Ο διαχρονικός στόχος για βελτίωση της απονομής της δικαιοσύνης και μια μεγάλη απουσία

Μπορούν να γραφθούν διάφορες αναλύσεις και σχόλια για την Έκθεση EU Justice Scoreboard 2018 που δημοσιεύθηκε τέλη του Μάη, και έτυχε να ειδωθεί ξανά κάπου πρόσφατα. Πρόκειται για ένα εργαλείο συγκριτικής επισκόπησης των συστημάτων δικαιοσύνης των κρατών μελών, με την πεποίθηση ότι τέτοια συγκριτική επισκόπηση, στη βάση αξιόπιστων δεδομένων, συνιστά τρόπο βελτίωσης της απόδοσης και σε τοπικό επίπεδο. Οι διάφοροι δείκτες συναρτώνται με την ποιότητα, την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητα.

Το εργαλείο αυτό δεν συνιστά βαθμολόγηση ή κατάταξη σε βαθμολογική σειρά, ούτε σκοπεί να προβάλει ως υποδειγματικό κάποιο σύστημα απονομής δικαιοσύνης έναντι άλλων, θεωρεί, ωστόσο, ότι οι δείκτες της ποιότητας, ανεξαρτησίας και αποτελεσματικότητας είναι βασικός κοινός κορμός. Οι διάφοροι πίνακες που προκύπτουν σε σχέση με αυτούς τους δείκτες, θα πρέπει να διαβάζονται συνολικά.

Χωρίς πρόθεση παράκαμψης αυτής της αρχής, αλλά και χωρίς προσωπική θέση σε σχέση με τη φιλοσοφία και κυρίως τη μεθοδολογία αυτής της σειράς ερευνών, όπου η τελευταία δεν είναι χωρίς προβλήματα (απεναντίας, υπάρχουν προφανείς μεθοδολογικοί περιορισμοί, πέραν του ότι χρησιμοποιούνται για σύγκριση δεδομένα που προκύπτουν με διαφορετικό, στατιστικά, τρόπο στο εσωτερικό), ενώ τα ευρήματα μπορεί να είναι, στο σύνολό τους, καλύτερα από ότι παλαιότερες εκθέσεις, είναι κάποιοι πίνακες, που, πραγματικά, προκαλούν, είτε αρνητικά, είτε θετικά, όποτε τους δει, κανείς. Με εξέχουσα θέση στις θετικές εντυπώσεις να έχει το καλό επίπεδο που διατηρεί η Κύπρος στην ανοιχτή πρόσβαση του κοινού στις δικαστικές αποφάσεις.

Παρατίθενται κάποιοι πίνακες, που λήφθηκαν από την Έκθεση, ως ακριβώς δημοσιεύθηκαν, στους οποίους η Κύπρος παρουσιάζει κάποια απόκλιση (συγκριτικά), που, κατά τα λοιπά, δεν δείχνουν κάτι άγνωστο μέχρι σήμερα.

Όσον αφορά τον αριθμό των εισερχόμενων υποθέσεων (ολικό αριθμό, που περιλαμβάνει και τις αστικές και τις εμπορικές και τις διοικητικές), ενώ στο χρονοδιάστημα 2010 – 2016, εσωτερικά, δεν αναφέρονται αποκλίσεις, συγκριτικά με τον αριθμό υποθέσεων που παρουσιάζεται σε άλλα κράτη μέλη, είμαστε κάπως χαμηλά. Αυτό δεν θα σήμαινε κάτι αρνητικό οπωσδήποτε, εάν δεν λαμβάνονταν υπόψη και οι άλλοι πίνακες.

1

Ο πίνακας, για παράδειγμα, που, με αναφορά και πάλι στο σύνολο, και στον χρόνο περάτωσης των υποθέσεων αυτών, παρουσιάζει την Κύπρο στα ύψη, συγκριτικά, ακόμα κι αν στο εσωτερικό επίπεδο φαίνεται βελτίωση από το 2015.

2

Ακολούθως, σε συνάρτηση με αυτό το υψηλό σκορ του κόστους για μιας δικαστικής διαδικασίας, που είναι ενδεικτικό (βάσει συγκεκριμένου ερευνητικού αντικειμένου).

