθρωποκτονίας από ιατρική πράξη ή παράλειψη, ο αστυνομικός ανακριτής έχει συμβουλευτεί προηγουμένως ειδικό εμπειρογνώμονα και το αναφέρει αυτό ρητώς στην ένορκη του δήλωση που συνοδεύει την αίτηση έκδοσης εντάλματος σύλληψης ιατρού.

Καταληκτικά, εάν οι ιατροί θέλουν καλύτερες συνθήκες προσαγωγής τους στη δικαιοσύνη, τότε να είναι προετοιμασμένοι ότι η προσαγωγή τους ενδεχομένως με την ορθή εφαρμογή της διαδικασίας να γίνεται και συχνότερα. Δεν θα ήταν καθόλου παράξενο να διαπιστωθεί ότι εκτός από τους ένθερμους ανακριτές της διερεύνησης ποινικής ιατρικής αμέλειας, πως υπάρχουν άλλοι τόσοι διστακτικοί αστυνομικοί ανακριτές που χάθηκαν μέσα στο συνονθύλευμα και μπέρδεμα των ιατρικών γνώσεων που αφορούν υπό διερεύνηση ιατρικές πράξεις και παραλείψεις. Ανακριτές που προτίμησαν ίσως να μην προσάγουν ποτέ ιατρούς ενώπιον της Δικαιοσύνης, απλά και μόνο λόγω της δυσκολίας αντίληψης έστω της εύλογης υποψίας προς διάπραξη αδικήματος, και οι οποίοι ουδέποτε ενδεχομένως να συμβουλεύτηκαν ειδικούς εμπειρογνώμονες στον απαιτούμενο βαθμό.

Με την έμπρακτη και ρητή αναφορά στη γνωμοδότηση ειδικών εμπειρογνωμόνων θα ικανοποιείται τόσο το Δικαστήριο όσο και η κοινωνία γενικότερα ότι όχι μόνο δεν ξεκινά καταχρηστικά ή επιπόλαια η ποινική δίωξη εναντίον ιατρού αλλά μάλιστα πως οι αστυνομικές αρχές διενεργούν τα δέοντα μέτρα. Δηλαδή, οι διώξεις ιατρών να γίνονται στον απαιτούμενο ορθό βαθμό για τη διατήρηση των ισορροπιών μεταξύ του σεβασμού του ιατρικού επαγγέλματος και της ανάγκης απονομής δικαιοσύνης, προπάντων όμως για την ικανοποίηση του ευρύτερου δημοσίου συμφέροντος.*[9]


[1] ‘Αποποινικοποίηση της ιατρικής πράξης ζητούν ΠΑΣΥΚΙ – ΠΙΣ’ (SIGMA LIVE ημερ.16.05.2018)http://www.sigmalive.com/lifestyle/health/508337/apopoinikopoiisi-tis-iatrikis-praksis-zitoun-pasyki-pis

[2] Αστυνομικός Διευθυντής Λάρνακας – ν – Χρυσοβαλάντης Πούλος κ.α. Αρ. Υπόθεσης:3656/07, Ημερομηνία: 23 Μαίου,2008 με αναφορά στην την απόφαση του Lord Atkin στην Andreas v. Director of Public Prosecutions (1937) A.C. 576.

[3]R v Adomako [1995] 1 A.C. 171.

[4] Βλ. Μαυρομμάτης ν Αστυνομίας (1996) 2 Α.Α.Δ. 69, ημερ. 27/3/1996.

[5] Βλ. Γ. Πολυκάρπου (1991) 1 ΑΑΔ 207, αίτηση certiorari, ημερ. 27 Φεβρουαρίου, 1991.

[6] Oliver Quick ‘Prosecuting ‘Gross’ Medical Negligence: Manslaughter, Discretion, and the Crown Prosecution Service’ Vol 33 No 3 Journal of Law and Society, September 2006.

[7] Op. cit., σελ. 445.

[8] Op. cit., σελ. 440.

[9] Το κείμενο αρχικά δημοσιέυθηκε στην Εφημερίδα Αλήθεια, με τίτλο «ΑΠΟΠΟΙΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ- Τι ζητούν τελικά οι κυβερνητικοί ιατροί;» σελ.14 εφημερίδας (σελ.37/47 pdf).http://alithia.com.cy/digital/arxeiopdf/2018-05-23.pdf

Advertisements

One thought on “Καλύτερη Αξιοποίηση της διαδικασίας Σύλληψης Ιατρών στην Ιατρική Ποινική Ευθύνη

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.