2α

Όσον αφορά γενικά τα ηλεκτρονικά μέσα και την ηλεκτρονική πληροφορία σε σχέση με το δικαστικό σύστημα για το κοινό, υπάρχουν κάποιες μηδενικές ενδείξεις, κι αυτό είναι διαχρονικά κάτι ενοχλητικό, ειδικά για όσους έχουν συνηθίσει να εργάζονται ηλεκτρονικά σε διάφορα άλλα επίπεδα.

3

4

5

6

Και το θετικό σκορ:

7

Σε πολύ χαμηλά επίπεδα βρίσκεται η Κύπρος, συγκριτικά, όσον αφορά το μέρος του κρατικού προϋπολογισμού που δαπανείται για τα δικαστήρια. Κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι το ίδιο το Κράτος δεν καταβάλλει προσπάθειες βελτίωσης της απόδοσης της δικαιοσύνης, μιλώντας, πάλι, για το χρονοδιάστημα από το 2010 μέχρι το 2016. Η Κύπρος δεν είναι, επίσης, μέσα στα κράτη μέλη που έχουν χρησιμοποιήσει τα ESI Funds. Εδώ ελπίζουμε ότι θα δούμε κάποια βελτίωση σε επόμενες Εκθέσεις, όχι μόνον όσον αφορά το εσωτερικό (όπου ήδη φαίνεται μια ελαφρά αύξηση το 2016), αλλά και όσον αφορά τη σύγκριση με τα άλλα κράτη μέλη. Οι επιδόσεις του Λουξεμβούργου, παρεμπιπτόντως, είναι εντυπωσιακές, αλλά η απόδοση αυτή σχετίζεται και με τα γενικότερα επίπεδα οικονομίας, όπου αυτό του Λουξεμβούργου, ως γνωστό, ξεχωρίζει σε παγκόσμιο επίπεδο. Ας μην ξεχνάμε ότι στην Κύπρο είχαμε μια πολύ μεγάλη κρίση το 2013.

8

Όσον αφορά τον αριθμό των δικαστών, ενώ το πιο κάτω σκορ μπορεί να μην προκαλεί οποιαδήποτε θετική ή αρνητική σκέψη, να είναι κάπως ουδέτερο, το αμέσως επόμενό του, μπορεί να προκαλεί κάποια αναστάτωση.

9

Χρειάζεται, επομένως, μια πιο βαθιά ανάσα γι’ αυτό:

10

Ο τομέας της εκπαίδευσης των δικαστών φαίνεται να υστερεί, κάπως, συγκριτικά με άλλα κράτη μέλη, στα θέματα επικοινωνίας, έχοντας, φυσικά, την πεποίθηση, ότι μέσω των δομών και αλλαγών που επιδιώκονται, θα φαίνονται κάποια στιγμή κι άλλα χρώματα. Η επικοινωνία συνιστά ένα πολύ σημαντικό μέσο, που επιδρά και στα επίπεδα εμπιστοσύνης του κοινού έναντι στη δικαιοσύνη.

11

Όπως και ο τομέας των συστημάτων διαχείρισης υποθέσεων και στατιστικής προσέγγισης με τη χρήση σύγχρονων μέσων, χρειάζεται, προφανώς, να στηθεί και να λειτουργήσει, με τρόπο ώστε να ανατροφοδοτεί την εσωτερική κατάσταση σε μια διαρκέστερη βάση, για να μπορεί να υπάρχει ο εσωτερικός μοχλός βελτίωσης.

12

Ενώ διευρωπαϊκά βλέπουμε να υπάρχει τα τελευταία χρόνια κλονισμός της εμπιστοσύνης του κοινού στην ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας (ένα κοινό κακό), να είναι εκτεταμένες, γενικά, οι καταλήξεις στα βαθιά κόκκινα (ενδεχομένως βελτιωμένα σε σχέση με προηγούμενες εκθέσεις), που μπορεί να αποδίδεται οπουδήποτε (δεν αναφέρονται οι επιμέρους αναλύσεις και διαχωρισμοί της Έκθεσης, ούτε οι νέοι της δείκτες)…

15

… από την άλλη, δεν προκαλεί τόσο μεγάλη εντύπωση (με την έννοια του ότι είναι κάπως αναμενόμενο) αυτό (δεν έχουμε δεδομένα CY)…:

16

Τα αποτελέσματα της Έκθεσης, βέβαια, είναι αρκετά ενθαρρυντικά, ενώ να σημειωθεί ότι στα αντίστοιχα ευρήματα της Έκθεσης του 2017 βασίστηκε ήδη η Ιρλανδική πρόταση για αναδιαμόρφωση του συστήματος δικαιοσύνης στην Κύπρο. Επομένως, η ελπίδα δεν μπορεί παρά να είναι πως στη σχετική Έκθεση του 2019 ή του 2020 τα συγκριτικά αποτελέσματα θα είναι καλύτερα. Επαναλαμβάνοντας, βέβαια, ότι μεθοδολογικά, δεν είναι τόσο ασφαλή τα αποτελέσματα αυτά, ειδικά όσον αφορά τα δεδομένα που στέλνει η Κύπρος. Δηλαδή κάπου το πρόβλημα αυτό, όσον αφορά τα Κυπριακά δεδομένα, είναι αρκετά ορατό, μέσα από τους πίνακες.

Τώρα, η Έκθεση αυτή δεν τυγχάνει υπόμνησης δίχως λόγο, αλλά γιατί η προσπάθεια είναι, με κάποιον τρόπο, να λεχθεί ότι, από όλες αυτές τις κατά καιρούς εκθέσεις και εγχειρήματα βελτίωσης της απονομής της δικαιοσύνης, λείπει, πάντοτε, η αναφορά στον (αντισταθμιστικό) δείκτη των μέσων και τρόπων διασφάλισης της δικαστικής υγείας (judicial wellbeing) και της δικηγορικής υγείας (lawyers; wellbeing), που είναι ένας από τους πιο σημαντικούς δείκτες που επιδρούν και στην ποιότητα, και την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της απονομής της δικαιοσύνης. Υπάρχει, λοιπόν, αυτή η μεγάλη απουσία.

Και η ανάγκη αναφοράς αυτής της μεγάλης απουσίας, επίσης, δεν είναι τυχαία. Τον τελευταίο καιρό, ακόμα και κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, έχει παρατηρηθεί, πραγματικά, μεγάλη πίεση, που είτε προκαλείται από πολύ φόρτο εργασίας (γιατί, όντως, αποφασίζει ο νομοθέτης ξαφνικά κάτι, και σηκώνονται «κύματα», κι άλλα, όπως φαίνεται, θα σηκωθούν, δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα), είτε από έντονη δημόσια κριτική σε συνδυασμό με πολλά καινοφανή νομικά θέματα, είτε από έλλειψη τρόπων διαχείρισης του φόρτου εργασίας (δεν υπάρχει γενικότερη πολιτική, σε τέτοιες περιπτώσεις, οπότε η εντύπωση είναι πως αφήνεται στον κάθε δικαστή να βάλει το δικό του πρόγραμμα, μέσα στην απομόνωση του, από το οποίο, όμως, μπορεί πολύ εύκολα να ξεφύγει, πόσω μάλλον εάν έχει λίγο πιο αυξημένα και άκαμπτα επίπεδα ευσυνειδησίας, ανεξαρτήτως εμπειρίας), είτε από έλλειψη τρόπων (πραγματικής, ψυχολογικής και ηθικής) στήριξης των δικαστών που μπορεί, πολύ εύκολα, να βρεθούν ή να νιώθουν ότι βρίσκονται, από τη μια στιγμή στην άλλη, σε αδιέξοδο.

Τέτοιο αδιέξοδο, πραγματικό ή νομιζόμενο, μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε επάγγελμα, και είναι ανθρώπινο και φυσιολογικό. Για το δικαστικό άγχος και κόπωση (burnout) και τη γενικότερη βλαπτική δράση, υπήρξε και παλαιότερο κείμενο, χωρίς, τότε, να ήταν τόσο κοντά, τόσο ζωντανό ή ορατό το πρόβλημα αυτό… και χωρίς να ήταν, εκείνη, κάποια πλήρης μελέτη (τέτοια δεν προτεραιοποιήθηκε μέχρι στιγμής, αλλά είναι πάντοτε μέσα στα σχέδια). Η ουσία είναι να λεχθεί πως τώρα που δρομολογούνται βελτιώσεις στον τομέα της δικαιοσύνης (διοίκηση, εκπαίδευση, κ.λπ.), είναι απαραίτητο να δοθεί έμφαση και χώρος και σε αυτή την ανάγκη, δημιουργίας προγραμμάτων παρακολούθησης, αξιολόγησης, και διασφάλισης των επιπέδων δικαστικής και δικηγορικής υγείας, και προγραμμάτων στήριξης, εκεί όπου τέτοια χρειάζεται.

Παρεμπιπτόντως, του τρόπου διασφάλισης της δικαστικής υγείας έπεται, αναγκαστικά, ο τρόπος παρακολούθησης και διασφάλισης της καλής δικαστικής συμπεριφοράς, ζήτημα που, εντυπωσιακά, απασχολεί τους τελευταίους μήνες αρκετά έντονα τους Άγγλους αλλά και τους Αυστραλούς δικηγόρους. Κι έχουν προκύψει αρκετές ενδιαφέρουσες δημοσιεύσεις και οργανωμένες κινηματικές τάσεις (ενδεικτική η παραπομπή), με παράλληλη ενθάρρυνση, προς τους δικηγόρους που δέχονται κακές δικαστικές συμπεριφορές, από απλή αγένεια ή φωνές έως και «judicial bullying», να μιλούν, πλέον, δυνατά. Βέβαια, μιλώντας για «bullying» (ή «mobbing» εάν ειδωθεί στον χώρο εργασίας) αυτό περιλαμβάνει, εννοιολογικά, εκτός από όλα τα άλλα (στη βάση και των ευρωπαϊκών γραμμών), και τον εξαναγκασμό για τη διεκπεραίωση εργασίας την οποία κάποιος δεν μπορεί να φέρει εις πέρας, επομένως το ερωτηματικό είναι, από πού αρχίζει και πού τελειώνει ένα τέτοιο «bullying», και πώς, γενικά, μεταδίδεται ή διαδίδεται (ή και ανάγεται σε κανόνα) σε έναν ευρύτερο (κοινό) εργασιακό χώρο.

Συνδέοντας τους δύο προαναφερόμενους (ποιοτικούς) δείκτες, ένας «πιεσμένος» δικαστής (από διάφορες αιτίες), ως άνθρωπος, αναπόφευκτα (αναλόγως και της προσωπικότητάς του), είτε θα κατεβάσει τα επίπεδα ευσυνειδησίας και θα (για να) επιβιώσει παραδίδοντας λίγο πιο «κακή» εργασία (που για να καταφέρει να κατεβάσει τα επίπεδα ευσυνειδησίας του, δεν αποκλείεται να επιλέξει έναν εντελώς λάθος τρόπο, όπως, για παράδειγμα, τη χρήση ή και κατάχρηση αλκοόλ), είτε θα επιτρέψει στην υγεία του να κλονιστεί με διάφορους τρόπους (ως και να απωλέσει τη ζωή του αιφνιδίως), είτε θα πιέσει κι ο ίδιος παρακάτω, είτε θα παραιτηθεί… (είτε περισσότερα μαζί). Πόσο φαύλος μπορεί να είναι, αλήθεια, αυτός ο μαύρος κύκλος και κυρίως πώς μπορεί να βγει κανείς από αυτόν; Το ζητούμενο είναι η πολιτική υγείας και ασφάλειας σε αυτό τον ευρύτερο εργασιακό χώρο (δικαιοσύνη), και των δικαστών, αλλά και των δικηγόρων.

Και η «κακή» δικηγορική συμπεριφορά, αντίστοιχα, θα πρέπει να τυγχάνει πάντα υπόμνησης, είναι ένας από τους συχνούς παράγοντες που μπορεί να αυξήσει το δικαστικό άγχος. Δηλαδή και οι δικηγόροι, από μέρους μας, θα πρέπει να είμαστε κάπως πιο προσεκτικοί μπροστά σε αυτό το επικίνδυνο φαινόμενο. Να σκέφτομαστε, ενδεχομένως, περισσότερες από μία φορές, για παράδειγμα, πριν αιτηθούμε ενδιάμεσων θεραπειών υπό συνθήκες κατεπείγοντος, φέρνοντας τάχα τη συντέλεια του κόσμου, και πιέζοντας τα δικαστήρια να εκδώσουν αυθημερόν διατάγματα (συχνά λάθος) ή πριν αιτηθούμε αχρείαστα ενδιάμεσες αιτήσεις ή πλάσουμε αντιδικίες εκ του μη όντος ή γενικά επιμείνουμε αχρείαστα ή φορτώσουμε το δικαστήριο με αχρείαστο ή άσχετο όγκο πληροφοριών, κ.λπ. Να φροντίσουμε, ενδεχομένως, και οι ίδιοι οι δικηγόροι, τη δική μας «πίεση», να μην είναι ανέλεγκτη ή ανεξέλεγκτη και τελικά βλαπτική.

Στην αρχή Health Promoting Workplace (HPW) και στις αντίστοιχες ευρωπαϊκές αρχές, είχε γίνει και παλαιότερη αναφορά, συζητώντας, βέβαια, τότε, την προστασία των προσωπικών δεδομένων υγείας στον χώρο εργασίας (πριν από τη θέση σε ισχύ του Γενικού Κανονισμού) και με αφορμή κάτι εντελώς διαφορετικό και άσχετο. Η αρχή αυτή στον χώρο της δικαιοσύνης είναι που αναζητείται (στα δικαστήρια, στα δικαστηριακά τμήματα των δικηγορικών γραφείων, στην εισαγγελία, κ.λπ.), μέσα στους διάφορους ποιοτικούς δείκτες όλων αυτών των εκθέσεων για τη βελτίωση της απονομής της δικαιοσύνης. Που προϋποθέτει, καταρχήν, και την εμπέδωση της έννοιας της δικαιοσύνης και ως ενιαίου χώρου εργασίας (πέρα από οτιδήποτε άλλο αναφερόμενο σε αρχές ή αξίες). Βάση, όμως, που φαίνεται να προκρίνουν, ούτως ή άλλως, οι εκθέσεις τύπου EU Scoreboard (που η τελευταία είδαμε να βάζει και δείκτες ποινικής δικαιοσύνης, που να εμπλέκουν και τις εισαγγελικές αρχές).

Κάποια στιγμή, προ μηνών, είχα διαβάσει ένα, κάπως πιο πρόσφατο των παλαιότερων αναφορών, ωραίο, άρθρο του Lebovits (2017), στο οποίο εκτίθενται αρκετές πτυχές του προβλήματος του δικαστικού άγχους των νεοϋρκέζων δικαστών, και γίνονται διάφορες χρήσιμες εισηγήσεις, ως προς τους τρόπους αντιμετώπισης. Ίσως, κάποια σημεία να θυμίζουν κάτι. Αντίστοιχα διαβήματα, στην Αμερική, έχουν γίνει πρόσφατα και για τη δικηγορική υγεία, για την οποία θα πρέπει να τυγχάνουν, πλέον, βασικής εκπαίδευσης οι νέοι δικηγόροι (να ξέρουν πώς να διαχειρίζονται το επαγγελματικό άγχος). Το θέμα, όμως, είναι τόσο μεγάλο, που καμία τέτοια μεμονωμένη ή ευκαιριακή αναφορά δεν το εξαντλεί, πόσω μάλλον μια αναφορά που θέλει να καταλήξει σε μια… ευχή.

Με τους διαχρονικούς, λοιπόν, στόχους για βελτίωση της απονομής της δικαιοσύνης (συγκριτικά ή μη), με τα συγκεκριμένα ευρήματα και εγχειρήματα, με τα κακά συμβάντα, τις παρατηρήσεις και τις έγνοιες, είμαι μια ειλικρινής ευχή, αυτό το δικαστικό έτος, που εγκαινιάζεται οσονούπω, να λειτουργήσει, μεταξύ άλλων, με καλύτερη ή έστω παρούσα τη δικαστική και δικηγορική υγεία (ψυχοπνευματική και σωματική), ως στόχο, ως αρχή. Γιατί όσο cliché κι αν ακούγεται, ισχύει, όπως φαίνεται και επιστημονικά, πως, όταν ο δικαστής ή ο δικηγόρος νοσούν… αναγκαστικά νοσεί και η δικαιοσύνη.

 

 

 

 

Advertisements

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.